TARAQQIYoT YOʻLIDAGI MUSTAHKAM KOʻPRIK

Mamlakatimiz mustaqillikka erishgan dastlabki yillarda davlat  soliq siyosatining asosiy yoʻnalishi bozor munosabatlarini qaror toptirishga qaratilgan qator ilmiy asoslangan soliqlarni joriy etish va shu orqali mavjud soliq tizimini tubdan qayta tashkil etishdan iborat boʻldi. Soliq siyosatining keyingi yoʻnalishi esa joriy etilgan soliqlarning samarali amal qilishini taʼminlash maqsadida  soliq munosabatlarini amalga oshiruvchi tegishli muassasalarni tashkil etishga qaratildi.

Xususan, dastlab 1992-yilda Vazirlar  Mahkamasi qoshida Soliq bosh boshqarmasi tashkil etilgan boʻlsa, 1994-yilga kelib, bu boshqarma Davlat Soliq qoʻmitasiga aylantirildi va uning hududiy boʻlinmalari tashkil etildi.

Mustaqillik yillarida soliq tizimi islohoti rivojlanishini yaqqol tasavvur qilish uchun shu davrni toʻrt bosqichga boʻlib koʻrsatish mumkin.

Birinchi bosqich – Oʻzbekistonning  oʻz soliq tizimini tashkil etish va soliqlarning xazinaviy ahamiyatini oshirish bosqichi boʻlib, bu davr 1991-1994-yillarni oʻz ichiga oladi.

1995-1997 yillarda amalga oshirilgan soliq islohotlarining ikkinchi bosqichida soliqlarni bozor iqtisodi talablariga moslashtirish va korxonalarning ishlab chiqarishini ragʻbatlantirishga eʼtibor kuchaytirildi, yaʼni bu davrda ishlab chiqarish samaradorligini oshirishga soliqlarning taʼsiri kuchaytirildi.

Soliq islohotining uchinchi bosqichi 1998-yildan 2007-yilning oxirigacha davom etdi. Bu davrni soliq tizimida soliqlarni ixchamlashtirish kontseptsiyasining boshlanish davri deb atash mumkin.

Bu bosqichda soliq toʻlovchi yuridik shaxslarga imkoni boricha soddalashgan, ixchamlashgan soliq tizimi joriy etilib, ularning soliq hisoblari, hisobotlari va soliq toʻlash muddatlari ixchamlashtirildi.

Toʻrtinchi bosqich 2008-yilning 1-yanvaridan, yaʼni Oʻzbekiston Respublikasi Soliq kodeksining amalda kuchga kiritilishi bilan boshlandi va hozirgi kungacha davom etib kelmoqda.

Soliq islohotining hozirgi bosqichida soliq toʻlovchi yuridik va jismoniy shaxslarga imkoni boricha soddalashgan, ixchamlashgan soliq tizimi joriy etilib, ularning soliq hisoblari, hisobotlari, soliq toʻlash muddatlari ixchamlashtirilmoqda va soliq yuki muntazam ravishda yildan yilga kamaytirilmoqda.

Mustaqilligimiz eʼlon qilingandan keyingi 25-yil ichida mamlakatimizda el-yurt, xalq farovonligi yuksaldi. Mana shu muvaffaqiyatlarimizda albatta soliq tizimining oʻrni benihoya katta. Mamlakatimiz taraqqiyoti yoʻlidagi mustahkam koʻprik vazifasini ado etayotgan ushbu soha rivojida bizning  tumanimiz soliq inspektsiyasi xodimlarining ham munosib hissalari bor.

Biz tuman Davlat soliq inspektsiyasi boshligʻi Javlon Oʻrazmetov bilan suhbat uyushtirib, unga bir nechta savollar bilan murojaat qildik.

- Amudaryo tumani  Qoraqalpogʻiston Respublikasidagi eng katta tumanlardan biri hisoblanadi. Tuman Davlat soliq inspektsiyasi jamoasi, yaʼni kadrlar tarkibi ham shunga yarasha boʻlsa kerak?

- Haqiqatan ham, tumanimiz yirik tumanlardan biri boʻlganligi sababli Qoraqalpogʻiston Respublikasi Davlat soliq boshqarmasi tomonidan 2015-yil 1-yanvar kuni tasdiqlangan  shtatlar jadvali boʻyicha  inspektsiyamizda 43 ta shtat mavjud boʻlib, shundan asosiy shtatlar boʻyicha ishlovchilar soni 33 nafarni, xizmat koʻrsatuvchi xodimlar soni 6 nafarni, texnik xizmat koʻrsatuvchilar soni 4 nafarni tashkil etadi. Jamoa  rahbariyat, 9 ta shoʻʼba va 5 ta boʻlimdan tashkil topgan.

- Byudjet daromadlari davlatimiz xazinasini boyituvchi manba hisoblanadi. Davlatimiz qanchalik boy boʻlsa, farovonligimizning ham yuksalishini biz hozirgi kunda mamlakatimizda amalga oshirilayotgan katta bunyodkorlik  ishlarida yaqqol koʻrib turibmiz. Aytingchi, tuman byudjetining daromadlar qismi qanday bajarilayapti?

