20.11.2026
Til Öz Qq Yozuv Кирилл Lotin
Reklama banneri
Harf ölçami Rang Rasmlar
20.11.2026, 20:29
Jamiyat 👁 3,673

Mustahkam oila – jamiyat osoyiştaligining asosi

Mustahkam oila – jamiyat osoyiştaligining asosi

Oila — ezgu orzu-umidlarni özida mujassam etgan va ularning röyobi uçun zamin yaratadigan muqaddas makon. Oila – avlodlar bardavomligini taʼminlaydi, kelajakning tamal toşini qöyadi. Unda gözal urf-odatlar, mehr-oqibat, mehnatsevarlik, halollik, ezgulik kabi olijanob fazilatlar şakllanib, ildiz otadi. Oila – jamiyat tayançi, nikoh esa uning poydevori sanaladi.

Özbekiston Respublikasi "Oila Kodeksi”ning 14-moddasida "Nikoh tuziş ixtiyoriydir. Nikoh tuziş uçun bölajak er-xotin öz roziligini erkin ifoda etiş qobiliyatiga ega bölişi kerak. Nikoh tuzişga majbur qiliş taʼqiqlanadi”, deb belgilab qöyilgan. Bundan körinib turibdiki, bizning mamlakatimizda oilalar har ikki tomonning roziligi bilan bunyod böladi. Heç kimni majburlab nikoh tuzilmaydi. Çunki oila – bir umrlik qörğondir.

Oila er-xotinning ixtiyoriyligi asosida tuzilar ekan, ular örtasida bir qator huquq va majburiyatlar yuzaga keladi. Birinçidan, er va xotin oilada teng huquq va majburiyatlarga ega. Nikoh davomida orttirgan mol-mulki ularning birgalikdagi mulki hisoblanadi. Er va xotindan biri uy-rözğor işlarini yuritiş, bolalarni parvariş qiliş bilan band bölgan yoki boşqa uzrli sabablarga köra mustaqil iş haqi va boşqa daromadga ega bölmagan taqdirda ham er va xotin umumiy mol-mulkka nisbatan teng huquqqa ega böladi. Ikkinçidan, ota-ona öz bolalarining tarbiyasi va kamoloti uçun javobgardir. Ular öz bolalarining soğligi, jismoniy, ruhiy, maʼnaviy va axloqiy kamoloti haqida ğamxörlik qilişlari şart.

Nima uçun mamlakatimizda oilaga juda katta eʼtibor bilan qaraladi?! Çunki inson birinçi navbatda oila bağrida dunyoga keladi, ulğayadi. Uning ham jismoniy, ham maʼnaviy kamol topişida oilaning örnini heç narsa bosolmaydi. Muhtaram Prezidentimiz I.Karimovning "Yuksak maʼnaviyat – yengilmas kuç” asarida şunday deyiladi: "Har qaysi millatning öziga xos maʼnaviyatini şakllantiriş va yuksaltirişda, heç şubhasiz, oilaning örni va taʼsiri beqiyosdir. Çunki insonning eng sof va pokiza tuyğulari, ilk hayotiy tuşunça va tasavvurlari birinçi galda oila bağrida şakllanadi. Bolaning xarakterini, tabiati va dunyoqaraşini belgilaydigan maʼnaviy mezon va qaraşlar – yaxşilik va ezgulik, olijanoblik va mehr-oqibat, or-nomus va andişa kabi muqaddas tuşunçalarning poydevori oila şaroitida qaror topişi tabiiydir. Bu yoruğ dunyoda hayot bor ekan, oila bor. Oila bor ekan, farzand deb atalmiş bebaho neʼmat bor. Farzand bor ekan, odamzot hamişa ezgu orzu va intilişlar bilan yaşaydi”.

