Oʻyinlarga asoslangan yangicha metodlar bogʻcha yoshidagi bolalar bilan ishlashda samaradorlikni oshiradi

Maktabgacha yoshdagi bolalar nutqini rivojlantirishda har xil oʻyinlar va qiziqarli mashqlardan foydalanib, muloqot qurish muhim ahamiyatga ega. Bola bu davrda oʻrganganlarini faol oʻzlashtiradi va nutqida qoʻllashga harakat qiladi. Tarbiyalanuvchilar bilan mashgʻulotlarni oʻyin shaklida tashkil etish nafaqat ularning nutqini ravonlashtiradi, balki eshitish va eslab qolish koʻnikmalarini ham rivojlantiradi. Tarbiyachi taʼlim faoliyatida guruhdagi har bir bola ishtirokiga alohida eʼtibor qaratishi zarur. Maktabgacha yoshdagi bolalar bilan samarali ishlash uchun bir qator qiziqarli oʻyin va uslublar mavjud.

Xususan, alifbodagi bir-biriga oʻxshash harflar bilan boshlanadigan soʻzlarni topishga asoslangan “Oʻzingni top” oʻyini bolalarda nutqiy ravonlik bilan bir qatorda tovushlarni farqlash va hozirjavoblik koʻnikmalarini ham rivojlantiradi. “Kim chaqqon” oʻyini esa bolalarning chaqqanligini oshiradi. Bu oʻyinda ishtirokchilarga S, A, T harflari bilan tugaydigan soʻzlarni topish vazifa qilib beriladi. Kim tezroq va koʻproq soʻz aytsa, oʻsha ishtirokchi gʻolib hisoblanadi.

Bolalarning diqqatini rivojlantirishda “Qaysi soʻz adashib qoldi?” oʻyini muhim ahamiyatga ega. Bu oʻyin shartiga koʻra, tarbiyachi ketma-ketlikda gaplarni oʻqiydi. Ayrim jumlalarda soʻzlar almashib qolgan boʻladi. Bolalardan esa qaysi soʻz xato qoʻllanganini aniqlash talab qilinadi. Masalan, baliq suvda yuryapti. Aslida baliq suvda yurmaydi, u suzadi. Bolalar gapdagi xatoni topib, toʻgʻri tartibda aytishi kerak. Qushlar yozda uzoq oʻlkalarga uchib ketadilar. Ishtirokchilar qushlar kuzda issiq oʻlkalarga uchib ketishini aytib, gapdagi xatoni toʻgirlaydi.

“Yangi soʻz top” oʻyini bolalarning soʻz boyligini oshiradi. Bu oʻyinda tarbiyachi bir soʻz aytadi. Bolalar esa oʻsha soʻz ishtirokida yangi soʻz topishi kerak. Masalan, uy-uycha, atir-atirgul, lola-lolaqizgʻoldoq kabi yangi soʻzlar yasaydi.

Bolalarning tezkor fikrlashini shakllantirishda “Tezroq ayt” oʻyinidan foydalanish yaxshi samara beradi. Bu oʻyinda tarbiyachi meva, sabzavot, hayvonlar va hasharotlar kabi guruhlarga mansub narsalarni soʻraydi. Bolalar esa ularga mos nomlarni tezkorlik bilan topib aytishi kerak.

“Davom ettir” oʻyini bolalarning tasavvur va ijodkorlik qobiliyatlarini rivojlantiradi. Oʻyin shartiga koʻra tarbiyachi biror soʻz aytadi va bolalar oʻsha soʻzning qaysi guruhga mosligini, shu soʻz nimani ifodalashini tushuntirib beradi. Misol uchun, bodring – sabzavot, yashil rangda, uni yeyishdan oldin yuvish kerak.

Qiziqarli oʻyinlarning yana biri “Oʻxshashini top” deb nomlanadi. Bu oʻyinda tarbiyachi ishtirokchilarga xuddi oydek dumalogʻini top, xuddi loladek qizilini top, xuddi qordek oppogʻini top, deb vazifa beradi. Bola esa aytilgan soʻzlarga oʻxshash narsa va nomlarni topadi. Bu oʻyin orqali ularda izlanuvchanlik va fikrlash qobiliyati shakllanadi.

Maktabgacha yoshdagi bolalarga mantiqiy fikrlashni oʻrgatishda “Solishtirib koʻr” oʻyini yaxshi samara beradi. Oʻyin shartiga koʻra, bolalar mevalar, hayvonlar, buyumlar va shunga oʻxshash narsalarning bir-biridan farqli jihatlarini topishi kerak. Masalan, limon va olma. Limon nordon, olma esa shirin. Chumoli va fil. Chumoli kichkina, fil esa katta hisoblanadi. Shuningdek, bolalarning mantiqiy fikrlashini “Ortiqchasini izla” oʻyini ham rivojlantiradi. Bu oʻyinda tarbiyachi bir nechta soʻzlarni oʻqiydi. Bolalardan esa ushbu soʻzlar orasidan ortiqchasini topish va nima uchun ortiqcha ekanligini izohlab berish soʻraladi. Masalan, qizil, sariq, yashil, katta. Bunda oldingi uchta soʻz rang nomini, oxirgi soʻz esa hajmni ifodalaydi. Shu sababli katta soʻzi ortiqcha hisoblanadi.

Hozirgi kunda maktabgacha yoshdagi bolalar bilan ishlashda anʼanaviy usullardan foydalanish kutilgan samarani bermaydi. Chunki anʼanaviy metodlar zamonaviy hayotimizda eskirgan hisoblanadi. Bugun bolalar mutlaqo yangi sharoitlarda ulgʻayishmoqda. Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida zamonaviy taʼlim texnologiyalaridan foydalanish orqali maktabgacha yoshdagi bolalarning oʻziga xos iqtidorlarini erta aniqlab, rivojlantirishimiz mumkin. Shuning uchun ham taʼlimda yangi metodlarni qoʻllash yaxshi samara beradi.

Salomat Turayeva, Amudaryo tumanidagi 2-sonli DMTT metodisti