Коррупцияга қарши курашиш: қонунчилик ва амалиёт

Давлат ва жамият ривожига жиддий салбий таъсир кўрсатувчи омиллар кўп. Ам­мо мамлакат тараққиё­тига коррупциячалик зарар келтирадиган бошқа иллат бўлмаса керак. Шу боис, Ўзбекистонда коррупцияга қарши қатъий кураш олиб борилмоқда. Амударё тумани прокурори, адлия маслаҳатчиси Абат Реимбергенович Джумамуратов билан суҳбатимиз шу жараён ҳақида бўлди.
– Ассалому алайкум, Абат Реимберганович! Коррупция ва тамагирлик, афсуски, жамият ва давлат ривожига жиддий салбий таъсир кўрсатувчи глобал муаммолардан бири ҳисобланади. Шунингдек, бу иллат фуқароларда ижтимоий адолатга, ҳақиқатга ва давлат органларига нисбатан ишончнинг йўқолишига сабаб бўлади. Ҳуқуқ-тартибот органи ходими сифатида айтинг-чи, коррупция ўзи нима ва унинг қандай белгилари мавжуд?
– Ўзбекистон Республикасининг “Коррупцияга қарши курашиш тўғрисида”ги Қонунининг 3-моддасига кўра, шахснинг ўз мансаб ёки хизмат мавқеидан шахсий манфаатларини ёхуд ўзга шахсларнинг манфаатларини кўзлаб, моддий ёки номоддий наф олиш мақсадида қонунга хилоф равишда фойдаланиши, худди шунингдек, бундай нафни қонунга хилоф равишда тақдим этиш ҳисобланади. Коррупциянинг белгилари фирибгарлик, товламачилик. порахўрликда номоён бўлади. Коррупцияга оид ҳуқуқ­бузарлик коррупция аломатларига эга бўлган, содир этилганлиги учун қонунчиликда жавобгарлик назарда тутилган қилмишдир.
– ОАВ хабарларида "манфаатлар тўқнашуви" деган атама ҳам учраб туради. Айтинг-чи, манфаатлар тўқнашуви нима?
– Манфаатлар тўқнашуви деганда ушбу қонунга кўра, шахснинг шахсий (бевосита ёки билвосита) манфаатдорлиги унинг ўз лавозим ёки хизмат мажбу­риятларини лозим даражада бажаришига таъсир кўрсатаётган ёхуд таъсир кўрсатиши мумкин бўлган ҳамда шахсий манфаатдорлик билан фуқароларнинг, ташкилотларнинг, жамиятнинг ёки давлатнинг ҳуқуқлари, қонуний манфаатлари ўртасида қарама-қаршилик юзага келаётган ёки юзага келиши мумкин бўлган вазият тушунилади.
– Ўзбекистон Республикаси Бош прокуратурасининг кор­руп­­цияга қарши курашиш со­ҳа­сида ваколатлари нималардан иборат?
 – Ўзбекистон Республикаси Бош прокуратураси ўз ваколатлари доирасида қатор вазифаларни амалга оширади. Хусусан, коррупция­га қарши курашиш соҳасидаги давлат дастурларини ва бошқа дастурларни ишлаб чиқиш ҳамда амалга оширишда иштирок этади, коррупцияга қарши курашиш тўғрисидаги қонунчиликнинг аниқ ва бир хилда ижро этилиши устидан назоратни амалга оширади. Шунингдек, коррупция­га қарши курашиш соҳасидаги тезкор-қидирув фаолиятини, терговга қадар текширувни, суриштирувни, дастлабки терговни амалга оширувчи органлар фаолиятини мувофиқлаштиради. Бундан ташқари, Бош прокуратура коррупция ҳолати ва коррупцияга қарши курашиш натижалари тўғрисидаги ахборотни таҳлил қилиш, жисмоний ва юридик шахсларнинг коррупция фактларига доир мурожаатларини кўриб чиқиш уларнинг бузилган ҳуқуқларини тиклаш ҳамда қонуний мафаатларини ҳимоя қилиш чораларини кўради.
