OILA BAXTI

Taqdir ekan, Mahmudaning turmuşi yaxşi bölmadi. Anvar bilan sevişib qurgan oilasidan befarzandlik tufayli ajraşdi. Anvarning raʼyiga qarab oz emas, ön uç yil sabr-toqat bilan yaşadi. Qaynonasining kesatiqlari, irim-sirimlari, ovsinlarining, qaynsingillarining piçinglariga tişini-tişiga qöyib çidadi.

Sabrning ham çegarasi bor, deganlari rost ekan. Oxiri bölmadi, ketdi...

Öşanda Navröz yaqin edi. Har yili qaynonasi Navröz arafasida sumalak solardi.

– Sumalakda hikmat köp, bolam, zora fariştalar omin, deb böyingda bölsa, – derdi yaxşi niyatlar bilan.

Mahmuda ham umid, ham işonç bilan sumalak qozoni atrofidan ketmay, çarçadim demay, tunni-tongga ulab astoydil işlardi. Öşa galgi Navrözda hadeganda sumalakka urinmayotgan qaynonasiga bu haqda gap oçdi-yu, yuragiga xanjar urilganday, turgan joyida gandiraklab ketdi.

– Ön uç yildan beri bir tuğmas xotinni Alloh yorlaqasin, deb sumalak solaman, – dedi qaynonasi Ramiza ona, – Alloh ham xuş körmayotganga öxşaydi. Ju-da-a-a istab turgan bölsang, özing solaver sumalakni!

Mahmuda heç narsa demadi. Nima desin! Qaynonasini ham tuşunişi kerak. Öğlining yoşi ötib borayotir. Ana, özidan keyingi uç uka-singillari ham bir etak bolali bölişgan. Kenja qaynsinglisi ham homilador.

“Ketişim kerak!” – qatʼiy qarorga keldi Mahmuda. U indamay uyga kirib, öziga zarur narsalarni sumkasiga joyladi. Asta hovliga çiqdi. Uzum zangisini kötarayotgan qaynisining yonida turgan  qaynonasining oldiga bordi. Qaynisi hayronlik bilan boqdi. Ramiza ona xuddi uning ketişini uzoq yillardan beri kutayotgan kabi xotirjam edi. Mahmuda: “Mendan rozi böling, dilingizni oğritgan bölsam, keçiring!”  demoqçi edi. Aytolmadi, tomoğini ğippa böğib turgan nimadir uni gapirişga qöymadi. Közidan oqib tuşayotgan aççiq yoş tomçilari yuzini yuvib, lablarini kuydirganday böldi. Asta köçaga yönaldi. Qaynona jim, “qilt” etmadi. Qayni hayron.

Mahmuda darvoza ostonasidan hatlarkan, ortiga bir nazar soldi. Aftidan qaynisi uning ortidan çiqmoqçi bölgan-u qaynona uni töxtatişga urinardi.

– Çeça, çeça, töxtang, nima böldi, çeça?

Mahmuda töxtamadi, qaynisini Ramiza ona qöyib yubormadi. U ketdi. To ota uyiga yetguniça tomoğiga tiqilgan faryod sirtiga çiqmay, içini yondirib yubordi...

Mahmudaning heç kutilmaganda ketib qolişi Anvarni dovdiratib qöydi.

– Kimdir nimadir dedimi?

– Özi ketdi, aqlli xotinning işini qildi, endi bas qil, taqdirga tan ber, – dedi qatʼiy onasi.

Taqdirga tan beriş Anvarga oson bölmadi. Mahmuda işlaydigan maktabga qatnayverib, uning yölini poylayverib çarçadi. Ozib-tözib, odamovi bölib qoldi. Yaqinlarining qistovi bilan uylandi. Ikki qizi bilan beva qolgan yoşgina juvon uyim, joyim deb qançalik mehr körsatmasin, Anvar hamon Mahmuda işlaydigan  maktabga qatnaşini qöymasdi. Şunday kunlarning birida onasi gap topib keldi.

– Mahmuda turmuşga çiqayotgan ekan.

– Nima? – xuddi tok urganday sapçib tuşdi Anvar. – Nim-nimaga turmuşga çiqadi?

