АКА-УКА ЖАНГЧИЛАР ЁДИ

Хитой қишлоғида истиқомат қилаётган Олламберган Дўсмановлар хонадонида икки ака-ука Собир ва Норбой Олламбергановлар ўсиб-улғайиб, вояга етаётган кунларнинг бирида, аниқроқ қилиб айтганда 1942 йил июнь ойининг иккинчи ярмида, айни ўрик ва буғдой пишиқчилиги бошланган кунларда тўнғич ўғил Собир Олламберганов номига Қипчоқ район ҳарбий комиссариатидан жангга отланиш тўғрисидаги чақирув қоғози келади. Собир бу пайтда эндигина йигирма бир ёшга кирган навқирон йигит эди. Шу кундан эътиборан Собир ва унинг овулдаги тенгқур дўстлари ҳамда бутун Қипчоқ районидан йиғилган уч юздан ортиқ йигитлар Қипчоқ пристанидаги пароход баржасига миниб, Амударё орқали Орол денгизи томон йўл олдилар. Орол денгизидан ҳам ошиб ўтиб, Гурьев портига туташган темир йўл орқали поезд эшелонидаги бир неча минглаб бўлғуси жангчилар билан ҳафта-ўн кун давомида уч ярим минг километр йўлни босиб ўтиб, Смоленскка етиб келдилар ва қўлларига қурол олиб, жангга кирдилар.

Бу пайтда душман Ленинградни ниҳоятда кучли ва кенг қўламда қамал қилиб турган эди. Ҳарбий буйруқ бўйича мана шу душманнинг мустаҳкам қамал халқасини ёриб ўтиш керак эди. Беаёв ва беомон жанглар кеча-ю кундуз, ойлар давомида олиб борилди. Шиддатли жангларнинг бирида ёш жангчи оғир ярадор бўлади. Ҳарбий дала госпиталида анча вақт даволангач, Собир Олламбергановнинг жанг майдонларига кириш имконияти пастлигини эътиборга олиб, ҳарбий аскарликдан бўшатилади ва ўзи туғилиб ўсган Хитой қишлоғига қайтарилади. У ярадор бўлган пайтда чап кўзидан айрилган эди. 1944 йил бошидан бошлаб у Хитой участка алоқа бўлимини то умрининг охиригача 1974 йилгача 30 йил давомида бошқарди. У гарчанд 53 йил умр кўрса-да, Ватан ҳимояси йўлида ва тинчлик йилларида халққа почта ҳамда алоқа хизмати кўрсатиш йўлида ўзининг бор куч-ғайратини аямай меҳнат қилди.

Ҳаётдаги фаоллик, ҳалоллик ва фидойилик қаҳрамонимиз Собир Олламбергановдан унинг укаси Норбой Олламберганов ҳаётига тўла-тўкис ўтган эди. У ўн тўққиз ёшида, яъни 1943 йил июнь ойида элдош тенгқурлари билан биргаликда немис-фашист босқинчиларига қарши жангга отланди.

Улар 3-Болтиқбўйи фронти таркибидаги ўқчилар дивизиясида ҳеч қандай ҳарбий тактика тайёргарликларисиз тўғридан тўғри жангмайдонига кириб кетдилар. Чунки, душманга қарши бошланган ялпи шиддатли жангларнинг ҳар бир дақиқаси ё ҳаёт, ё момот дегани эди. 1943 йилнинг иккинчи ярмидан бошлаб бир неча минглаб километрга чўзилган барча фронт линияларидаги жанг майдонларида немис-фашист босқинчиларига қарши ялпи юриш бошланган бўлиб, улар босиб олган ҳудудлардан шиддат билан сиқиб чиқаришга киришилган ва бирин-кетин озод қилинган шаҳарлар ва қишлоқлар сони кўпаяётган эди. Энди навбат Болтиқбўйи Республикаларини – Латвия, Литва ва Эстонияни озод қилишдек ҳарбий-тарихий мажбурият ва бурчни бажариш жангчиларимиз зиммасига юклатилган эди. Аввало Кёнигсберг (Калининград)ни озод қилиш керак бўлди. Бу ерда душман жуда мустаҳкам истеҳком ўрнатган бўлиб, ҳар бир қарич ерни эгаллаш учун жуда кўп қурбонлар беришга тўғри келди. Жон олиб, жон берилаётган бу қаттиқ жангларда фашистлардан ҳам анчаси қирғин қилинди.

