ENDI YoMON DADA BOʻLMANG, DADAJON!

(Kichik hikoya)

Komiljon mansab pilla-poyalaridan tez koʻtarildi. Uning boshqalarday “zar”i ham, “zoʻr”i ham yoʻq, nimagaki erishgan boʻlsa, bari oʻzining halol mehnati, intilishlari tufayli edi.

Uning topish-tutishi roʻzgʻorini obod etishga bemalol yetar, shuning uchun ayolining ishlashiga qarshi boʻlib, bolalari tarbiyasi bilan mashgʻul qilib qoʻygandi. Chunki u deyarli har kuni ishdan kech, horib-charchab, asablari qaqshab kelardi. Tabiiyki, bunday vaqtlarda ikki qizi, endi qadam bosib kelayotgan oʻgʻli shovqin-suroniga roʻy-xush bermas, bagʻriga olib ular bilan oʻynashga holi boʻlmasdi. Uning bir zardasi bilan uchovi ham jimib qolardi.

Ramazon oyi kunlaridan birida Komiljon odatdagidan ertaroq qaytib, iftorlikka chaqirgan qoʻshnisinikiga chiqdi. Yigʻilganlar taomlanib boʻlishgach, bergan rizq-nasibasi uchun Yaratganga shukrona aytib, fotiha oʻqildi, choy ichib, u yoq-bu yoqdan gurunglashib oʻtirishdi. Suhbat mavzui turlicha edi.

Komiljon har yili ramazon oyida garchi roʻza tutib, iftorlik berishni, xayr-ehson qilib turishni kanda qilmasa ham, bunday tadbirlarda deyarli ishtirok etolmas, koʻp vaqti ishxonada oʻtar, qolaversa, koʻpchilik bilan oʻtirishni oʻzi ham koʻp xushlayvermas, vaqtini qizgʻanardi. Biroq, bugun u negadir koʻngli tortib keldi, davradoshlarining goh ramazon oyi xosiyatlari, goh savob va gunoh amallar, goh chor-atrofdagi hayot haqidagi suhbatlarini tinglab, bu borada oʻzining tasavvuri juda sayoz ekanini, nega bu haqda avvallari oʻqimay, bunday davralarga kelmay, omi boʻlib yurganiga hayron boʻldi. Endi bilsa, iftorlik ham bir saboq ekan. Buni, hatto oʻzi iftorlik berganida ham bemalol oʻtira olmaganidan anglamagan ekan-da, ajab!

Uning xayollarini yonginasida oʻtirgan otasining tengquri Olim akaning soʻzlari boʻldi:

– Yoʻlda ertalab bir ayol besh-olti yashar bolasini zarda bilan yozgʻirib, bogʻchaga olib ketayapti. Bola nimadir deb xarxasha qilayapti, onasi uni jerkib, tezroq yurishga undaydi, bolasini tinglashni oʻylamaydi ham. Koʻrib, bolaga jonim achidi. Hozir koʻpchilik yosh ota-onalar bolalariga eʼtiborsiz boʻlib ketayapti, oʻz navbatida erta bir kun bola ham ularga mehrsiz boʻlib ulgʻayishini oʻylashmaydi.

– Birovlar pul topib, yedirib, yaxshi kiyintirib qoʻysa, bolalarga shu kifoya deb oʻylaydi. Aslida, farzandga avvalo mehr kerak, – gapga qoʻshildi yonidagi kishi.

– Oilasini taʼminlamay, mehr ham bermaydiganlar bor, – dedi yana biri.

– Ha, toʻgʻri, – dedi koʻchaboshchi oqsoqol. – Farzandingizga yaxshilik qiling, ajru savobini men beraman, degan marhamati bor Yaratganning. Buni yoshlarga koʻproq tushuntirish bizning ishimizda, birodarlar.