– Esingni yeb qöyibsan sen bola. Nimaga emiş? Nimaga bölardi, boşi oçiq ayol, xohlasa turmuşga çiqadi, xohlasa...

– Çiqmaydi! – xontaxtaga bor kuçi bilan muşt tuşirdi Anvar. – Men uni qaytarib olib kelaman.

Nonuştaga endi ötirayotgan xotini Salomat ikkala qizaloğini bağriga bosgança angrayib qoldi. Anvarning vajohatidan qörqib ketgan qizaloqlar çirillab yiğlab yuborişdi.

– Uyalmaysanmi, bolam, – Ramiza onaning  ovozi qaltiradi, közlariga yoş quyilib keldi. – Bola-çaqangda ne ayb, qara ularning es-huşini olib bölding. Bor, erkak bölsang, bor. Olib kelaqol, Mahmudang qaytarmikan? Mana bu qora közlarni Alloh senga bir sinov uçun yubormadimikan, bolam!

Nihoyat xotini tilga kirdi.

– Yetimlarim yana bittaga köpayişini öylamabman, xudoyim, özing keçir!

Jahl otiga minib, hoziroq Mahmudani yetaklab kelguday ahvoldagi Anvar xotinining iltijoli nigohlariga boqib, birdan şaştidan qaytdi.

U umrida heç qaçon eşitmagan xuş xabar qarşisida özini yöqotib qöyayozdi.

– Yetim, yetim, nimalar deyapsan, Salomat? Qani, buyoqqa kelinglar, asal qizlarim! Ularni hargiz yetim dema, yetim dema! Qizlarim, mening qizaloqlarim, yaxşilik elçilarim mening!

Şu kundan boşlab Anvar özgardi, oilasiga, xotiniga, bir yildan beri bolam demagan qizaloqlarga mehribon bölib qoldi. Qizi tuğilgaç, oilasiga boğlanib, Mahmudani unutdi...

***

Mahmuda ikkinçi turmuşidan ham farzandli bölmadi. Birinçi xotinining xiyonatini keçirolmagan eri Mahmudaga nisbatan juda qattiqqöl edi. Ikki öğlidan voz keçib, könglining köçasiga kirib ketgan kundoşini Mahmuda tanimas, u haqdagi tarqalgan  gap-sözlarga ham eʼtibor beravermasdi. U butun mehrini ikki öğliga berdi. Erining  tutumlariga sabr-toqat bilan çidadi. Bolalar öz onasini eslay olişmas, hatto bu uyda uning surati ham yöq edi. Kattasi yettinçi, kiçigi beşinçi sinfda öqişardi. Bir kuni katta öğli maktabdan yiğlab keldi.

– Mening onam siz emas ekansiz, hammasini bilaman, siz dadamning boyligi uçun bu uyda ekansiz, nega aldaysiz? – dedi jiğibiyroni çiqib.

Mahmuda iç-içidan zil ketdi, bolaga qanday tuşuntirişni bilolmay, yuragi ezildi. Quçoğiga olmoqçi bölganida Şokirjon uni siltab taşladi.

– Dadam kelsin, öz onamni olib keltiraman!

– Heç qaçon kelmaydi!

Ostonada qandaydir idişni tutganiça eri Ismoil turar, uning közlarida avval Mahmuda heç qaçon körmagan mehr bor edi.

Şokirjon, onangga ikkinçi bunday muomala qilganingni körmayin, bolam, ma, buni olinglar, işxonadagilar sumalak qilişibdi. Yigit kişi köçadagi gapga ergaşib, yaqinlarini ranjitmaydi, maktabingga borgan xotin heç qaçon senga ona bölaolmaydi, mana sening onang, keçirim söra! – eri Mahmudaning yelkasiga qölini qöydi.

Şokirjon sumalak töla idişni otasining qölidan olib Mahmudaga tutqazarkan.

– Men xato qildim, keçiring, – deya quçoqlab oldi.

Uy sumalakning xuşböy hidiga töldi.

– Sumalak bilan onamning hidi bir xil-a, aka, – dedi Nodirjon sumalakka non botirarkan.

Mahmuda hayajondan entikib ketdi. U hayotida ilk marta özini baxtiyor his etdi. Bu oila va onalik baxti edi.

Robiya Yöldoşeva.