SAFARBOY SURATChI MATUBOTNING ChINAKAM FIDOYISI EDI

Gazeta ishida nafaqat ijodkorlar, yaʼni qalam ahlining, balki uning sahifalarini suratlar bilan bezatuvchi, texnik xizmat koʻrsatuvchi xodimlarning ham oʻrni alohida.

El orasida “Safarboy suratchi” nomi bilan tanilgan, fotomuxbir Safarboy Shomurodov ham tumanimiz gazetasi fidoyilaridan biri edi.

Safarboy Shomurodov 1934-yilda Qipchoq tumanida, dehqon oilasida dunyoga keldi. Ovuldagi maktabning 7-sinfini bitirgach, 1952-yildan Toshkent shahridagi madaniy-oqartuv texnikumida oʻqidi. Orada harbiy xizmatni oʻtab keldi. Texnikumni tugatgach, tuman Madaniyat uyida ommaviy tadbirlar uslubchisi boʻlib ishlay boshladi. Ish bilan bir qatorda Nizomiy nomidagi Toshkent Davlat Pedagogika institutining kutubxonashunoslik fakultetida sirtdan oʻqidi.

Safarboy aka madaniyat sohasida ishlash bilan bir qatorda yoshligidan havas qilgani – suratkashlik ishini ham birdek olib bordi. Tumanda oʻtkazilayotgan har bir ommaviy tadbir, muhim sanalar, el xizmatidagi fidoyi insonlar S.Shomurodov tomonidan foto qogʻozlarda muhrlanib boraverdi.

1957-yilning oxirida Qipchoq va Mangʻit tumanlari birlashtirilib, Amudaryo tumani tashkil etildi va davriy nashr “Amudaryo haqiqati” gazetasi chop etila boshladi. Bu davrlar ichida suratkashlikda katta tajriba toʻplagan Safarboy aka el orasida tanila bordi. 1965-yilning iyun oyidan boshlab, u “Amudaryo haqiqati” gazetasida foto muxbir sifatida oʻz faoliyatini boshladi.

Bunday kishilar haqida gap ketganda chin maʼnoda “halovat neligini bilmay ishlagan insonlar”, deb haqli ravishda aytishimiz mumkin. Chunki oʻsha paytda tuman gazetasi haftasiga uch marta nashr qilingan. Gazetaning oʻqishli, rang-barang, mazmunan teran, materiallarga boy boʻlishi, soʻz bilan surat birligi muhim edi. Har sahifada kamida ikkitadan maqola qahramonlarining suratlari aks ettirilardi. Yosh yigit paytida “Xabarovets”, keyinchalik “Ural” mototsikllarida tumanning har bir nuqtasidagi muhim tadbirlarga oʻz vaqtida yetib borardi.

Tadbirdan soʻng, uyga kelib tun yarmigacha kimyoviy usulda plyonka va surat qogʻozlarga ishlov berib tayyorlash, quritish ishlarini bajarardi. Tayyor boʻlgan suratlar Nukus, Gurlan yoki Urganch shahridagi ustaxonalarda temir-klishega koʻchirilardi. Fotoklishe olib kelinib, bosmaxonada nashr qilinayotgan gazeta sahifasiga qoʻyilardi.

Bu jarayon ketma-ket davom etaverardi, aytishga oson. Biroq barchasiga ulgurish kerak. Aks holda gazetaning navbatdagi soni nashrdan kechikadi. Foto-muxbir Safarboy Shomurodov barcha masʼuliyatni his qilgan holda charchash nimaligini bilmay yelib-yugurdi, barchasiga ulgurdi.

Shunday fidoyi insonlarning tinimsiz mehnatlari tufayli “Amudaryo haqiqati” gazetasining nufuzi nafaqat tumanimizda, balki sobiq Ittifoq miqyosida ham yuqori oʻrinlarga koʻtarildi. Gazeta oʻz sahifalarida “Ijtimoiy muammolarni keng yoritgani uchun”, “Harbiy vatanparvarlik va baynalminal tarbiya mavzularini yuksak darajada yoritgani uchun” hamda “Ishchidehqon muxbirlari xatlari bilan ishlashdagi faolligi uchun” kabi ittifoq miqyosidagi 1- va 2-darajali diplomlar, esdalik sovgʻalar bilan taqdirlandi.

