ҲУҚУҚ БЕЛГИЛОВЧИ ҲУЖЖАТЛАРСИЗ ҚУРИЛГАН УЙ-ЖОЙЛАРГА ИЖАРА ВА МУЛК ҲУҚУҚИ ЭЪТИРОФ ЭТИЛАДИ

Маълумки, яқинда Президент томонидан “Қорақалпоғистон Республикаси аҳолисини ижтимоий қўллаб-қувватлаш ҳамда жисмоний шахслар томонидан қурилган уй-жойларга бўлган ҳуқуқларни эътироф этиш тўғрисида”ги Фармон қабул қилинди. Ушбу Фармон билан эндиликда Қорақалпоғистон Республикаси ҳудудида фуқароларнинг ҳуқуқ белгиловчи ҳужжатларсиз қурилган уй-жойлари жойлашган ер участкасига ижара ҳуқуқи, унда жойлашган бино ва иншоотларга мулк ҳуқуқи эътироф этилади.

Амударё туманида ҳам Давлат кадастрлар палатасининг туман филиали ҳамда Кадастр агентлиги туман бўлими ходимлари томонидан мазкур Қарорга мувофиқ амалий ишлар ва тушунтириш-тарғибот тадбирлари бошлаб юборилди. Турли ҳудудларда аҳоли ўртасида бўлиб ўтаётган тадбирлар давомида фуқароларга Президентимизнинг “Қорақалпоғистон Республикаси аҳолисини ижтимоий қўллаб-қувватлаш ҳамда жисмоний шахслар томонидан қурилган уй-жойларга бўлган ҳуқуқларни эътироф этиш тўғрисида”ги Фармони мазмун-моҳияти кенг тушунтирилмоқда.

Таъкидлаш жоизки, ўтган даврда Президентимизнинг 2018 йил 20 апрелдаги “Фуқароларни ижтимоий қўллаб-қувватлаш бўйича қўшимча чора-тадбирлар ҳамда ўзбошимчалик билан қурилган турар жойларга нисбатан мулк ҳуқуқини эътироф этиш бўйича бир марталик умумдавлат акциясини ўтказиш тўғрисида”ги Фармонига мувофиқ ҳуқуқ белгиловчи ҳужжатларсиз 50 361та уй-жойга бўлган ҳуқуқлар эътироф этилган. Лекин Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгашининг маълумотларига кўра, ҳуқуқ эътироф этилмаган қўшимча 43 432та уй-жойлар мавжуд.

Қорақалпоғистон аҳолисини ижтимоий қўллаб-қувватлаш мақсадида қабул қилинган мазкур Фармонда ер участкасига ижара ҳуқуқи ҳамда бино ва иншоотларга мулк ҳуқуқини эътироф этиш тартиби кўрсатиб ўтилган.

Бунинг учун фуқаро уй-жойдан 2018 йил 1 майгача бўлган даврдан бошлаб ўзиники каби ҳалол, ошкора ва узлуксиз фойдаланган бўлиши, ушбу ҳолат космик суратларни қайта ишлаш орқали ҳамда сўнгги 5 йил учун ер солиғи ва мол-мулк солиғи тўланганлиги тасдиқланган бўлиши лозим. Шунингдек, ҳуқуқни эътироф этиш бошқа шахсларнинг ҳуқуқлари ва қонун билан муҳофаза қилинадиган манфаатларини бузмаслиги, ер участкаси бўш бўлмаслиги, унда қурилган уй-жой яшаш учун мўлжалланган бўлиши, фуқароларнинг ҳаёти ва соғлиғига хавф туғдирмаслиги керак.

Ундан ташқари, ер участкаси суғориладиган ерлар, муҳофаза этиладиган табиий ҳудудлар, тарихий-маданий аҳамиятга молик ерлар, транспорт, алоқа ва мудофаа мақсадларига мўлжалланган ерлар, кимёвий ёки радиоактив моддалар билан ифлосланган ерлар тоифасига кирмаслиги, сув объектларининг санитария муҳофазаси зоналарида, ер усти ва ер ости сувларининг ҳосил бўлиш зоналарида жойлашмаган бўлиши шарт. Ер участкасига ижара ҳуқуқи 1998 йил 30 апрелга қадар эгалланган ерлар учун – 0,24 гектаргача, 1998 йил 1 майдан 2018 йил 1 майга қадар эгалланган ерлар учун – 0,06 гектаргача ҳажмда эътироф этилади. Бунда уй-жой эгалари ҳамда туман ҳокими ўртасида ер участкаси ижараси шартномасини тузиш талаб этилмайди. Ушбу мезонга тушмайдиган ёки белгиланган ҳажмдан ортиқча ep участкалари захирага қайтарилиши, уларни бериш, реализация қилиш Ep кодексида белгиланган тартибда амалга оширилиши лозим. Ҳуқуқ эътироф этилганлик учун бир марталик йиғим ундирилади.

Давлат кадастрлар палатаси Амударё тумани филиали ҳамда Кадастр агентлиги туман бўлими ходимлари томонидан ўтказилаётган тарғибот тадбирларида фуқароларга ҳуқуқларни эътироф этиш Халқ депутатлари туман Кенгашининг қарори билан тасдиқланадиган уй-жойлар рўйхатига мувофиқ Жўқорғи Кенгес қарори билан расмийлаштирилиши, агарда талабгорлар ва чегарадош ер участкалари эгалари ўртасида низо мавжуд бўлса, Халқ депутатлари туман Кенгашининг қарори низо бартараф этилганидан кейин қабул қилиниши кабилар тўғрисида маълумотлар берилмоқда. Қарор қабул қилиш ҳамда унга ўзгартириш, қўшимчалар киритишнинг охирги муддати – 2024 йил 1 август деб белгиланганлиги, ушбу қарорлар адлия органида ҳуқуқий экспертизадан ўтказилганидан кейин қабул қилиниши ва расмий эълон қилинганидан кейин кучга кириши ҳам тушунтирилмоқда. Бўлим ходимлари томонидан ушбу Фармон мазмун-моҳиятини кенг аҳоли қатламига етказиш ва фуқароларни хабардор қилиш, берилаётган имкониятдан фойдаланиб, ҳуқуқ эътироф этилмаган ер ва уй-жойларнинг барчасини қамраб олиш мақсадида тегишли чора-тадбирлар кўрилмоқда.

Ҳужжатсиз уй-жойлар масаласи доим зиддиятларга сабаб бўлиб келган. Фуқароларнинг бу борадаги ҳуқуқларини тўла англаб етмаганлиги, тегишли тартиб ва қонун-қоидаларни билмаслиги оқибатида келиб чиқадиган бундай ҳолатлар уларнинг ўзларига ҳам, давлатга ҳам қатор муаммоларни келтириб чиқараётгани сир эмас. Эндиликда мазкур Фармон билан қорақалпоғистонликларга бу борада катта имконият яратилиб, халққа ва давлатга қийинчилик туғдираётган муаммолар бартараф этилади.

Озода ХУДОЙБЕРГАНОВА.