Tumanimizda ham har yili 1600-1800 gayaqin oila quriladi. Öğlini uylantirayotgan, qizini turmuşga berayotgan ota-onalar ulkan orzu-havas va quvonç bilan töy qilişadi. Topganini töyga sarflaşadi. Göyoki yoş oilaning baxt-u saodati şu töyga boğliqdek. Lekin oradan 2-3-yil ötmasdan ajraşib ketayotgan oilalar ham bor. Ajraşib ketayotgan er-xotin va ularning yaqinlari bilan ularni yaraştiriş, oilalarni asrab qoliş maqsadida olib borilayotgan har qança saʼy-harakatlarga qaramasdan, oilaviy ajralişlar sodir bölmoqda. Ajraliş sabablarini suriştirganimizda, ajrim bölayotgan oilalardan deyarli 85-90 foizida er-xotinning xulq-atvori biri-biriga töğri kelmasligi, bir-birini tuşunmaslik, biri-biriga işonmaslik, biri-biridan ustun kelişga uriniş, ozgina sabrçidamning, qanoatning yetişmasligi, özga oilaga könika olmaslik kabi sabablarga köp bora duç kelinadi. 

Xalqimizda azal-azaldan oilaga muqaddas dargoh sifatida qaralgan. Oila sirini köçaga çiqarişni nomus deb bilişgan. Kattaga hurmatda, kiçikka izzatda böliş, oiladagi yoşi uluğ bobo-buvilarga ehtirom körsatiş, ayollarni eʼzozlaş, qöni-qöşni, mahalla köy bilan yaxşi munosabatda böliş, lozim bölsa, özaro yordam beriş, eng muhimi farzandni eng oliy neʼmat deb biliş, uning ösib ulğayişi, soğlom voyaga yetişi uçun jon fido qilişga tayyor böliş kabi yuksak insoniy fazilatlar aynan oila bağrida kamol topadi. Oilada har xil vaziyatlar bölişi mumkin. Yoş niholni boşqa joyga köçirsak, birinçidan uning qurib qolmasdan özini tutib ketişi, özga muhitga könikişi uçun, ikkinçidan ösib rivojlanişi uçun kerakli miqdorda parvariş lozim böladi. Oilaga yangi kelin tuşganda ham xuddi şunday, unga qança samimiy bölib, bilmaganini örgatib, xatolarini tuzatişga imkon berib, yomon tarbiya körgan bölsa, yaxşilikka undab, uning yangi oilaga könikib, ildiz otib ketişiga kömaklaşilsa, şu oilada soğlom muhit qaror topadi.

Afsuski keyingi paytlarda oila muqaddasligini anglab yetmaslik, oila qurişga yengil qaraş köpayib borayotgandek.

Misol tariqasida keltiradigan bölsak, bir oila 3 farzandli bölgaç, er-xotin örtasidagi ziddiyatlar avj olib, erning tinimsiz spirtli içimliklar isteʼmol qilişi natijasida oilada muntazam kelişmovçiliklar kelib çiqqan. Mahalla faollari, xotin-qizlar qömitasi aralaşuvi ham naf bermadi. Har ikkala tomonning ota-onalari va boşqa yaqinlari bir-biriga toş otişdan böşamadi. Natijada er-xotin ajraşib ketişdi. Bolalar ona bilan qolişdi. Bu oilada voyaga yetayotgan farzandlar taqdiri nima böladi? Ular "otang qani?” degan savolga qanday javob berişadi? Mayli, ular ham bir kunini körar, bir kun kelib ulğayar, voyaga yetib ketar. Lekin qalbdagi maʼnaviy kemtiklikning örnini nima bilan töldiriş mumkin?