– Коррупцияга оид жиноятларни содир этган шахс­лар қонунга мувофиқ қандай ҳуқуқлардан маҳрум этилади. Шу ҳақда фикр-мулоҳазаларингизни билдирсангиз!
– Ушбу жиноятни содир этган шахслар суд қарорига кўра, муайян ҳуқуқлардан, шу жумладан, муайян лавозимларни эгаллаш ҳуқуқидан қонунга мувофиқ маҳрум этилиши мумкин. Юридик шахслар коррупцияга оид ҳуқуқбузарликларни содир этганлик учун қонунда белгиланган тартибда жавобгар бўлади.
– Коррупцияга оид ҳуқуқ­бузарликлар тўғрисидаги ахборотни хабар қилувчи шахс­ларни ва уларнинг яқин қариндошларини ҳимоя қилиш тартиби ҳақида ҳам тўхталиб ўтсангиз.
– Коррупцияга оид ҳуқуқбузарликлар тўғрисида хабар қилувчи шахслар тўғрисидаги маълумотлар хизмат сири ҳисобланади ҳамда фақат қонунда назарда тутилган ҳолларда ва шахснинг ўзининг, шунингдек, коррупция­га қарши курашиш бўйича фаолиятни амалга оширувчи орган раҳбарининг ёзма рухсати асосида ошкор этилади. Коррупцияга оид ҳуқуқбузарликлар тўғрисидаги ахборотни хабар қилувчи шахс­ларнинг ва уларнинг яқин қариндошларининг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларига тажовуз қилишга, шунингдек, иш берувчи томонидан уларнинг меҳнатга оид ҳуқуқлари бузилишига йўл қўйилмайди. Коррупцияга оид ҳуқуқбузарликлар тўғрисида хабар қилувчи шахсларнинг ҳамда уларнинг яқин қариндош­ларининг ҳаётига ва соғлигига ҳақиқий таҳдидни, уларга нисбатан зўрлик ишлатилганлигини, мол-мулки йўқ қилинганлиги ёки шикастланганлигини тасдиқловчи етарли асослар мавжуд бўлган тақдирда, коррупцияга қарши курашишни амалга оширувчи органлар томонидан “Жабрланувчиларни, гувоҳларни ва жиноят процессининг бошқа иштирокчиларини ҳимоя қилиш тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонунига мувофиқ уларни ҳимоя қилиш бўйича зарур чоралар кўрилади.
– Абат Реимберганович, мазмунли суҳбат ва саволларимизга батафсил жавобларингиз учун раҳмат! Эл-юрт ва давлат манфаати йўлидаги фао­лиятингизда муваффақиятлар тилаймиз.
Изоҳ: Коррупцияга қарши курашиш фақат давлатнинг вазифаси эмас, балки ҳар бир фуқаронинг инсон сифатида зиммасидаги бурч ва масъулияти, десак адашмаган бўламиз. Биз бу иллатга қарши самарали курашмас эканмиз, мамлакатимиздаги барча соҳалар издан чиқиб бораверади. Масъулиятни ўз зиммамизга олиб, пора бермаслик ва олмасликка, ҳақиқат учун курашишга ҳаракат қилишимиз орқали кўзланган юқори мақсадларимизга эришамиз.

Шоҳзод Қурбонбоев суҳбатлашди.

Суҳбат “Жайхун илҳомлари” ННТнинг Қорақалпоғистон Рес­пу­б­ликаси Жўқорғи Кенгеси ҳузуридаги ННТлар ва фуқаролик жамиятининг бошқа институтларини қўллаб-қувватлаш жамоат фонди томонидан молиялаштирилган “Таъмагирлик – давр дар­ди” номли грант лойиҳаси дои­­расида тайёрланди.