Suhbat davom etardi. Biroq endi Komiljon deyarli hech narsa eshitmas, eshitganlarini ham anglamas, koʻz oʻngiga oʻz oilasi, ishdan kelgan paytlarida qoʻrqqanidan yarim ovozda soʻzlashadigan qizlari, uning tinchini buzib qoʻyishdan choʻchib, oyoq uchida yuradigan, gapini oʻylab, uning avzoyiga qarab gapiradigan ayoli keldi. Yaqin orada biron farzandini bagʻriga bosib erkalamaganini, mehrini izhor etmaganini, ayoli bilan ham dildan suhbatlashmaganini esladi. Itoatkor ayoli esa doim uning koʻngliga qarab, bolalariga dadasi ishdan charchab kelganini, shovqin qilmay oʻtirishini tayinlaydi, hatto dasturxon yozgan vaqtida ham erini bezovta qilmaslik uchun kichkinasini bir qoʻlida koʻtarib yuradi. Komiljon esa...

Shunday vaqtlarda hech boʻlmasa, uning qoʻlidagi bolani olib turay, ham demabdi. Shunchalar toshbagʻirmiding-a?! Faqat roʻzgʻoringni toʻkis qilishmidi, sening vazifang?

U uyiga kirib kelganida katta qizi xonasida rasm chizib oʻtirar, kichkinalari uxlab qolishgandi. Dadasining koʻzini uzmay oʻziga qarab turganiga “nega uxlamading”, deb koyimoqchimi, degan xavotirda Lola boshini qogʻoz ustiga yana ham egdi. Nogahon dadasining:

– Nima yasayapti, mening qizim, – deya yoniga kelib oʻtirganiga ajablanib, boshini koʻtarib qaradi. Qaradi-yu, uning koʻzlari mehrdan porlab, jilmayib turganini koʻrdi.

– Iya, mushuk rasmi-ku. Oʻzimizning mushugimizni chizdingmi, Lola? Kel, senga koʻmaklashaman.

U qizining qalam tutgan qoʻlini oʻz qoʻli bilan harakatlantira boshladi.

– Mana bunday, junlari hurpayib turadi, jahldorda mushugimiz, mana shunday...

Qogʻozdagi mushuk timsoli tobora sayqallanayotgan boʻlsa-da, Lolaning nigohlari dadasida edi, bu mashgʻulot unga juda yoqayotgan, hatto yana necha-necha mushuklar rasmini chizishga tayyor edi.

– Ana boʻldi, qizim. Rasming juda chiroyli chiqibdimi-a? – Komiljon rasmni obdon tomosha qildi. Keyin nimalar bilandir mashgʻul boʻlib yurgan ayoli-ni chaqirdi:

– Buyoqqa qara onasi, bir narsa koʻrsatamiz.

Lola dadasining shivirlab aytganiga koʻra, chizgan rasmini orqasiga yashirib turdi.

– Ha, nimaydi, – qizining xonasiga kirib kelgan Munisa yuzlarida tabassum oʻynab turgan ota-qizni koʻrib hayron boʻldi:

– Nima koʻrsatasizlar?

– Rasm! Mushugimizning rasmi!

Munisa ham kutilmagan vaziyatdan, ham bolalarga xos tasavvur mohirlik bilan ifoda etilgan rasmdan hayratga tushdi.

– Oʻzing chizdingmi, qizim?

– Ha, oʻzi chizdi, men koʻmaklashganim yoʻq, bir oʻzi chizdi, – dedi ayyorona kulib Komiljon. Keyin oʻrnidan turib qizini dast koʻtarib, tepaga irgʻitdi. – Mening qizim, shunday zoʻr qizda, zoʻr qiz!

Qizaloq otasi har tepaga otganida qiyqirib kular, entikib ketgan boʻlsa-da, yuzlarida quvonch porlardi.

Nahot bolalarni baxtiyor qilish uchun haligi amaki aytganlariday, ozginagina eʼtibor kifoya qilsa? Komiljon shunday oʻylar ogʻushida qizini bagʻriga qattiq bosdi. Shunda... shunda... oʻzi ham kutmagan, qandaydir bir rohatbaxsh tuygʻuni vujud-vujudidan his etdi. Bu ota mehridan yayragan norasida koʻngil quvonchi aks-sadosimi, yo iftorlikdagi otaxonlar gurungidan olgan sabogʻi sharofati – oʻz otalik burchini anglash baxtimi – oʻzi ham bilolmadi. Uning xayolini qizalogʻining yalinchoq ovozdagi iltijosi buzdi:

– Endi yomon dada boʻlmang, dadajon, xoʻpmi? Men sizning yaxshi dada boʻlishingizni xohlayman!

Oygul RAJABOVA.