Yana bir oilada qaynotaning aytganini qilmagan kelinni öz ota-onasining uyiga olib borib taşlaşadi. Örtada 1 nafar farzand bor. Hali yoş oila. Ikkala tomon mahallalarining "Yaraştiriş komissiyasi” aʼzolari bilan birgalikda yoş oilani saqlab qoliş yölidagi körilgan barça urinişlar foyda bermadi. Çunki kuyov bölmiş yigit ota sözini "qaytara olmaydi”. Otaning esa öğliga yana "onasi öpmagan qizni” olib berişga "qurbi yetadi”. Ona faqat yiğlaydi. Kelin tomonning ota-onasi yon bergisi kelmaydi. Kelin yaraşiş umidida, lekin qaynota "bir sözli”. Hatto agar xotinini desa, öz öğlidan ham keçişga tayyor. Oqibatda oila ajraşib ketişdi. Yana bir nafar öğlon ota mehridan bebahra ösadigan böldi. Mana şunday otalar ham, afsuski, oramizda bor.

Oilalarda eng köp mojarolarga sabab böladigan munosabatlardan yana biri bu qaynona-kelin munosabatidir. Şunday qaynonalar ham borki, "yöriğiga yurmagan” kelinni ajratiş payida bölişadi. Ajraşgan kelin aliment undiriş uçun sudga bergaç, qaynonalar qanday bölmasin, alimentni tölamaslik yöllarini qidirişadi.

Oilaviy ajralişlarga sabab bölayotgan yana bir jihatlar borki, bu mobil telefonlardan foydalaniş madaniyatini bilmaslik va tuşunmaslik. Er-xotin bir-birining telefoniga kelayotgan xabar va çaqiriqlarni öqib ham bir-biriga şubha tuğdirib, oqibatda bu ham baʼzan ajralişlarga sabab bölmoqda. Yana bir jihat – er iş izlab xorijga çiqib ketadi. Qaytib kelgaç, xotiniga işonmay, şubha bilan qaraydi, göyo u yöq paytida xiyonatga qöl urgan. Bunga baʼzi haybarakallaçi "döstlar”ning xayrixohligi ham sabab böladi.

Demak, yoşlarni oilaviy hayotga tayyorlaş, mustahkam oila barpo qilişga erişiş borasidagi olib borilayotgan işlarimizni yanada kuçaytirişimiz, bunda köpni körgan, hayotiy tajribaga ega nuroniy otaxon va onaxonlarimiz, ibratli yoşlarimiz kömagidan foydalanişimiz darkor. Har mahallaning "Yusufbek hojilari”, "Anzirat buvilari” bor. Ular hamişa yoşlardan öz maslahatlarini ayamaydilar. Faqat mahalla faollari ularni bu işga jalb eta bilişi kerak. Mahalla raisi (oqsoqoli) yoki mahallaning diniy maʼrifat va maʼnaviy-axloqiy tarbiya masalalari böyiça maslahatçisining yolğiz özining harakati bilan iş bitmasligi mumkin. Şunday paytlarda köpni körgan nuroniylarimiz, kayvoni onaxonlarimiz, faol, har işda çaqqon, öqimişli yoşlarimizga suyanişimiz kerak. Ularning purmaʼno sözlari eng qiyin muammolarning ham yeçimini topişi mumkin. 

Aytmoqçi bölganimiz, oila – muqaddas qörğon, uning buzilişi juda köplab muammolarga sabab bölişi mumkin. Xalqimizda "Quşning ham uyasi buzilmasin”, degan hikmatli gap bor. Şuning uçun yoşlarni oilaviy hayotga ham maʼnaviy, ham jismoniy jihatdan tayyorlaş, ularni bilimli, biron kasb-hunarli bölmagunça uylantirmaslik, yoki uzatmaslik, oilada baʼzan uçraydigan qiyin vaziyatlarda oğir, bosiq, murosali bölişga, adolatli bölişga örgatiş, eng muhimi oilani boşqara olişga örgatiş işlarini heç qaçon eʼtibordan çetda qoldirmasligimiz lozim. Bu işda barça davlat va jamoat taşkilotlari, mahallalar, huquqni muhofaza qiliş organlarining hamkorligini yanada yaxşilaşimiz zarur.

