KORRUPTsIYaGA QARShI KURAShISh – ENG USTUVOR YOʻNALISh

Korruptsiya — bu oʻziga xos murakkab ijtimoiy-iqtisodiy-siyosiy hodisa boʻlib, jamiyat taraqqiyotining muhim omillari boʻlmish tinchlik, osoyishtalik, farovonlik, adolat, qonun ustuvorligi kabi ijtimoiy-huquqiy qadriyatlarni yoʻq qiladi, milliy xavfsizligimizga tahdid soladi. Korruptsiya ortidan kelib chiqadigan barcha oqibatlar mamlakat rivojiga ulkan toʻsiqni paydo qiladi.

Yashiradigan joyi yoʻq, bugungi hayotimizga ogʻriq berib turgan korruptsiya atalmish bu yara — jamiyatni turli yoʻllar bilan iskanjaga oladigan dahshatli illatdir. Korruptsionerning yagona maqsadi esa bitta: pora olib, berib va unda vositachilik qilib, mansab vakolatini suiisteʼmol qilib, mansab vakolatidan chetga chiqib, foydalanib,  talon-taroj qilib, davlat qonunlarini har qanday yoʻl bilan aylanib oʻtib, korruptsion jinoyatlari ortidan katta miqdorda moddiy boyliklarga ega boʻlishdir. 

Korruptsiyaga qarshi kurashish Oʻzbekistonda davlat siyosatining eng ustuvor yoʻnalishiga aylanib ulgurdi. Buni soʻnggi yillarda sohaga oid qabul qilingan kontseptual ahamiyatga ega normativ-huquqiy hujjatlar, korruptsiyani oldini olishga qaratilgan maʼmuriy islohotlar misolida ham koʻrish mumkin.  

Mamlakat taraqqiyotining eng muhim yoʻnalishlari belgilangan Harakatlar strategiyasining Qonun ustuvorligini taʼminlash va sud-huquq tizimini yanada isloh qilishning ustuvor yoʻnalishida bevosita korruptsiyaga qarshi kurashishning tashkiliy-huquqiy mexanizmlarini takomillashtirish va korruptsiyaga qarshi kurashish tadbirlarining samaradorligini oshirish muhim vazifalardan biri sifatida belgilangan.

Barcha sohalar qatori sud sohasida ham korruptsiya illatlarini yoʻq qilish va uning rivojlanishiga yoʻl qoʻymaslik maqsadida korruptsiyaviy holatlarni oʻz vaqtida aniqlash, oldini olish, ularga chek qoʻyish, uning oqibatlarini, shuningdek, unga imkon beruvchi sabab va shart-sharoitlarni bartaraf etish muhim vazifalardan biridir. Ayniqsa, korruptsiyaga qarshi kurashishda uni keltirib chiqaruvchi omillarni bartaraf qilish, yaʼni uning oldini olishga qaratilgan harakatlar vaqt va natijadorlik nuqtai nazaridan ancha samarali hisoblanadi. Shu bois, sohada korruptsiyaga qarshi qaratilgan tashkiliy va huquqiy asoslarni yaratish, mavjudlarini zamon talablari asosida takomillashtirish va unga qatʼiy rioya qilish, zarur maʼnaviy-maʼrifiy tadbirlarni, shu jumladan fuqarolarning ushbu sohadagi bilimini oshirishga qaratilgan chora-tadbirlarni amalga oshirish kutilgan natijalarga erishishga imkon yaratadi.

Oʻzbekiston Respublikasida 2017-yil 3-yanvarda qabul qilingan “Korruptsiyaga qarshi kurashish toʻgʻrisida”gi Qonunda bu illatga qarshi kurashning huquqiy mexanizmi yaratilgan boʻlib, u davlat va jamiyat taqdiri, xalq kelajagiga, qolaversa, har bir fuqaroga daxldor boʻlgan muhim normativ-huquqiy hujjat ham hisoblanadi.

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev Oliy Majlisga Murojaatnomasida taʼkidlaganidek, “Islohotlarimiz samarasi koʻp jihatdan 4 ta muhim omilga, yaʼni — qonun ustunligini taʼminlash, korruptsiyaga qarshi qatʼiy kurashish, institutsional salohiyatni yuksaltirish va kuchli demokratik institutlarni shakllantirishga bogʻliq. Korruptsiyaga qarshi kurashishda aholining barcha qatlamlari, eng yaxshi mutaxassislar jalb qilinmas ekan, jamiyatimizning barcha aʼzolari, taʼbir joiz boʻlsa, “halollik vaktsinasi” bilan emlanmas ekan, oʻz oldimizga qoʻygan yuksak marralarga erisha olmaymiz. Biz korruptsiyaning oqibatlari bilan kurashishdan uning barvaqt oldini olishga oʻtishimiz kerak”. Darqaqiqat, korruptsiyaga qarshi kurashish faqat huquqiy javobgarlikni belgilashdan iborat emas. Buning uchun, qonun ustunligini taʼminlaydigan mexanizmlarni kuchaytirish va davlat organlarining institutsional salohiyatini ham kuchaytirish zarur. Shularni hisobga olgan holda, bugungi kunda qonun hujjatlarida sud-huquq sohasida korruptsiyaga barham berish tizimini tubdan takomillashtirishga qaratilgan qoʻshimcha chora-tadbirlar belgilandi.

Huquqni muhofaza qiluvchi organlarning korruptsiyaga qarshi kurashish sohasidagi maqsad va vazifalari aniqlashtirildi. “Ichki ishlar organlari toʻgʻrisida”gi, “Davlat xavfsizlik xizmati toʻgʻrisida”gi qonunlar qabul qilindi.  Shuningdek, chinakam mustaqil sud hokimiyatini shakllantirish, uning nufuzini oshirish hamda sudyalar mustaqilligini taʼminlash maqsadida, Oʻzbekiston Respublikasi Sudyalar oliy kengashi tashkil etildi, ularni tanlash, tayinlash tizimi takomillashtirildi. Sudyalar mustaqilligini taʼminlash va sud tizimida korruptsiyaning oldini olish boʻyicha davlat siyosatining asosiy yoʻnalishlari belgilandi.

Sudyalar oliy kengashi tarkibida sudyalar daxlsizligini taʼminlash va korruptsiyaning oldini olish boʻyicha sud inspektsiyasi tuzildi. “Ibratli sudya” mukofoti joriy etildi. Sud hokimiyati mustaqilligini yanada kuchaytirish, sudyalar daxlsizligini taʼminlash hamda tizimda korruptsiyaning oldini olish boʻyicha chora-tadbirlar rejasi qabul qilindi. Ilk bor sudyalik lavozimlariga nomzodlarni tanlash boʻyicha imtihon jarayonlarini Internet tarmogʻi (veb-sayt) orqali onlayn tarzda yoritib borishni yoʻlga qoʻyish, sudyalikka nomzodlarni tanlash va tayinlash tartibi hamda sudya faoliyatining samaradorligini elektron reyting orqali ochiq va shaffof baholashni taʼminlaydigan aniq mezonlarni ishlab chiqish va amaliyotga tatbiq etish belgilandi; beshinchidan, “Xalq davlat organlariga emas, davlat organlari xalqqa xizmat qilishi kerak”, degan xalqchil tamoyil asosida barcha pogʻonadagi mansabdor va masʼullarning odamlar ichiga kirib borish, ularning muammolarini uyma-uy yurib hal etish tizimining joriy etilgani korruptsiyaga qarshi kurashishda oʻzining samarasini bera boshladi.

B.Dosimbetov, Nukus tumanlararo maʼmuriy sudi raisi