MAʼRIFAT NURIDAN NURAFShON XONADON

Ustoz murabbiy, islomshunos Qodirbergan hoji Jumamurodovning 2012-yilda chop etilgan tumanimiz xalq taʼlimi sohasi faxriylari haqida yozgan “Amudaryolik ziyokorlar” nomli kitobini oʻqib, ulkan taassurotlar olgan, sohaning  ilk vakillari hayotiga doir maʼlumotlar koʻnglimda oʻchmas iz qoldirgan edi. Ayniqsa, Bosuv mahallasida yashab oʻtgan, butun hayotini 26-sonli maktabda oʻqituvchilik qilib, bolalarni savodli qilishga bagʻishlagan Shomurod Davlatov haqidagi maqola juda taʼsirlantirgan edi. Yozilishicha, u kishi maktabga kelgan bolalarga boshlangʻich taʼlim berish bilan cheklanmay, kelmagan bolalarni  izlab uylariga borib, ota-onasi bilan gaplashib, bolalarni savodli qilish zaruratini tushuntirib, maktabga jalb qilganlar. Hatto oyogʻini bosa olmaydigan xasta bir bolani otasi “shu mayib bola oʻqib kim boʻlardi”, deganiga qaramay, har kuni orqasida opichlab olib ketib, oʻqitib yana uyiga opichib olib kelib qoʻygan ekanlar. Oradan kunlar oʻtib, bola oʻziga qaratilgan eʼtibordan koʻngli koʻtarilibmi yo sinfdosh doʻstlari qatori harakatlanib, hech kimdan kam boʻlmay yurish istagi uygʻonganmi, yura boshlagan, keyinchalik butunlay sogʻayib, oliy maʼlumotli mutaxassis boʻlib yetishgan ekan.

Ustoz murabbiy bu holatni kitobida “yaxshilikdan yaxshilik unib chiqaveradi”, deya taʼriflanganlar.

“Yaxshilikdan yaxshilik unib chiqaveradi!” Ayniqsa, bu taʼlim sohasida, hali norasida bolalarga ilk saboq berib, harf tanitib ilmli qilish yoʻlidagi xayrli ishlar boʻlsa... Axir hayotimizdagi jamiki yuksalishlar, yangilanishlar, ezgu ishlarning asosi – ilm, maʼrifat ekanligi barchaga birdek ayon!

Hozirgi kunda 2008-yilda 93 yoshida vafot etgan oʻsha fidoyi muallimning oila qoʻrgʻonini oʻgʻli Rajabboy Shomurodov va kelini Aqljon Shomurodovalar halol mehnatlari ila ziynatlab yashashmoqda. Biri-biridan oqil 7 nafar farzandni tarbiyalab voyaga yetkazib, el qatoriga qoʻshganlar.

Asli ilm qadrlangan, hayotda insonning oʻz oʻrnini topishi uchun eng muhim ehtiyoj  sifatida farzandlar koʻngliga singdirilgan oilaning chirogʻboni Rajabboy Shomurodov mana 70 yoshga qadam qoʻydi. Biroq umr boʻyi bolalarga dars berib charchadim demaydi, mana shunday mashaqqatli mehnat bilan kechgan umrining har bir lahzasini koʻnglida bir shirin orziqish bilan eslaydi.

–  Uyda oʻgʻillarim, qizlarimga doim darslaringizni puxta oʻzlashtiring, sinfda biron narsani soʻrasam – bilmay turmang, bolalar oldida meni uyaltirmang, deb uqtirardim. Charchab kelsam ham har kuni uy vazifalarini bajarib boʻlgach, birma-bir nazoratdan oʻtkazardim. Axir oʻz bolalarim soʻraganimni bilmay tursa, boshqalar undan ham badtar boʻlib ketar edi, –  deya eslaydi Rajabboy aka.