Бу юзма-юз беаёв олишув ниҳоят душманнинг таслим бўлиши билан якун топди ва ниҳоятда мустаҳкам истеҳком шаҳри бўлган Кёнегесберг шаҳри немис-фашист босқинчиларидан озод қилинди. Кейин бирин-кетин Таллин, Вильнюс ва Рига шаҳарлари душмандан озод қилиниб, немис-фашист босқинчилари ғарбга – Германия томон шошилинч равишда чекина бошладилар.

Аммо қаҳрамонимиз Норбой Олламберганов икки кун олдин чап оёқ тиззасидан қаттиқ ярадор бўлган эди. Шунга қарамай, тиззасини дори дармон қилиб бинт билан боғлаган ҳолда жангларда қатнашди ва қатор жасорат намуналарини кўрсатди. Лекин оғриқ зўрайгандан зўрайиб, охири дала госпиталида даволанишга мажбур бўлди. Ҳарбий врач чап оёқ тиззасида гангрена пайдо бўлишининг олдини олиш учун барча чораларни кўрди. Беш ой давом этган даволаш муолажа ишлари ўзининг ижобий натижасини кўрсатди. Аммо тиззани букиш-ёзиш ҳаракатлари жуда қийинлашди ва чап оёқ ўнг оёққа нисбатан беш-олти сантиметрга калта бўлиб қолди. Буни инобатга олган госпиталнинг бош ҳарбий врачи Норбой Олламбергановнинг уруш ҳаракатларида қатнашиш имконияти пастлиги бўйича двизия қўмондонига таҳлил-ҳисобот берди. Шунга асосан двизия қўмондони Норбой Олламбергановнинг уруш ҳаракатларига яроқсизлиги бўйича буйруқ берди. 1944 йил ёзида у жонажон Хитой қишлоғидаги ота-онаси ва акаси Собир Олламберганов бағрига омон-эсон қайтиб келди.

Орадан кўп ўтмай 2-Қипчоқ МТСига ҳисобчи бўлиб ишга кирди. Бунда унинг ҳисоб-китоб ишларида билимдонлиги жуда қўл келди. Сўнгги йилларда мазкур корхона бош ҳисобчиси ўринбосари, бош ҳисобчи бўлиб ишлади. Кейин 1-Манғит МТС бош ҳисобчиси бўлиб хизмат қилди. Манғит шаҳридаги маиший хизмат кўрсатиш корхонасида бош ҳисобчи ва муҳандис иқтисодчи вазифаларида меҳнат қилиб, ҳисоб-китоб ишларининг устаси сифатида танилди.

Иккинчи жаҳон урушида кўрсатган жасоратлари учун қатор медаль ва фахрий ёрлиқлар билан мукофотланди.

Бу ғоят меҳнатсевар ва фавқулодда ғайрат-шижоатли инсон оилапарвар ҳам эди. У севимли рафиқаси Тозагул Жабборберган қизи билан умргузаронлик қилиб, тўққиз нафар солиҳ фарзандларни дунёга келтиришди ва улардан юз нафардан зиёд невара, чевара ва эвара кўришди. Бу солиҳ фарзандлар марҳум Норбой Олламберганов ва марҳума Тозагул Жабборберган қизининг авлодлари бардавомлигидан ҳамда бу янги авлодлар вакилларининг келажаги порлоқ, бахту саодатли эканлигидан дарак беради. Улар ўзларининг жасоратли, матонатли ота-боболари хотирасини ҳеч қачон унутмайдилар ва уларнинг руҳи покларига ҳамиша дуо қилиб турадилар. Шу боис ота-боболар хотираси ҳеч қачон ўчмайди.

Қобул ШОМУРОДОВ.

