BUYuK SARKARDA, ShOH VA ShOIR

Mirzo Bobur otasi Umar-shayx Mirzo vafot etganida atigi 12 yoshda edi. Bobur bobosi Amir Temur tuzgan buyuk davlatni qayta birlashtirish, Samarqand shahrini ishgʻol qilish uchun bir necha bor urindi. Ammo tobora kuchayib borayotgan ichki nizolar, muvaffaqiyatsizliklar tufayli barcha urinishlari zoye ketdi. Boburning yagona maqsadi yirik va mustahkam, markazlashgan davlat tuzishdan iborat edi. Bu maqsadi oʻzi tugʻilib-oʻsgan yurtda – Movarounnahrda emas, juda olis yurt – Hindistonda amalga oshdi. Bobur bu holatdan doimo iztirobda boʻlganligini asarlarida yorqin tarzda aks ettirgan:

Tolʼe yoʻgʻi jonimgʻa baloligʻ boʻldi,

Har ishniki ayladim xatoligʻ boʻldi.

Oʻz yerni qoʻyib Hind sori yuzlandim,

Yo rab, netayin, ne yuz qaroligʻ boʻldi.

Boburdan bizga uning devonlari, “Boburnoma” memuar asari, ilmiy, tarixiy, diniy-falsafiy va axloqiy-taʼlimiy ruhdagi asarlaridan iborat boy maʼnaviy meros qoldi. U musulmon axloqiga oid “Mubayyin” nomli masnaviyni yaratdi.

Podshohlikni Humoyun Mirzoga topshirgan Bobur 1530-yilda 26-dekabrda, 47 yoshida, oʻzi asos solgan ulugʻ saltanat – Hindistonning Agra shahrida vafot etdi va oʻsha yerga dafn etildi. Keyinchalik 1530-yil buyuk Bobur vasiyatiga muvofiq uning hoki Kobulga keltirilib, oʻzi bunyod ettirgan “Bogʻi Bobur”ga qoʻyildi.

Oʻzbekiston mustaqillikka erishgach, shoh va shoir Bobur Mirzo oʻz yurtida haqiqiy qadr-qimmatini topdi. Andijon shahrida Bobur nomidagi Universitet, teatr, kutubxona, milliy bogʻ – “Bogʻi Bobur” bor.

Bobur milliy bogʻi majmuasida Bobur va jahon madaniyati muzeyi tashkil etilgan. Shahar markazida va Bobur bogʻidagi yodgorlik majmuida shoirga haykal oʻrnatilgan. Andijon shahridagi markaziy koʻchalardan biriga, shuningdek, Toshkentdagi istirohat bogʻi va bir koʻchaga, Andijon viloyatining Xonobod shahridagi istirohat bogʻiga Bobur nomi berilgan. Oʻzbekiston fanlar Akademiyasining Bobur nomidagi koʻkrak nishoni taʼsis etilgan.

Mashhur hind davlat va jamoat arbobi Javoharlal Neru: “Bobur dilbar shaxs, uygʻonish davrining tipik hukmdori, mard va tadbirkor inson boʻlgan, u sanʼatni, adabiyotni sevardi, hayotdan huzur olishni yaxshi koʻrardi. Uning nabirasi Akbar yana ham dilbarroq boʻlib, koʻp yaxshi fazilatlarga ega boʻlgan”, – mazmundagi fikrini yozib qoldirgan.

Men buyuk bobokalonimiz Zahiriddin Muhammad Bobur ijodining muxlisi sifatida shoir gʻazallari va masnaviylaridan ruhiy quvvat olaman. Istardimki, har bir oʻquv muassasasida Z.M.Bobur ijodiga bagʻishlangan adabiy kechalar yil davomida oʻtkazilsa, albatta, buyuk bobokalonimizning buyuk maʼnaviy merosi har bir qalbda ona yurtga muhabbat, vatanparvarlik tuygʻularini yanada mustahkamlab, yoshlar maʼnaviyatini yuksaltirishga xizmat qilardi.

Zuhra AHMEDOVA.