Korruptsiyaga qarshi kurashish: qonunchilik va amaliyot

Davlat va jamiyat rivojiga jiddiy salbiy taʼsir koʻrsatuvchi omillar koʻp. Am­mo mamlakat taraqqiyo­tiga korruptsiyachalik zarar keltiradigan boshqa illat boʻlmasa kerak. Shu bois, Oʻzbekistonda korruptsiyaga qarshi qatʼiy kurash olib borilmoqda. Amudaryo tumani prokurori, adliya maslahatchisi Abat Reimbergenovich Djumamuratov bilan suhbatimiz shu jarayon haqida boʻldi.
– Assalomu alaykum, Abat Reimberganovich! Korruptsiya va tamagirlik, afsuski, jamiyat va davlat rivojiga jiddiy salbiy taʼsir koʻrsatuvchi global muammolardan biri hisoblanadi. Shuningdek, bu illat fuqarolarda ijtimoiy adolatga, haqiqatga va davlat organlariga nisbatan ishonchning yoʻqolishiga sabab boʻladi. Huquq-tartibot organi xodimi sifatida ayting-chi, korruptsiya oʻzi nima va uning qanday belgilari mavjud?
– Oʻzbekiston Respublikasining “Korruptsiyaga qarshi kurashish toʻgʻrisida”gi Qonunining 3-moddasiga koʻra, shaxsning oʻz mansab yoki xizmat mavqeidan shaxsiy manfaatlarini yoxud oʻzga shaxslarning manfaatlarini koʻzlab, moddiy yoki nomoddiy naf olish maqsadida qonunga xilof ravishda foydalanishi, xuddi shuningdek, bunday nafni qonunga xilof ravishda taqdim etish hisoblanadi. Korruptsiyaning belgilari firibgarlik, tovlamachilik. poraxoʻrlikda nomoyon boʻladi. Korruptsiyaga oid huquq­buzarlik korruptsiya alomatlariga ega boʻlgan, sodir etilganligi uchun qonunchilikda javobgarlik nazarda tutilgan qilmishdir.
– OAV xabarlarida "manfaatlar toʻqnashuvi" degan atama ham uchrab turadi. Ayting-chi, manfaatlar toʻqnashuvi nima?
– Manfaatlar toʻqnashuvi deganda ushbu qonunga koʻra, shaxsning shaxsiy (bevosita yoki bilvosita) manfaatdorligi uning oʻz lavozim yoki xizmat majbu­riyatlarini lozim darajada bajarishiga taʼsir koʻrsatayotgan yoxud taʼsir koʻrsatishi mumkin boʻlgan hamda shaxsiy manfaatdorlik bilan fuqarolarning, tashkilotlarning, jamiyatning yoki davlatning huquqlari, qonuniy manfaatlari oʻrtasida qarama-qarshilik yuzaga kelayotgan yoki yuzaga kelishi mumkin boʻlgan vaziyat tushuniladi.
– Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasining kor­rup­­tsiyaga qarshi kurashish so­ha­sida vakolatlari nimalardan iborat?
 – Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi oʻz vakolatlari doirasida qator vazifalarni amalga oshiradi. Xususan, korruptsiya­ga qarshi kurashish sohasidagi davlat dasturlarini va boshqa dasturlarni ishlab chiqish hamda amalga oshirishda ishtirok etadi, korruptsiyaga qarshi kurashish toʻgʻrisidagi qonunchilikning aniq va bir xilda ijro etilishi ustidan nazoratni amalga oshiradi. Shuningdek, korruptsiya­ga qarshi kurashish sohasidagi tezkor-qidiruv faoliyatini, tergovga qadar tekshiruvni, surishtiruvni, dastlabki tergovni amalga oshiruvchi organlar faoliyatini muvofiqlashtiradi. Bundan tashqari, Bosh prokuratura korruptsiya holati va korruptsiyaga qarshi kurashish natijalari toʻgʻrisidagi axborotni tahlil qilish, jismoniy va yuridik shaxslarning korruptsiya faktlariga doir murojaatlarini koʻrib chiqish ularning buzilgan huquqlarini tiklash hamda qonuniy mafaatlarini himoya qilish choralarini koʻradi.
