Oila qadriyatlariga amal qiliş – jamiyatni yuksaltiradi
Oila – nihoyatda könglimizga yaqin, har birimiz uçun muqaddas qadriyatlar, anʼanalar maskani. Biz qayerda bölmaylik, har doim ana şu qutluğ makon bağriga oşiqib turamiz. Bilamiz, ana şu makon bizning hovurimizni oladi, şu makon bağridagina özimizni erkin his etamiz, könglimiz taskin topadi. Şuning uçun ham oilamiz şaʼni, obrösi, sirlari biz uçun aziz. Bu muqaddas qörğonning mustahkamligini saqlaş xalqimizning qon-qoniga singib ketgan bobomeros qadriyat. Bu taomilni avloddan-avlodga olib ötib, izçil tarğib qiliş mustaqillik yillarida davlat siyosati darajasiga kötarildi. Tuman FHDYo bölimi mudirasi Sanobar Xolboyevaning muxbirimizning oila mustahkamligini taʼminlaş borasidagi savollariga bergan javoblarida ham oila qadriyati, asriy anʼanalarga munosabat masalalariga alohida urğu berilgan.
– Sanobarxon, oilani mustahkamlaş, yoşlarni turmuşga tayyorlaş böyiça joylarda qilinayotgan işlarning köpçiligi rasmiyatçilikday bölib tuyuladi, siz qanday fikrdasiz?
– Yaşirişning hojati yöq, köpçilik hollarda şunday. Bu masʼul taşkilotlarning özaro munosabatlari, töğrisi, mustahkam emasligidan. Ularning faoliyatlari özaro muvofiqlaştirilmagan. Mahallalarda, öquv muassasalarida oila mustahkamligi mavzusiga bağişlangan tadbirlarda iştirok etganimda bunga köp marta guvoh bölaman. Yoşlar ongida oila qadriyatlari, muqaddas anʼanalarimiz, oilaviy munosabatlar, ayniqsa, yoş er-xotinning odob-axloq masalalari, özbek oilasi tutumlari kabi mezonlarni şakllantirişdagi loqaydligimiz oqibatida köpçilik oilalarda arzigulik sabablarsiz ajraliş holatlari kelib çiqayotir.
– Jamiyatimizda oila mustahkamligi bilan şuğullanadigan asosiy institut – mahalla hisoblanadi. Lekin köpçilik mahallalarda bu borada sustkaşlikka yöl qöyilmayaptimi?
– Töğri aytasiz. Aynan yuqoridagi savolingizning ham, bu savolingizning ham javobini mahalladan izlab körsak, töğriroq böladi. Sababi, har bir oila mahallada istiqomat qiladi. Bu oila hayoti qanday keçayotir, tinçmi, notinçmi? Mahalla masʼullari buni juda yaxşi bilişadi. Lekin biliş bilan iş bitmaydi, oila hayotiga oid muammolar yeçimi bilan şuğullaniş, agar köngilsiz holatlar bölsa, mahallada faoliyat olib boruvçi “Qaynonalar maktabi”, “Yaraştiriş komissiyasi”, “Ota-onalar universiteti” kabi jamoatçilik tuzilmalari bilan birgalikda uni bartaraf etiş lozim böladi. Lekin nikohlanuvçi yoşlar orasida şunday holatlarga duç kelamizki, kelin-kuyov juda yaqin bir çiziqda tutaşgan qarindoşlar, hatto salomatligi nikohlaniş uçun töğri kelmaydigan, baʼzan esa telefon yoki internet tarmoği orqali tanişgan yoşlar bölib çiqadi. Axir turmuş quriş oila borasidagi huquqlarni qölga kiritişdangina iborat emasda. Oila quriş – jamiyat oldidagi burç va majburiyatlarni ham zimmaga oliş degani. Huquq va burç masʼuliyati unutilgan joyda hayot izdan çiqadi. Burç va masʼuliyat bölmagan oilada umumiy intizom yöqoladi, har kişi özining bilganini qilib yuraveradi. Mana, oila mustahkamligiga putur yetkazadigan unsur ham şu – masʼuliyat va burçning yöqolişi.