Farzandlariga ham namunali ota, ham talabchan ustoz boʻla olgan Rajabboy Shomurodov, ayoli Aqljon Shomurodovalarga Yaratgan inʼom etgan besh oʻgʻil, ikki  qizning besh nafari  ota-ona saʼy-harakatlari, oʻzlarining intilishlari natijasida oliy maʼlumotli oʻqituvchilar boʻlib yetishdi. Oilaning toʻngʻichi Yalgʻashbay – 26-sonli maktab direktori, Toshkent Davlat Universitetining matematika fakultetini tugatgan. Oʻqituvchilik faoliyatini boshlaganiga 28-yil toʻlgan boʻlsa, shuning 23-yili rahbarlik lavozimlariga toʻgʻri keladi. Akrom –  “Ruslan-Sabrina” fermer xoʻjaligi ish yurituvchisi, Akbarali –  26-sonli, Barno – 33-sonli maktabda, Sanobar – 74-sonli maktabda, Azamat – 26-sonli maktabda oʻqituvchi, Anvar – 26-sonli maktabda ishchi. Hammasi uyli-joyli, oʻz oila qoʻrgʻoniga ega.

53-yillik turmushlarida ularni bugungiday kunlarga yetkazish uchun tinib-tinchimagan Rajabboy aka bilan Aqljon opaning hozir ham boʻsh vaqtlari boʻlmaydi. Ota hovlining sakkiz sotixlik tomorqa yeri ularning eng koʻp vaqtini oʻtkazadigan manzili. Tonggi ibodatdan soʻng ular shu yerda erta bahordan to kech kuzgacha mehnat qilib, roʻzgʻoriga kerakli poliz, sabzavot mahsulotlarini oʻzlari yetishtiradilar.

Ha, ona zaminimiz saxovatli. Rajabboy aka, Aqljon opalar buni yaxshi his qilishadi. Farzandlarni birin-ketin oliygohlarda oʻqitish, uyli-joyli qilishda shugina tomorqa yerdan ungan daromad ham juda asqotgan. Ular tomorqani oila rizqi unadigan va yana farzandlar ilk mehnat koʻnikmasini oladigan tarbiya maskani deb hisoblashadi.

Ularning, farzandlarining oilalarida bekorchi odamning oʻzi yoʻq, kelinlar ham oʻqituvchi, hisobchi. Biroq ishdan kelib, uyida ham vaqtini behuda oʻtkazishmaydi, roʻzgʻor tashvishlaridan boʻshagach, qaynonasi atrofida yigʻilishib, quroq qurab, koʻrpachalar qavishadi, oʻzlariga kerakli kiyimlarni oʻzlari tikishadi, paypoqlarini ham oʻzlari toʻqib kiyishar ekan. Boʻlak chiqqan toʻrt oʻgʻilning ham tomorqasida mevali daraxtlar hosil berib turibdi, chorva, parranda boqib ham qoʻshimcha daromad topishadi. Shuning uchun ham xonadonlari obod, turmushlari fayzli.

Hayotda hech bir niyatga mehnatsiz erishib boʻlmaydi.

– Bolalarimizni oʻqitishga, ilmli, yurtimizga xizmat qiladigan insonlar qilib kamolga yetkazishga intildik, yugurib-yelib, topganimizni shu yoʻlda sarfladik. Birin-ketin oʻqitish oson boʻlgani yoʻq. Mana mehnatlarimizning rohatini koʻrib oʻtiribmiz.

Aqljon ona “orzularimiz ushaldi” deya quvonib soʻzlayotgan boʻlsalar-da, hali niyatlari ham koʻp. Hozir ularning 18 nafar nevaralarining 2 nafari oʻqituvchi boʻlib faoliyatini boshlashdi, 5 nafari talaba ekan, bu yil yana ikki nafari oliygohlarga kirib, 7 nafar boʻlibdi. Yana oʻrta maxsus maʼlumot bilan ishlayotgan, oilaning kenjatoy farzandi, oilali Sanobar Chirchiq pedagogika institutining sirtqi boʻlimiga oʻqishga kiribdi.