– Korruptsiyaga oid jinoyatlarni sodir etgan shaxs­lar qonunga muvofiq qanday huquqlardan mahrum etiladi. Shu haqda fikr-mulohazalaringizni bildirsangiz!
– Ushbu jinoyatni sodir etgan shaxslar sud qaroriga koʻra, muayyan huquqlardan, shu jumladan, muayyan lavozimlarni egallash huquqidan qonunga muvofiq mahrum etilishi mumkin. Yuridik shaxslar korruptsiyaga oid huquqbuzarliklarni sodir etganlik uchun qonunda belgilangan tartibda javobgar boʻladi.
– Korruptsiyaga oid huquq­buzarliklar toʻgʻrisidagi axborotni xabar qiluvchi shaxs­larni va ularning yaqin qarindoshlarini himoya qilish tartibi haqida ham toʻxtalib oʻtsangiz.
– Korruptsiyaga oid huquqbuzarliklar toʻgʻrisida xabar qiluvchi shaxslar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar xizmat siri hisoblanadi hamda faqat qonunda nazarda tutilgan hollarda va shaxsning oʻzining, shuningdek, korruptsiya­ga qarshi kurashish boʻyicha faoliyatni amalga oshiruvchi organ rahbarining yozma ruxsati asosida oshkor etiladi. Korruptsiyaga oid huquqbuzarliklar toʻgʻrisidagi axborotni xabar qiluvchi shaxs­larning va ularning yaqin qarindoshlarining huquqlari va qonuniy manfaatlariga tajovuz qilishga, shuningdek, ish beruvchi tomonidan ularning mehnatga oid huquqlari buzilishiga yoʻl qoʻyilmaydi. Korruptsiyaga oid huquqbuzarliklar toʻgʻrisida xabar qiluvchi shaxslarning hamda ularning yaqin qarindosh­larining hayotiga va sogʻligiga haqiqiy tahdidni, ularga nisbatan zoʻrlik ishlatilganligini, mol-mulki yoʻq qilinganligi yoki shikastlanganligini tasdiqlovchi yetarli asoslar mavjud boʻlgan taqdirda, korruptsiyaga qarshi kurashishni amalga oshiruvchi organlar tomonidan “Jabrlanuvchilarni, guvohlarni va jinoyat protsessining boshqa ishtirokchilarini himoya qilish toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga muvofiq ularni himoya qilish boʻyicha zarur choralar koʻriladi.
– Abat Reimberganovich, mazmunli suhbat va savollarimizga batafsil javoblaringiz uchun rahmat! El-yurt va davlat manfaati yoʻlidagi fao­liyatingizda muvaffaqiyatlar tilaymiz.
Izoh: Korruptsiyaga qarshi kurashish faqat davlatning vazifasi emas, balki har bir fuqaroning inson sifatida zimmasidagi burch va masʼuliyati, desak adashmagan boʻlamiz. Biz bu illatga qarshi samarali kurashmas ekanmiz, mamlakatimizdagi barcha sohalar izdan chiqib boraveradi. Masʼuliyatni oʻz zimmamizga olib, pora bermaslik va olmaslikka, haqiqat uchun kurashishga harakat qilishimiz orqali koʻzlangan yuqori maqsadlarimizga erishamiz.

Shohzod Qurbonboyev suhbatlashdi.

Suhbat “Jayxun ilhomlari” NNTning Qoraqalpogʻiston Res­pu­b­likasi Joʻqorgʻi Kengesi huzuridagi NNTlar va fuqarolik jamiyatining boshqa institutlarini qoʻllab-quvvatlash jamoat fondi tomonidan moliyalashtirilgan “Taʼmagirlik – davr dar­di” nomli grant loyihasi doi­­rasida tayyorlandi.