Bahodir Xudoyberganov: «Men Sizlarni yaxshi koʻraman»

Hayot – murakkab, shu bilan birga sir-sinoatlarga toʻla. Bu hayot boʻstonida turfa xulq-atvorli insonlar turfa xilda yashaydilar. Kim uchundir hayot – mol-u mulk, shohona turmush kechirish uchun berilgan imkoniyat. Yana kim uchundir el-yurt, ona Vatan kelajagi, baxt-saodati uchun halol va fidoyi mehnat, xayrli tashvishlar bilan yashash maydoni. Oqil insonlar hamisha ikkinchi yoʻlni – halollik va fidoyilikni, mehnatsevarlikni tanlaydilar. Ana shu yoʻlda oʻz baxt-saodat koshonasini tiklaydilar. Bu –xalqqa yaqinlik, yaxshilar hurmat va ehtiromiga sazovor boʻlish degani.

Taʼbir joiz boʻlsa, Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasi aʼzosi, taniqli yozuvchi va shoir, hamyurtimiz Bahodir Xudoyberganov betakror isteʼdodi, halolligi va fidoyiligi, ayni damda mehnatkashligi bilan oʻz xulqini ziynatlagan inson. Nafaqat oʻzi tugʻilib oʻsgan yurt, balki butun mamlakatimiz, hatto qoʻshni davlatlar miqyosida oʻz asarlari bilan ming-minglab muxlislari qalbidan joy olib, minglab insonlar hurmat-eʼtiborini qozongan adib. Taniqli yozuvchi bugun tahririyatimizning aziz mehmoni.

- Bahodir ogʻa, avvalo, tahririyatimizga xush kelibsiz.

- Rahmat, xush koʻrdik.

- Oʻz elingiz, eldoshlaringiz bilan "Taraqqiyot koʻzgusi” gazetasi orqali uchrashish, dildan suhbatlashish Sizda qanday taassurot uygʻotganini bilishni istardim.

- (Mamnuniyat bilan) Juda zoʻr! Men azim Qilichboy zaminida tugʻilib, oʻsganman. Bu qadim goʻsha – mening ota makonim. Kindik qonim tomgan aziz tuproq. Har gal Toshkentdan yurtimga oshiqib kelishimning sabablari juda koʻp boʻladi. Avvalo, Qoratov bilan Jumurtovga koʻzim tushishi bilanoq oʻsmirlik va yoshlik damlarimga guvoh boʻlgan  ona qishlogʻimning har bitta giyohini sogʻinib ketaman. Amudaryoning koʻprigidan oʻtayotib ayricha hayajon chulgʻaydi dilimni. Chunki shu koʻprikdan oʻtsam bas, har  bir odamning qiyofasida otamni, onamni koʻrganday, tugʻishganlarimning nazarlarini his qilib turaman. Nima qilay, men Amudaryo zaminini, unga qoʻshib har bir amudaryolikni yurak-yuragimdan yaxshi koʻraman. Koʻpchilik doʻstlarim havas bilan: "Bahodir, senga mazza, poytaxtda yashaysan, hurmat-eʼtiboring joyida. Biz yuribmiz, qishloqning urpongli yoʻllarida”, - deyishadi.

Qarang-a, "qishloqning urpongli yoʻllari...” Axir bu yoʻllar Vatanning aziz soʻqmoqlari-ku! Mening tomirlarimga tutashgan-ku bu yoʻllar!

- Bilsangiz, ana shu urpongli dala yoʻllari meni ulgʻaytirdi. Xalqimni sevishni, uning uchun fidoyilik bilan mehnat qilishni oʻrgatdi, shu yoʻllar mening yuragimga maʼnaviyatning yorqin nurlarini olib kirdi, joʻralar! – deyman.

Bu – Vatan tuygʻusi. Bu tuygʻu aziz, qadrli. "Taraqqiyot koʻzgusi” gazetasi orqali men oʻzim sevgan, oʻzim talpingan xalqim bilan suhbatga chogʻlanishim esa – Baxt!

- Bahodir ogʻa, koʻpchilik yozuvchi yoki shoir deganda adabiyot sohasida oʻqib, ijod olamiga kirganlarni koʻz oldiga keltirishadi. Siz esa...

- Tushundim, "Siz adabiyot yoʻnalishi boʻyicha tahsil olmagansiz?” – demoqchisiz. Toʻgʻri, men 1980-1986-yillarda Toshkent politexnika institutida oʻqib, muhandislik diplomini olganman. Lekin ijodkor uchun uning qaysi sohada tahsil olishi emas, balki umummanfaatlari yoʻlida qiladigan maʼnaviy-maʼrifiy ishlari muhimroq, deb oʻylayman. Qolaversa, qonida yozuvchilik, shoirlik iqtidori gupirib turgan odam uchun hech qachon ijod maydoni begona emas.