Zero, oila soğlom ekan – jamiyat mustahkam, jamiyat mustahkam ekan – mamlakat barqarordir.

 

Maryam AHMEDOVA,

tuman hokimi örinbosari, Xotin-qizlar qömitasi raisi, Qoraqalpoğiston Respublikasi Jöqorği Kengesi deputati.

(Foto - http://uza.uz)

🎬 Videogalereya Barçasi →
BIR VATAN, BIR EL, BIR BAYROQ! AMUDARYoDA BAYROQ ESTAFETASI KÖTARINKI RUHDA DAVOM ETDI ▶ BIR VATAN, BIR EL, BIR BAYROQ! AMUDARYoDA BAYROQ ESTAFETASI KÖTARINKI RUHDA DAVOM ETDI 16.11.2026 «Ilğor fermerlar klubi» aʼzolari uçun dala seminarlari ötkazildi ▶ «Ilğor fermerlar klubi» aʼzolari uçun dala seminarlari ötkazildi 16.11.2026 Bolajonlarga yöl harakati qoidalari haqida maʼlumotlar berildi ▶ Bolajonlarga yöl harakati qoidalari haqida maʼlumotlar berildi 13.11.2026 Sayyor qabulda 12 ta murojaatdan 10 tasi ijobiy hal etildi ▶ Sayyor qabulda 12 ta murojaatdan 10 tasi ijobiy hal etildi 13.11.2026 Amudaryo tumanida SEO va JS bölimining yangi binosi foydalanişga topşirildi ▶ Amudaryo tumanida SEO va JS bölimining yangi binosi foydalanişga topşirildi 12.11.2026 Amudaryolik nuroniylar mini futbol böyiça örtoqlik uçraşuvida ğolib çiqdi ▶ Amudaryolik nuroniylar mini futbol böyiça örtoqlik uçraşuvida ğolib çiqdi 12.11.2026 49-sonli boğçada ekologik tarbiyaning amaliy metodikalari namoyiş etildi ▶ 49-sonli boğçada ekologik tarbiyaning amaliy metodikalari namoyiş etildi 12.11.2026 Örta qalʼa ovulida xotin-qizlar bilan profilaktik uçraşuv ötkazildi ▶ Örta qalʼa ovulida xotin-qizlar bilan profilaktik uçraşuv ötkazildi 12.11.2026 65-sonli maktabning yangi binosi foydalanişga topşirildi ▶ 65-sonli maktabning yangi binosi foydalanişga topşirildi 11.11.2026 Amudaryo tumanida kuzgi şudgorlaş işlarini sifatli taşkil etişga alohida eʼtibor qaratilmoqda ▶ Amudaryo tumanida kuzgi şudgorlaş işlarini sifatli taşkil etişga alohida eʼtibor qaratilmoqda 10.11.2026 45-sonli boğçada «Jajji ekologlar» amaliy seminari bölib ötdi ▶ 45-sonli boğçada «Jajji ekologlar» amaliy seminari bölib ötdi 10.11.2026 Aholi salomatligi — oliy qadriyat ▶ Aholi salomatligi — oliy qadriyat 09.11.2026 Amudaryo tumanida kuz-qiş mavsumiga tayyorgarlik işlari örganildi ▶ Amudaryo tumanida kuz-qiş mavsumiga tayyorgarlik işlari örganildi 09.11.2026 Jismoniy tayyorgarlikdan ötgan çaqiriluvçilar harbiy qism vakillari bilan suhbatlaşdi ▶ Jismoniy tayyorgarlikdan ötgan çaqiriluvçilar harbiy qism vakillari bilan suhbatlaşdi 09.11.2026 Qöriqlaş xizmati — aholi osoyiştaligi va mulk daxlsizligining kafolatidir ▶ Qöriqlaş xizmati — aholi osoyiştaligi va mulk daxlsizligining kafolatidir 