– Oʻtgan yillarda ham harakat qilgandi, biroq toʻplagan bali kamlik qilgandi. Bu yil qizimning talaba boʻlganiga judayam quvondim. Suyunchisiga bir pensiyamni kontrakt shartnomasiga berib yubordim, –deydi kulib Rajabboy aka.

Joriy yil ularning oilasida bundan boshqada quvonchli voqealar koʻp boʻldi: toʻrtinchi oʻgʻil –  Akbarali kasb faoliyatida erishgan yutuqlari tufayli “Oʻzbekiston xalq taʼlimi aʼlochisi” koʻkrak nishoni bilan taqdirlandi.

Dunyoi-dun yaralibdiki, hayotda har kim oʻz falsafasi bilan yashaydi. Baxt-saodatni ham har kim oʻz qarichi bilan oʻlchaydi, kimdir topganiga, kimdir sochganiga, kimdir birovning  koʻnglini ogʻritganiga quvonadi. Biroq jamiyatda tom maʼnoda maʼrifatli, boshqalarga ham maʼrifat ulasha oladigan odamlar doim qadrlanadi. Shu boisdan ham Bosuv mahallasida Rajabboy aka, Aqljon opaning obroʻ-eʼtibori baland, qoʻni-qoʻshnilar oilalari ham tinch, ahil boʻlishi uchun maslahat, yoʻl-yoʻriq berib oʻtirishadi.

Men soʻzim avvalida nogiron bolani yelkasida koʻtarib maktabga olib borib oʻqitib, yetuk mutaxassis boʻlib yetishiga sababchi boʻlgan 26-sonli maktab oʻqituvchisi Shomurod Davlatov haqida aytgan edim. Ana shunday maʼrifatli, fidoyi insonning nevarasi Yolgʻoshboy Shomurodov mana soʻnggi oʻn yildan beri ushbu taʼlim maskaniga rahbarlik qilib keladi. Maktab unga avvalo bobosidan ilk savod olgan, mustaqil hayotga uchirma boʻlgan muassasasi boʻlgani uchun, otasi, bobosi izlari borligi uchun ham aziz. Ularga munosib boʻlish masʼuliyatini esa har doim his qilib turadi.

Maktabda boʻlganimizda uning ish xonasi bir burchagida artib tozalangan, biroq eskiligi shundoqqina koʻrinib turgan stol, stulga koʻzim tushdi. Odatda maktab direktorlari xonasi zamonaviy mebellar bilan bezatilib turardi.

– Bilasizmi, – mening koʻnglimdan oʻtganlarini xuddi sezganday biroz oʻngʻaysizlanib gap boshladi Yolgʻosh Shomurodov. – Bu stolda oʻtirib aziz ustozimiz Ismoil aka Xoʻjamurodov 35-yil shu maktabga rahbarlik qilganlar. U kishi shunday talabchan, qatʼiyatli, gʻamxoʻr ediki, hamma oʻqituvchilar, oʻquvchilar juda hurmat qilardi. Olimpiadalarda oʻrin  olgan bolalarni bagʻriga bosib quvonganlarida hammamizning ham gʻolib boʻlgimiz kelib ketardi. U kishiday boʻlish qiyin. Ustoz oʻtirgan stol, stul menga ustoz ibrati, xotirasi hurmati sifatida tursin, deyman.

Direktor sargʻayib, boʻyoqlari koʻchib ketgan stol, stulni qoʻllari bilan silab soʻzlayapti-yu, uning  ham koʻngli bobosi, otasi kabi maʼrifat nuridan yolqinlanib, bu nur bilan atrofidagilarni ham bahramand etmoq istagi kuchli ekanligini  teran his qildim. Axir, ustozga ehtirom ham tarbiya-da!

Ha, Rajabboy Shomurodov, farzandlari qoʻrgʻonini obod, fayzli, saodatli maskanga aylantirgan ham teran tomirlardan oziqlangan maʼrifat-maʼnaviyat boʻlsa, ajab emas. Tilagimiz – yurtimizda ana shunday ibratli oilalar koʻpayaversin!

Oygul RAJABOVA.