- Adabiy davralarda Sizga oʻta sermahsul yozuvchi sifatida baho berishmoqda. Tinimsiz  ijod bilan shugʻullanish Sizni charchatib qoʻyayotgani yoʻqmi?

- Mening ijodimga ozgina eʼtibordan ham oʻzimni oʻta baxtiyor his qilaman. Agar meni sermahsul ijodkor, deyishsalar, bundan quvonaman. Albatta, yozganlarim kitobxonlarga manzur boʻlsa. Boshqalar qanday, bilmadim-u men uchun ijod qilishdan toʻxtash – faqirlik. Faqir odamning imkoniyatlari chegaralangan boʻladi. Agar u ijodkor boʻlsa, yanayam yomon. Qaynab turgan buloqning toʻxtab qolishi - eng avvalo buloq atrofidagi nabotot olamiga, qolaversa, shu buloqdan suv ichguvchi odamlarga ziyon. Suvsizlikdan qovjiragan giyoh bilan choʻllagan odamning holatini bir tasavvur qiling-a! Suvsizlik tabiat uchun ham, inson uchun ham fojia. Aytmoqchimanki, ijodkor – kishi ruhiyatini ezgulik nurlari bilan toʻldirsa, adabiyot tom maʼnoda xalqni tarbiyalovchi, dunyoni goʻzallikka boshlovchi qudratga ega. Inson maʼnaviyatining tolmas qanoti ham shu – Adabiyot. Shuni bilib turib, yurak-yuragidan his etib turib ham yozuvchi ijod qilmasligi, unga jon  qulogʻini tutib, kitoblarini uy toʻridagi javonda ardoqlab turgan eliga ezgu soʻzi bilan xizmat qilmasligi mumkin emas. Xulosa shuki, men ijod maydonida faqir boʻlib qolmaslik uchun oʻz ustimda tinmay izlanaman, mehnat qilaman, xolos.

- Hozirgi paytda 10-15 yashar shoir-u shoiralar, yozuvchi-yu adiblar koʻpayib ketgan. Bu adabiyotga eʼtiborsizlikni yoki yoshlar  ijodiga eʼtibormi bildiradimi?

- Menimcha, har ikkalasi ham. Xalqimizda: "guruch kurmaksiz boʻlmas”, degan  ajoyib hikmat bor. Yaxshi pazanda guruchni kurmaklardan tozalamay turib oshga unnamaydi, toʻgʻrimi?  Agar eʼtibor bergan boʻlsangiz, yaxshi kitoblar hech qachon kitob rastalarida chang bosib turib qolmaydi. Oʻsha siz aytayotgan ijodkorlarning kitoblariga kelsak, ularning koʻpchiligi har xil koʻrik-tanlovlar uchun "maxsus tayyorlangan kitoblar”. Sezishimcha, bunday kitoblarni tayyorlashda hammollik qilayotganlar ham yoʻq emas. Lekin adabiyot halollik va fidoyilik maydoni. Bu maydonda ot surmoq uchun mohir, kuchli  chavandoz boʻlmoq joiz. Qolaversa, kuch va mahoratdan, halollik  va fidoyilikdan tashqari, ijodkorda bilim va qatʼiyat boʻlmasa, sinchkov Adabiyot uni aslo tan olmaydi. Demak, yoshmi, qarimi – oʻzini ijodkor deb bilganlar yozaverishsin. Adabiyot esa oʻzi tanlab, chertib-chertib olaveradi. Axir Adabiyot maydonida adabiy tahlil, adabiy tanqid degan oʻta murosasiz chigʻiriqlar, imtihonlar bor-ku!

- Sizning "Oy nurlari soʻnmaydi” romaningiz kitobxonlar tomonidan ham, adabiyot ahli tomonidan ham yaxshi kutib olinganini bilamiz. Yaqinda shu romaningizning  ikkinchi nashri sotuvga chiqarildi, oradan hech qancha vaqt oʻtmay, ketma-ket "Qoʻynimdagi qotil” va "Ayol armoni” romanlaringiz nashr etildi, bu adabiyot olamidagi biznesmi yoki shaxsiy reklamami?

