БОЛАЛАР НЕЧА ЁШДАН МЕҲНАТ ҚИЛИШГА ҲАҚЛИ?...
Болаларнинг меҳнатидан фойдаланиш тўғрисида гапиришдан олдин бола ўзи ким, деган саволга жавоб беришимиз керак. Ўзбекистон Республикасининг “Бола ҳуқуқларининг кафолатлари тўғрисида”ги қонунининг 3-моддасида қуйидагича таъриф берилган: бола (болалар)— ўн саккиз ёшга тўлгунга (вояга етгунга) қадар бўлган шахс (шахслар)дир. Уларни Ўзбекистон Республикаси Меҳнат кодексининг 77-моддасига кўра, ишга қабул қилишга ўн олти ёшдан йўл қўйилади.
Ёшларни меҳнатга тайёрлаш учун умумтаълим мактаблари, ўрта махсус, касб-ҳунар ўқув юртларининг ўқувчиларини уларнинг соғлиғига ҳамда маънавий, ахлоқий камол топишига зиён етказмайдиган, таълим олиш жараёнини бузмайдиган енгил ишни ўқишдан бўш вақтида бажариши учун — улар ўн беш ёшга тўлганидан кейин ота-онасидан бирининг ёки ота-онасининг ўрнини босувчи шахслардан бирининг ёзма розилиги билан ишга қабул қилишга йўл қўйилади. Давлат ўн саккиз ёшга тўлмаган ишловчи шахсларга ишни таълим билан қўшиб олиб бориши учун зарур шароитларни яратиб бериш ва қонунчиликда назарда тутилган бошқа чораларни кўриш орқали боланинг меҳнат қилиш ҳуқуқи таъминланишини кафолатлайди.
Ҳар бир бола ўзининг ёши, соғлиғининг ҳолати ва касбий тайёргарлигига мувофиқ қонунчиликда белгиланган тартибда меҳнат қилиш, фаолият турини ва касбни эркин танлаш, адолатли меҳнат шароитларида ишлаш ҳуқуқига эгадир. Шунингдек, “Вояга етмаганларнинг меҳнатидан фойдаланишга йўл қўймаслик бўйича талаблар тўғрисида” Низомнинг 4-бандига кўра, белгилаб қўйилган нормадан ортиқ оғир юк кўтариш ва ташиш билан боғлиқ бўлган ишларда 18 ёшга тўлмаган шахслар меҳнатидан фойдаланишга йўл қўйилмайди.
Болаларнинг меҳнатидан қонунга зид равишда фойдаланиш учун қонунчиликда иш берувчиларга нисбатан бир қанча жавобгарликлар белгиланган. Хусусан, Ўзбекистон Республикаси Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексининг 491-моддасига кўра, вояга етмаган шахсларнинг меҳнатидан фойдаланишга йўл қўймаслик тўғрисидаги талабларни бузган, вояга етмаган шахс меҳнатидан унинг соғлиғи, хавфсизлиги ёки ахлоқ-одобига зиён этказиши мумкин бўлган ишларда фойдаланган шахсларга нисбатан энг кам иш ҳақининг бир бараваридан уч бараваригача миқдорда жарима солинади. Вояга етмаган шахсларнинг белгиланган нормалардан оғир юк кўтариш билан боғлиқ ишларга жалб этилиши ҳам, хоҳ ўзларининг хоҳишларига кўра бўлсин, хоҳ мажбуран жалб этилсин, қонунга хилоф ҳисобланади ва бундай меҳнатга жалб қилган шахс жавобгарликка тортилади.
Мажбурий ёки ихтиёрий бўлишидан қатъий назар, маълум меҳнат турларида вояга етмаган шахслар меҳнатидан фойдаланиш таъқиқланади.
Н.Жуманиёзова, туман Адлия бўлими Юридик хизмат кўрсатиш маркази бошлиғи.
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
