KABUTARLAR JASORATI

Har hafta dam olish kunida xotinimning jagʻi ochiladi.

– Hoy dadasi! Yana choyxonami? Bekorchi oshnalaringizning xotin, bola-chaqasi yoʻqmi? Yogʻli oshni paqqos tushirguncha uyga xarajat qilsangiz boʻlmaydimi?

– Boʻldi, boʻldi. Yana mash-mashangni boshladingmi? Jonga tegib ketding. Bemalol oshna-ogʻaynilarim bilan ham oʻtirolmayman. Tinim bilmay ishlasam, topganimni bersam. Oʻzim uchun qachon  yashayman, qachon?

– Axir dadasi, har hafta ziyofat choʻntagingizni quritsa, topganingizning shundogʻam barakasi yoʻq.

– Oʻchir ovozingni, jonga tegding. Men ketdim. Ogʻaynilarim kutib qolishadi.

Ogʻaynilarim haqiqatan ham kutib qolishibdi. Meni uzoqdan koʻriboq, jigʻimga tega boshlashdi:

– Ha xonimchang ruxsat bermadimi?

– Devor oshib qochib kelmadingmi oʻzi?

– Pul soʻrab, yalinib oʻtirgan, rangini sargʻaytirib bechoragina.

– Boʻldi, boʻldi qillaring. Sizlarga gap boʻlsa. Yalinmadim, qaytanga soʻkib-soʻkib xumordan chiqib keldim.

– Mana bu yigitning ishi boʻlibdi, yashavor!

– Mijgʻov xotindan ertaroq qutul. Uchtasini tugʻib oladi-da, oyoq-qoʻlingni zanjirband qiladi.

– Ha, toʻgʻri aytasan, – dedim yuragim gʻashlanib. – Bu yaramas xotin zoti pul top, bolangni boq, deb holi-joningga qoʻymaydi. Boʻlmasa ajrashaman, deb, aliment bilan qoʻrqitishadi.

– Eh, ogʻaynilar, dunyoga bir marta kelamiz, boʻlar-boʻlmasga jonni qiynayverib nima qilamiz. Shunday ekan, davringni sur, davringni!

Oʻylagan bahonalarimni miyamga joylab, ming bir xavotir bilan qishloqqa, otamning oldiga joʻnab ketdim. Xotinim bilan ajrashayotganligimni, bolamga aliment toʻlab turishimni otamga qanday aytsam ekan, degan oʻy bilan hovliga kirib bordim. Otam hovli oʻrtasidagi supada oʻyga choʻmib oʻtirardi. Yonlariga borib salom berdim:

– Assalomu alaykum, ota! Tuzuk-misiz?

– Vaalaykum assalom. Kel oʻgʻlim, kelaqol, yonimga oʻtir. Kelin, bola-chaqang tinchmi?

– Ha, ota, Xudoga shukur, hammasi  tinch. Oʻzingiz nega buncha xafa koʻrinasiz. Kayfiyatingiz yoʻq?

– Eh bolam. Qarigan sayin yuraging yupqalashib qolar ekan. Sal narsaga xafa boʻlarkansan. Kecha, shu desang, yoʻl chetidagi qari chinorni yashin urib, yonib ketdi. Bir juft kabutar in qurib, polapon ochishgan edi. Qurigan chinor shoxlari charsillab yonar, kabutarlar esa charx urib, oʻzlarini oʻtga urishar, polaponlarini qutqarishga urinishardi. Ammo buning iloji yoʻq edi. Birdan ona kabutar  olov ichida qolgan iniga oʻzini urdi-da, polaponlari ustiga qanotlarini yoyib oʻtirib oldi. Buni koʻrgan odamlar oh tortib yuborishdi, koʻzlariga yosh olishdi. Hammayoq shovqin: bir tomondan olovning gurillashi, polaponlarning chirqillashi, odamlarning hay-haylashi. Olov atrofida esa oʻzini har tomonga urib, ota kabutar aylanib uchardi. Bir payt desang, u ham oʻzini oʻt ichiga otdi va qaytib chiqmadi. Bechora  kabutar oʻzining juftisiz, bolalarisiz yashay olmasligini bildi shekilli. Qushlarning ovozi eshitilmay qoldi, yuragimda oʻsha achchiq chirqillash, qushlar faryodi haliyam eshitilib turibdi. Mana mehr, mana muhabbat, mana jasorat. Shunday  kichkina jussasi bilan oilasi, bolalari uchun oʻzlarini qurbon qilishdi-ya! Baʼzi bir odamlar shunday tinch zamonda ham xotin, bola-chaqasini xoʻrlab, tashlab ketishadi, masʼuliyat nimaligini bilishmaydi. Qornim toʻydi, qaygʻum ketdi, deb tarallabedod qilishadi. Mana bolam, shularni oʻylab, xafa boʻlib oʻtiribman. Oʻzing-chi, ishlaringdan ortib, har qalay meni yoʻqlab kelibsan? Ishlaring joyidami?

Otamning bu hikoyasi meni lol qoldirdi. Boʻgʻzimga bir nima tiqilib qolgandek edi. Bir nuqtaga tikilib, qotib qolgan edim. Bemaʼni hayotim koʻz oldimdan oʻtdi-yu, otamga shosha-pisha javob berdim.

– Ha, ha, joyida. Shu, keliningiz dadamizdan xabar olib keling, deb qoʻyarda-qoʻymay yubordi. Kelasi yakshanba nabirangizniyam olib kelaman.

Uyga qaytar ekanman, yoʻl yoqasida yongan chinorga qarab ogʻir xoʻrsinib qoʻydim. U yerdan haliyam qushlarning chirqillashi eshitilib turgandek edi. Nima uchundir uyga shoshilardim. Xotinimni, oʻgʻlimni bagʻrimga bosgim kelardi.

Dilbar ALLABERGANOVA, 57-maktab oʻqituvchisi.