S.Shomurodov gazetaning fotomuxbiri boʻlib ishlashi bilan bir qatorda, chin maʼnodagi madaniyat kishisi, maʼrifat targʻibotchisi ham edi. Uning oʻzi minib yurgan ulovini soz holatda saqlashi, kiyim kiyishdagi orastaligi, oʻziga zarur foto-uskunalarni saranjom-sarishta saqlashi va foydalanishi – buning barchasi zavq bilan eslashga arzigulik.

Tumanning qaysi bir burchagiga, qaysi kasb egalari orasiga bormasin, uni barcha xush kayfiyat bilan kutib olardi. Borgan joyida suhbatni yarim hazil ohangida boshlashi, kirishimliligi, shirin muomalasi, qanglicha lahjada gapirib, suhbatdoshining koʻnglini bir zumda koʻtarib yuborishi bilan barchaning hurmatini qozonardi.

Universitetni tugatib, jurnalistlik mutaxassisligi boʻyicha ish boshlagan paytimda Safarboy aka 20-yillik muxbirlik tajribasiga ega inson edi. Tumanning turli joylariga birga borib, maqola qahramonlari bilan hamsuhbat boʻlish, ishlari bilan tanishish, u bilan qanday munosabatda boʻlishni shu insondan oʻrgandim. Tajribali mutaxassis bilan birga ishlash men uchun alohida hayot maktabi boʻldi.

U kishining ajoyib jihatlaridan biri – xotirasi kuchli edi. Oʻzi tushirgan suratlarning orqasiga yozib yurmasdi. Yigirma yil oldin suratga tushgan odamning ismini yanglishmay aytib bera olardi. Bir kuni Qangli ovuliga ketayotganimizda “joʻramning bolasi armiyadan kelibdi, bir yoʻla tabriklab oʻtamiz”, dedi. Uyidan beshikda yotgan goʻdakning suratini olib chiqdi. Suratda biror yozuv yoki sana yoʻq. Keyin bilsam, bu armiyadan kelgan yigitning chaqaloq paytida olingan surati ekan.

Yana bir kuni Safarboy Shomurodov bilan xizmat safarida yurar ekanman, uning sumkasida atir sovun va soch-soqol oladigan uskunalarni koʻrib qoldim. Hayron boʻlib: “Ustoz, uyda soqol olishga vaqt yoʻqmi?” – deb soʻradim. Shunda Safarboy aka: “bu narsalar men uchun emas, dalada ishlab, soch-soqol oldirishga qoʻli tegmay  yurgan odamlar uchun kerak”, – dedi.

Haqiqatan ham dalada mehnat qilayotgan, mavsumning qizgʻin pallasida ishga berilib ketgan mexanizatorlar, dala ishchilarining soch-soqolini dala boshida oldirib, suratga tushirganlarini koʻrganman.

Tumanimizning koʻp xonadonlarida eski suratlar bor. Uy egalari: “buni Safarboy suratchi tushirgan”, – deyishadi faxr bilan. U olgan suratlar albomlarda, arxivlarda, idora daftarlarida ham bor. Bu suratlar tumanimizning 40-50-yillik tarixini oʻzida aks ettirgan durdonalardir.

Hozirgi kunda S.Shomurodovning ishini farzandlari Mahmudjon Shomurodov, nabiralari Muhriddin, Oʻktamlar davom ettirishmoqda. Ustozning oʻrnida bugungi kunda oʻgʻli Mahmudjon Shomurodov ishlamoqda. Mahmudjon ham bugungi kunda yetuk mutaxassis sifatida elga tanilib, yosh fotomuxbirlarga ustozlik qilmoqda. Axir ot izini toy bosadi, degan gaplar bejiz aytilmagan.

Toʻgʻri, hozirgi zamon foto uskunalari oʻtgan davrlardagidan keskin farq qiladi. Hozirgilari, tezkor, ixcham, sifatli.

Biroq ustoz bosib oʻtgan ibratli yoʻl oʻzgarmaydi, eskirmaydi. Bu yoʻl biz uchun ham, bizdan keyingi avlodlar uchun ham mangu mayoq vazifasini oʻtayveradi.

Oʻrozali REYIMOV.