Уруш қаҳрамони эл ардоғида

Ҳар бир давр, ҳар бир замон ёшлар ҳаёти олдига ўз талаблари, вазифалари, бурч ва мажбуриятларини қўяди. Иккинчи жаҳон уруши йиллари ўша давр ёшлари зиммасига немис-фашист босқинчиларидан Ватанни ҳимоя қилиш ва улар босиб олган мамлакат ҳудудларидан бу ёвуз ғанимларни бутунлай қувиб чиқаришдек тарихий миссияни амалга ошириш вазифаси ва мажбурияти юклатилган эди. Уруш йиллари ёшлари ўз олдларига қўйилган бу буюк тарихий вазифа ва мажбуриятларини керак бўлса ўзларининг азиз жонларини - ҳаётларини тикиб, ҳайратланарли даражада тўла-тўкис бажардилар ва уруш давриниг чинакам қаҳрамонларига айландилар.

Манғитлик Собир ота Нуруллаев мана шундай уруш даври қаҳрамонларидан биридир. У айни кунда Манғит шаҳридаги Навоий номли маҳаллада етти нафар фарзандлари, юз нафарга яқин невара, чевара ва эваралари даврасида тўқсон иккинчи баҳорнинг фарахбахш кунларида бахт-у саодатли ҳаёт кечирмоқда.

Собир ота Нуруллаев 18 ёшида, 1942 йилнинг 28 сентябрида гитлерчи босқинчиларга қарши жангга отланди. Урушга кириш олдидан у Омск шаҳридаги танкчилар ҳарбий билим юртида таҳсил олиб, танкни бошқариш ва манёврлар қилиш тактикасини пухта эгаллаган эди. Жанг қизигандан қизиб, бутун фронт бўйлаб душманга қарши ялпи юриш бошланди. Лекин душман ҳам осонликча чекинмасди. Жон-жаҳди билан қаршилик кўрсатиб, қанчадан-қанча ҳарбий техникаларга жиддий талофат етказди. Минглаб ватанпарвар жангчилар ҳаётига зомин бўлди. Негаки, гитлерчи босқинчилар ўша даврдаги энг сўнгги ҳарбий техника воситалари билан тиш-тирноғигача қуролланган эдилар-да. Барибир душман ҳар қанча ҳарбий қудрат билан қаршилик кўрсатса-да, фронт бўйлаб давом этаётган ялпи юриш шиддати ва жангчиларимизнинг мислсиз жасоратлари-ю матонатларидан устун келолмади.

1944 йил давомида бутун Украинадан ёғийлар ҳайдаб чиқарилиб, ғалаба байроғи тикилди. Кейинчалик Руминия, Польша ва Чехословакия ерларида жойлашиб олган душманнинг жуда катта кучларига кетма-кет бетўхтов қақшатқич зарбалар бериб, уруш оловини ёққан гитлерчиларни беаёв сиқиб бориб, душманни ўз маконида бутунлай ва узил-кесил ҳалокатга учратишдек вазифа ҳам тез орада, яъни 1945 йилнинг дастлабки тўрт ойи ичидаёқ шараф билан адо этилди.

Собир ота Нуруллаевнинг кўксини безаб турган жанговар орден ва медаллар уруш йилларидаги жасоратга тўла шавкатли жанг майдонларини эслатувчи хотирот нишоналари бўлиб қолди.

- Уруш ва урушдан кейинги йилларда қатор медаллар билан, яқинда эса "Иккинчи жаҳон урушидаги Ғалабанинг 70 йиллиги” эсдалик юбилей медали билан мукофотландим, - дейди Собир ота Нуруллаев фахру ифтихор билан бизга юзланган ҳолда. Албатта бу давлат мукофотлари нишоналари ва рамзлари Собир ота Нуруллаевнинг ҳаётдаги фаоллигига, уруш ва меҳнатдаги жасоратлари ҳамда матонатларига берилган муносиб эътибор ва баҳодир.

Бугунги дориломон кунларда Собир ота ҳар тонгда мустақиллигимиз абадий бўлишини, доимо юртимизда тинчлик ва ободлик ҳукм суришини Яратгандан сўраб, дуолар қилишдан асло чарчамайди.

Қобул ШОМУРОДОВ.