06.11.2026 AMUDARYoDA “YaŞIL MAKON” LOYIHASI DOIRASIDAGI IŞLAR IZÇIL DAVOM ETMOQDA ▶ AMUDARYoDA “YaŞIL MAKON” LOYIHASI DOIRASIDAGI IŞLAR IZÇIL DAVOM ETMOQDA 06.11.2026 Boğça tarbiyalanuvçilari uçun ekologik tarbiya metodikalari namoyiş etildi ▶ Boğça tarbiyalanuvçilari uçun ekologik tarbiya metodikalari namoyiş etildi 05.11.2026 Amudaryo tumanida içki işlar organlari xodimlarining kasb bayrami keng nişonlandi ▶ Amudaryo tumanida içki işlar organlari xodimlarining kasb bayrami keng nişonlandi 05.11.2026 Mehnat yarmarkasida 29 nafar fuqaro doimiy işga joylaştirildi ▶ Mehnat yarmarkasida 29 nafar fuqaro doimiy işga joylaştirildi 05.11.2026 Olis ovullardagi maktablarda «Kitobxon yoşlar» klublari taşkil etiladi ▶ Olis ovullardagi maktablarda «Kitobxon yoşlar» klublari taşkil etiladi 04.11.2026 Yöllarning qiş mavsumiga tayyorligi joyida örganildi ▶ Yöllarning qiş mavsumiga tayyorligi joyida örganildi 04.11.2026 Amudaryo tumanida harbiy prokuratura sayyor qabuli va mehnat yarmarkasi ötkazildi ▶ Amudaryo tumanida harbiy prokuratura sayyor qabuli va mehnat yarmarkasi ötkazildi 04.11.2026 Amudaryo tumanida kuzgi mavsumda 829 ming köçat ekiladi ▶ Amudaryo tumanida kuzgi mavsumda 829 ming köçat ekiladi 03.11.2026 Amudaryo tumanida maʼnaviy-maʼrifiy işlar samaradorligi, mavjud muammolar muhokama qilindi ▶ Amudaryo tumanida maʼnaviy-maʼrifiy işlar samaradorligi, mavjud muammolar muhokama qilindi 02.11.2026 HARBIY XIZMATÇILAR UÇUN KASB-HUNAR TAʼLIMI KURSLARI YaKUNLANIB, SERTIFIKATLAR TANTANALI TOPŞIRILDI ▶ HARBIY XIZMATÇILAR UÇUN KASB-HUNAR TAʼLIMI KURSLARI YaKUNLANIB, SERTIFIKATLAR TANTANALI TOPŞIRILDI 02.11.2026 Qonunçilikdagi ayollar va bolalar huquqlari himoyasiga oid normalar tuşuntirildi ▶ Qonunçilikdagi ayollar va bolalar huquqlari himoyasiga oid normalar tuşuntirildi 31.10.2026 Aholiga sifatli içimlik suvi yetkazib beriş borasidagi kamçiliklar bartaraf etilmoqda ▶ Aholiga sifatli içimlik suvi yetkazib beriş borasidagi kamçiliklar bartaraf etilmoqda 31.10.2026 Jajji ekologlar tabiatni asraş böyiça dastlabki tuşunçalarga ega bölişdi ▶ Jajji ekologlar tabiatni asraş böyiça dastlabki tuşunçalarga ega bölişdi 31.10.2026 10 oy davomida Qoraqalpoğiston böyiça 39 ta holatda içimlik suvi körsatkiçlari belgilangan talablarga javob bermasligi aniqlandi ▶ 10 oy davomida Qoraqalpoğiston böyiça 39 ta holatda içimlik suvi körsatkiçlari belgilangan talablarga javob bermasligi aniqlandi 30.10.2026 1-sonli maktabda Özbek tili bayrami nişonlandi ▶ 1-sonli maktabda Özbek tili bayrami nişonlandi 26.10.2026