- Hech qaysisi emas! Agar men ijodda biznes yoki shaxsiy reklama haqida oʻylaganimda edi, allaqachon milliarder boyvachcha boʻlib ketardim, bu qoʻlimdan kelardi. Ijodkor uchun xalqning, zukko kitobxonlarning eʼtirofi, hurmat-ehtiromi har qanday boylikdan ham muhimroq. "Oy nurlari soʻnmaydi” romanim kitobxonlar talabidan kelib chiqib qayta nashr etildi. Undan tashqari, "Oqibat”, "Sogʻinch”, "Asrangan oltin”, "Taqdir oʻyinlari”, "Lafz”, "Oʻqilmagan maktub” kabi 10 ta kitobim nashr etilgan boʻlsa, ularning barchasi sotilib ketdi. Xalqqa manzur boʻlgandirki, kitob doʻkonlari peshtaxtalarida turib qolgani yoʻq. Ana shuning oʻzi menga boylik. Tunlari uxlamay, oʻz asarlaring qahramonlari bilan hamnafas yashab, azob-uqubat chekib kitobni tartib etsang-u unga kitobxon qayrilib qaramasa, yozuvchiligingdan ne naf?

- Kitoblaringizga qancha gonorar (qalam haqi)  olasiz?

- (Kulib) Mehnatimga yarasha-da!

- Masalan, "Qoʻynimdagi qotil” romaningiz 5000 nusxada chop etilgan ekan...

- Bunday koʻp nusxada chop etilgan asarlarim uchun 5-6 million atrofida qalam haqi berishadi. Nima desam ekan, bu qalam haqi yozuvchining mehnati qoshida hech narsa emas. Tinimsiz oʻqish, izlanish, tunlarni bedor oʻtkazish, matn terish..., to kitob holiga keltirguncha qilinadigan mayda-chuyda sarf-xarajatlarni jamlaganda, bu gonorar hech qanday tosh bosmaydi. Yuqorida aytganimday, yozuvchida moddiy manfaatdorlik hissi ustun boʻlsa, u yozuvchi emas. Bunday ijodkor xalq diliga kira olmaydi. Kemtik koʻngillarga malham boʻlgulik soʻz topa olmaydi u. Hayotdagi maʼnaviy boʻshliqlarni toʻldirish tugul, oʻzi maʼnan bemor boʻladi uning. Yozuvchi – hayotning sanitari, kishi ruhiyatining muhandisi.

- Shuning uchun ham asarlaringizda nur bilan zulmat oraligʻidagi kurashlar, jaholat va razolat botqogʻiga botgan kimsalar bilan halollik va haqiqat sari intilgan insonlar oʻrtasidagi toʻqnashuvlar hayotdagiday aks ettirilgan ekan-da! Qahramonlaringizning hayotda prototiplari bormi?

- Toʻgʻri, mening qahramonlarimning barchasi maʼlum maʼnoda biz bilan hamnafas yashagan, yashayotgan insonlar. Maqsadim, asarlarimni oʻqigan insonlar hayotdan toʻgʻri xulosa chiqarsalar, bu hayotning qadr-qimmatini bilsalar, yaxshilik tomon hech boʻlmasa, birgina ezgu qadam qoʻysalar. Ustozlarimiz aytardilar: "Sen elingga mingta soʻz aytib, boshini qotirma. Birgina, atigi bittagina soʻz ayt – shu soʻz elni ezgulik sari tebratsin!”.

Men takror va takror aytaman: men yozuvchiman, qurolim ham, boyligim ham oddiy Soʻz! Agar muxlislarim mening asarlarimni oʻqib, ulardan hayotiy xulosalar chiqarsalar, undan ibrat olsalar, demak, mening mehnatim oʻz qadrini topibdi. Ezgu Soʻzning elni tebratgani shu!

- Amu elidan yetishib chiqqan taniqli yozuvchining oilaviy hayoti barchani qiziqtiradi.

- Nima desam ekan, barcha qatori oddiy oʻzbek oilasining baxtli sohibiman. Vafodor umr yoʻldoshim, ikki nafar farzandim bor. Toshkent shahrining Sirgʻali tumanida yashayman. "Qadriyat” gazetasi tahririyatida bosh muharrir oʻrinbosari lavozimida ishlayman. Gʻurur bilan aytamanki, men aziz Amudaryo elimning Qilichboy qishlogʻi bolasiman!

- Ijodiy rejalaringiz, "Taraqqiyot koʻzgusi” gazetasi mushtariylariga tilaklaringiz.

- Ijodkorning rejasi ham, orzulari ham koʻp boʻladi. Men  shunday bir asar yozsamki, uning har bir satrida Amu boʻylarining, Qilichboy bogʻlarining ajib harorati ufurib tursa, Istiqloldan nur emgan dalalar, taraqqiyot manzaralari bor boʻyi bilan qad rostlasa...

- Gazeta muxlislariga, aziz el-doshlarimga dilimdagi eng ezgu tilaklarimni baxsh etib, ularni, aziz xalqimni bagʻrimga bosib qolaman:

- Men Sizlarni juda yaxshi koʻraman!

- Mazmunli suhbatingiz uchun tashakkur.

- Minnatdorman.

Suhbatdosh Robiya YOʻLDOShEVA.