- Byudjet daromadlari boʻyicha 2015-yil uchun belgilangan prognoz koʻrsatkichi 6 778,4 mln. soʻmni  tashkil qilib, haqiqatda 7 001,6 mln. soʻmga, yaʼni bu boradagi reja  103,4 foizga bajarildi. Bu koʻrsatkich oldingi yilning mos davriga nisbatan 13,4 foizga koʻp boʻldi.

- Jismoniy shaxslar va yakka tartibdagi tadbirkorlarni soliqqa tortish boʻyicha olib borilayotgan ishlar haqida gapirsangiz?

- Jismoniy shaxslar va yakka tartibdagi tadbirkorlarni soliqqa tortish boʻyicha bir qancha ishlar amalga oshirilayapti. 2015-yilning 1-yanvar holatiga 724 nafar yakka tadbirkor yakka tartibdagi mehnat faoliyati bilan shugʻullanish maqsadida roʻyxatdan oʻtgan. Shundan 2 nafar yakka tadbirkor Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2004-yil 2-sentyabrdagi 413-sonli Qaroriga asosan importyor sifatida tuman davlat soliq inspektsiyasida roʻyxatdan oʻtgan.

Yakka tartibda faoliyat koʻrsatayotgan tadbirkorlar uchun soliq toʻlash boʻyicha belgilangan rejalar toʻligʻi bilan bajarilayapti.

- Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2013-yil 24-yanvardagi "Chakana savdo va xizmat koʻrsatish sohasida hisob-kitoblar mexanizmini yanada tartibga solish toʻgʻrisida”gi PQ-1910-sonli Qarori ijrosini taʼminlash hamda naqd pul mablagʻlarining bankdan tashqari muomalasini yanada qisqartirish borasida qanday nazorat tadbirlari  amalga oshirilmoqda?

- Tuman Davlat soliq inspektsiyasi tomonidan hududlarda naqd pul tushumlarini nazorat qilish va hukumat qarorlari ijrosi yuzasidan bir qancha ishlar amalga oshirildi.

Tuman hududida naqd pul tushumi imkoniyatiga ega boʻlgan 711 ta savdo va pullik xizmat koʻrsatuvchi shoxobchalar faoliyat yuritib, inkassatsiya boʻlimlari orqali bank kassalariga kunlik naqd pul tushumlarini topshirib kelmoqda.

- Savdo va pullik xizmat koʻrsatish obʼektlarida toʻlov terminallarining oʻrnatilishi boʻyicha ham gapirib oʻtsangiz?

- Tuman hududida 2015-yil 31-dekabr holatiga savdo va pullik xizmat koʻrsatuvchi 663 ta shoxobchada toʻlov terminallari oʻrnatilgan.

Tumanda alkogolli mahsulotlar savdosi bilan shugʻullanuvchi, yaʼni litsenziyaga ega boʻlgan savdo shoxobchalarining soni jami 35 tani tashkil qilmoqda. Ularda ham toʻlov terminallaridan toʻla foydalanilmoqda.

- Tuman Davlat soliq inspektsiyasining tashkiliy nazorat inspektorlik shoʻʼbasida murojaatlarga qanday munosabatda boʻlinmoqda?

- Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1999-yil 12-yanvardagi 12-sonli qaroriga muvofiq tuman Davlat soliq inpektsiyasida ijro intizomiga alohida eʼtibor berilayapti. 2016-yilning 1-yanvar holatiga inspektsiyamizda jami 13357 ta hujjat roʻyxatga olingan boʻlib, shundan 4835 tasi yuqori tashkilotlardan, 28 tasi tuman hokimligidan va 1325 tasi tumandagi boshqa tashkilotlardan kelib tushgan hujjatlardir. Tuman Davlat soliq inspektsiyasiga kelib tushgan murojaatlar oʻz vaqtida koʻrib chiqilib, ijrosi toʻliq taʼminlanmoqda.

Tuman Davlat soliq inspektsiyasiga 2016-yil 1-yanvar holatiga fuqarolardan yozma ravishda 54 ta  murojaat kelib tushgan. Yozma ravishda kelib tushgan 54 ta murojaatdan 53 tasi DSI tomonidan belgilangan tartibda oʻrganib chiqilgan va xat egalariga yozma ravishda javob yuborilgan.

2015-yil davomida tuman Davlat soliq inspektsiyasining 515-49-02 raqamli ishonch telefoniga jami  52 ta xabar kelib tushgan.

Shundan 50 ta xabar boʻyicha tegishli choralar koʻrilgan va murojaat egasiga yozma ravishda javob xati   taqdim etilgan. 2 ta murojaat koʻrib chiqilmoqda.

Biz bundan keyin ham sohamizni rivojlantirishga munosib hissa qoʻshishga, iqtisodiyotimiz taraqqiyotiga oʻz ulushlarini qoʻshayotgan tadbirkorlarimiz faoliyatini qoʻllab-quvvatlashga eʼtiborimizni yanada kuchaytiramiz.

Suhbatni "Taraqqiyot koʻzgusi” gazetasi muxbiri Allambergan JUMANIYoZOV yozib oldi.

(Foto - http://turkistonpress.uz)