Olis Ukrainaning qishloqlaridan Mangʻitgacha: urushdan jabr chekkan oila qismati

Buvim Mariya Zaxarovna Kuxarskaya 1925-yilda Ukrainaning Krasilovskiy tumani Yavorovtsi qishlogʻida  oddiy ishchilar oilasida tugʻilgan.  Onasi Anna uy yumushi bilan, uchta qizalogi – Mariya, Nadya va Ninalarning tarbiyasi bilan mashgʻul edi. Otasi Zaxariy esa shakar zavodida bosh injener boʻlib ishlardi.

1942-yil iyun oyida bu hudud fashistlar tomonidan bosib olinib, urush tufayli qishloqdagi hamma yosh yigit va qizlar surgun qilingan, shu payti buvim hali 17 yoshga ham toʻlmagan qiz edi. Hammani vagonlarga xuddi qoʻy kabi qamab, Germaniyaga surgun qilishgan. Mening buvijonim shu payti Bavariyadagi Xyundstefan oblastiga qullikga mahkum qilingan edi.

Vagondan tushgach, asir va asiralarni qayergadir guruh-gurh qilib boʻlishgan. Taqdir taqozosi bilan u Gershpek Anders va Anna ismli nemis oilasiga tushib qoldi. Buvimning yangi xoʻjayini ham 1917-yildagi urushda Xorvatiyada  asirga tushib, qul boʻlgan ekan. Shuning uchun u boshqalardan farqli ravishda qoʻl ostidagilarga muloyim va gʻamxoʻr edi.

Buvim yoshligidanoq juda chaqqon va epchil boʻlgan. Gektar-gektar maydon yerlarni ekkan, samon-oʻtlarni gʻaramlab, kartoshka va boshqa ekinlar yigʻim-terimida qatnashgan.

Epchil va chaqqon boʻlganligi sababli xoʻjayinning xotini uni yoqtirmagan va azob berishga uringan. Lekin, xujayin va uning katta oʻgʻli uni qoʻllab-quvvatlashgan, qoʻshni qishloqlarga qullikka tushgan hamkishloq dugonalarini koʻrish uchun imkoniyat berishgan.

Xoʻjayini buvimni “Maydl” deb chaqirishgan. Unga rahm qilib, qoʻliga ruchka va qogʻoz berib, uyiga tirikligi haqida xat yozishga ruxsat bergan.

Buvimni chaqqon va epchilligi uchun uni xoʻjayinining shahridagi ogʻaynilari ham yoqtirishar edi. Ular shahardan eski kiyimlarni olib sotish bilan shugʻullanishganligi sababli unga baʼzan bir-ikkita ustki kiymlarni ham berishgan ekan.

Nemislar oʻzaro bazm va zifatlar uyushtirgan paytlari buvim ularga xizmat qilib yurib, ona Vatanida nima boʻlayotgani, yurtdoshlarining taqdiri qanday kechayotganini eshitar edi.

Uch yarim yil deganda urushda fashistlar yengilib, AQSh, Frantsiya, Buyuk Britaniya va sobiq SSSP ittifoqchiligidagi qoʻshin Germaniyani ham qoʻlga kiritadi. Bir necha yillik qullikdan keyin buvim ham boshqa tirik qolgan qishloqdoshlari qatori ozod boʻlgan.

Buvim urushdan keyingi tiklanish yillarida asli samarqandlik boʻlgan oʻzbek yigiti bobom – Joʻra Poʻlatov bilan tanishib, unga turmushga chaqadi. Urush tugagan boʻlsa ham, xalq xoʻjaligining deyarli barcha sohalari izdan chiqqan, xalq tun-u kun mehnat qilardi. Yosh er-xotin bir necha yillar Bokuda yashab, fidoyilik bilan ishlab, mehnat qilishadi. Keyinchalik bobom va buvim Samarqandga, undan esa xizmat vazifasi taqazosiga koʻra Toshkent viloyatiga koʻchib kelishadi.

1960-yilda qizi ularning qizi – mening onam Natalya tugʻiladi. U 1981-yilda mangʻitlik yigit – dadam Chorsham Tojimurodovga turmushga chiqadi.

Har gal onam menga bobom va buvimning urush yillarida boshidan kechirganlari haqida soʻzlaganda tinchlikning, mustaqillikning qadri qanchalik ulugʻ ekanini his qilaman.

N.Tajimuratova, 38 maktab oʻqituvchisi.