IZHORI DIL

Hayotdagi eng begʻam, betashvish, jamiki narsalarga hayrat koʻzi bilan qaraydigan masʼum bolalik davri birga kechgan, bir ota-ona farzandlariday quvonch-u shodliklarni birga baham koʻrib ulgʻaygan va ulgʻayib, har biri palaxmon toshiday turli yoqlarga otilib ketgan ikki qadrdon oradan yillar oʻtib, yana oʻzlari ulgʻaygan koʻcha boshida tasodifan uchrashib qolishdi. Yelkasiga roʻzgʻor tashvishi tushgan yigit ikki qoʻlida ikki toʻrxalta — bozor qilib, qiz esa xorijda oliygohni tugatib qaytayotgandi. Qiz qadrdon goʻshasiga yetishga oshiqib, goʻyo qanot bogʻlab uchmoqchiday oldinga talpinardi. U nogahon yigitni koʻrdi-yu... jamiki hissiyotlari zumda unutilib, unga tikilgancha turib qoldi. Ular bir-birlarini qanchalik qattiq sogʻingan boʻlsalar-da, biron nima deyishga tillari aylanmas, kulimsiragancha bir-birlariga qarab, goʻyo qotib turishardi. Ular oʻtayotgan daqiqalarni sezmas, yillar karvoni zimmalariga ortgan yuk zalvorini unutib, bir-birini koʻrib turganidan boshi osmonda edi.

Qishloqqa osuda yoz oqshomi qoʻna boshlagan, odamlar kundalik yugur-yugurlardan horib, uy- uylariga kirib ketgan, atrof kimsasiz boʻlsa-da, hovlilardan gʻala-gʻovur ovozlar eshitilib turar, ularning bu tarzdagi hech bir musavvir chiza olmaydigan darajadagi holatini tomosha qilgulik jon yoʻq edi. Tabiiyki, hech kim hol ham soʻramasdi.

— Oʻzingmisan? Qaytdingmi?— nihoyat hushiga keldi yigit.

— Oʻqishim tugadi, qaytdim. — Savol ham, javob ham qisqa edi. Ular uylari tomon, hoʻ-oʻ koʻcha oxir-rogʻidagi, olis bolalik xotiralari muhrlangan qadrdon hovlilari tomon yura boshlashdi.

— Uylanibsan? Qaydan topding? E... yoʻq... qanday topishdinglar, demoqchiydim.

Aslida qiz unga nega uylanding, demoqchiydi, oʻz savolidan oʻzi oʻngʻaysizlanib ketdi. Axir uylanish yo uylanmaslik har kimning oʻz ishi... Qolaversa, qiz yigitning oʻzini jonidan ortiq koʻrishini bilsa ham hech qachon tiliga olib iqror boʻlmagan, xorijga — oliygohga oʻqishga joʻnayotganida kuzatgani chiqqanida ham faqat qiz eshitguday past ovozda “Seni sogʻinsam nima qilarkinman-a”, degandi xoʻrsinib. Necha yillarki, shu birgina soʻz qizning qalbini yoritib, u bilan boʻlajak baxtiyor turmushiga kafolatdek qulogʻida qayta-qayta jaranglardi. Shu birgina soʻz musofir yurtlarda ota-onasi, oilasi, yurti sogʻinchidan bagʻri pora-pora boʻlgan damlarda unga suyanch boʻlgan, qiyinchiliklarni yengishga undagan. Bundan bir yilcha muqaddam yigitning uylanganini eshitganida... ehh... yaxshisi... u kunlarni eslamagani maʼqul.

Yigit qizdan oldinroq hushiga keldi. Qizning qoʻllaridan yuklarini olib, oʻz yuklariga qoʻshib koʻtardi va oldinga imladi:

— Qani ketdik. Koʻchada turgani kelmagandirsan?

Qizning savoli javobsiz qolmasligi uchun oʻzicha hazillashmoqchi edi, oʻxshamadi:

— Qayerdan topganimni ... aytaymi, shu... yoʻlda ketayotib, bir narsaga qoqilib ketdim. Qarasam — qiz ekan, uylanib qoʻyaqoldim.

U shunchalik begʻubor jilmayib turardiki, ayblashga koʻngli bormasdi, qizning. Yana “qovun tushirib” qoʻydi:

— Qiziq menga kim qoqilib ketarkan-a?

Yigit uning soʻzlarini eshitib taqqa toʻxtadi, koʻtarib kelayotgan yuklari sekin sirpanib, qoʻllaridan yerga tushdi. Keyin huvv, oʻsha oʻqishga joʻnayotganidagi kabi alamli xoʻrsindi:

— Bunday dema, bunday dema! — dedi u deyarli shivirlab. Biroq juda ozorlangan koʻyi tutilib, tutilib gapirardi. — Sen axir... yerda emas... osmonlardasan...mening qoʻlim yetmadi ...senga!

Oygul RAJABOVA.