Bir voqeani aytib beray: tumanning u çetida yaşovçi bir yigit bu çekkasidagi yaşovçi qiz bilan özaro tanişib, özlari yetaklaşib FHDYo bölimiga kelişdi. Ikkala quda taraf ham: “yoşlar özlari topişibdi, rozi bölmay qayerga ham boramiz?” – qabilida töy taraddudini boşlaşdi. Bu jarayonga na qöni-qöşnilar, na mahalla-köy aralaşdi. Qiz uzatgan oilani ham, öğil uylantirayotganni ham hammadan köproq biladigan avvalo, mahalla raisi, maslahatçi, qöni-qöşni emasmidi? Heç kim yigitning ham, qizning ham kamçiligini aytgisi kelmadi. “Ezgu işning yölini tösmayin”, – deya biladigan haqiqatlarini yaşirişdi. Vaholanki, yigit giyohvand ekan...
Töylaridan ikki oy ötib-ötmay, eri xumori tutganida xotinini kaltaklayvergaç, kelin çiday olmay, ota-onasinikiga ketib qoldi. Ota-onasinikida farzandli böldi. Qizi maktabga çiqqanida ikkinçi turmuş qurdi. Ikkinçi turmuşidan ham bir nafar farzandi bor. Qiz ikkinçi turmuşidan rozi, köngli töq, lekin baribir, u hayotda azob tortdi, ezildi, familiyalari boşqa-boşqa farzandlarning onasi böldi. “Bolalarimning familiyalari boşqaligidan heç könglim tölmaydi”, - deydi u.
Endi qarangda, şu ayol birinçi turmuş qurayotganida bu nikohni töxtatib qoliş mumkin emasmidi? Nega mahalla masʼullari, yoşlarni nikohdan oldin tibbiy körikdan ötkazuvçi şifokorlar bu nikoh maqbul emasligini aytişdan özlarini töxtatib turdilar? Qani endi ayting, bu nikohga kirişilayotgan paytda “ezgu işni buzgim kelmadi”, qabilida iş tutganlarning xatti-harakatlari masʼuliyatsizlikmi, burçni unutişmi? Albatta, har ikkisi ham!
– Oila qurişga oşiqayotgan yoşlarga qanday maslahat bergan bölardingiz?
– Jaloliddin Pumiyda şunday bir hikmat bor:
“Yenglar, içinglar”ni quloqqa ildi.
“Isrof etmangiz”ni faromuş qildi.
Nazarimda uşbu misralarda biz insonlarning töliq qiyofamiz aks etib turibdi. Oila – faqatgina huzur-halovat maskani emas, balki inson zimmasidagi juda katta masʼuliyat va burç hamdir. Oilada tinçlik, xotirjamlik, tartib-intizom masʼuliyatini unutiş ham – isrofdir. Şuning uçun ham isrofki, bu qoidalar unutilgan joydan baraka qoçadi, mehr-oqibat yuz ögiradi. Mehr-oqibat suvidan içmagan, qutbaraka fayzidan bahramand bölmagan farzand jamiyatning bir oğriq tomiridir. Bu – jamiyat uçun isrofdir.
Demak, oilalarimiz bağri obod, barakali, fayzli bölmoği uçun yoşlarimiz turmuş qurişlaridan avval bobomeros oila qadriyatlarini çuqur anglasinlar, deyman. Oila anʼanalari – muqaddas qadriyat. Hatto uning sirlarini asrab, tutumlariga amal qilib yaşaş – jamiyatimizda oila qörğonini nafaqat mustahkamlaydi, balki millat oriyatini, obrösi va şaʼnini yuksaltiradi.
– Sermazmun suhbatingiz uçun katta rahmat!
– Salomat böling.
Suhbatdoş
Pobiya Yöldoşeva.

▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