21.11.2026
Тил Öz Qq Ёзув Кирилл Lotin
Reklama banneri
Ҳарф ўлчами Ранг Расмлар
21.11.2026, 06:29
Жамият 👁 145

Навоийни англаш сари…

Навоийни англаш сари…

Ижтимоий тармоқларда бир хабар ўқиб қолдим. Унда айтишича, мактабгача таълим ташкилотида Алишер Навоий бобомизнинг суратини чизиш бўйича катта тарбияланувчилари билан машғулот ўтказилган экан. Машғулотхонага Навоийнинг бир неча нафар рассомлар томонидан чизилган суратлари қўйилган ва болажонларга шулар асосида мустақил равишда сурат чизиш топширилган.
Очиғини айтсам, болажонлар чизган суратларни томоша қилиб, шу мурғак норасидаларнинг кўнглида ҳам улуғ шоирга ҳурмат-эҳтиром туйғулари уйғонганини ҳис қилгандай бўлдим, ўзимда йўқ қувондим. Навоий даҳосини англашга бўлган интилишлари кун келиб уларнинг кўнглида улуғ бобокалонига муносиб бўлишдек эзгу ниятлар уйғонишига асос бўлса, ажаб эмас.
Мана, орадан шунча вақт ўтса ҳамки, Алишер Навоий яратган эски ўзбек, форс тилларидаги асарлар барча туркий халқлар учун, дунё халқлари учун бебаҳо маънавий хазина сифатида ўрганилмоқда. Ҳар сатри одамлийликдан, одоб-ахлоқ, тарбия, илмни қадрлаш, ўрганишга даъват этиш, тўғрисўзлик, ҳалоллик, вафо-садоқат, дўстлик каби юксак инсоний фазилатлардан сабоқ берувчи турли жанрлардаги асарлари севиб мутолаа қилинмоқда, маънавий озиқ бермоқда. Ўзининг:
Одами эрсанг, демагил одами,
Ониким, йўқ халқ ғамидин ғами
дея ёзганидай, Алишер Навоий сермаҳсул ижодкор бўлибгина қолмай давлат арбоби сифатида ҳам эл-юрт ғамида яшади, халқ дардини ўз дарди деб билди, юрти тинч, фаровон бўлмоғи учун курашди. Ўз даврида илм-фан ривожи учун фидойилик қилди, қанчадан-қанча ёш шоирлар, тарихчилар, рассомлар, табиблар илм аҳлларига раҳнамолик қилди, эл маъмурлиги учун курашди.
Шу боисдан ҳам Навоий адабий меросини, ҳаётий фаолиятини ўрганишга улкан эътибор қаратилмоқда. Ҳар йили улуғ адиб дунёга келган кун муносабати билан республикамиз бўйлаб Навоийхонлик кечалари маънавий-маърифий тадбирлар ташкил этилади. Бироқ беназир истеъдод соҳибининг табобатга доир асарларига, фаолиятига унчалик кўп эътибор берилмайди.
Маълумки шарқ табобати жуда қадимий тарихга эга. Шу борадаги билимларни умумлаштириб, ўз тажрибалари билан бойитиб, янги босқичга олиб чиққан Абу Али Ибн Сино касалликлар белгилари ва уларга даво чораларини, тавсияларини назм услубида ҳам баён қилган.
XV асрда ва XVI асрнинг биринчи ярмида халқ табобати жуда яхши ривожланган ва ўша давр табиблари тиббий асарларини назмда ифодалашда ҳам самарали ҳаракатлар олиб боришган.
Ўша даврда мадрасаларда диний ва дунёвий илмлар қатори табобатдан ҳам сабоқ берилган. Табобатдан Ибн Синонинг «Тиб қонунлари» асари чуқур ўрганилган, ҳудудлардаги доривор гиёҳлар билан талабалар таништирилиб, улар ёрдамида даволаш йўллари ҳақида маълумот берилган.
Бу доғи топмагунча ҳазми комил,
Баданни қилма ортиқ юкка ҳомил,
ёки
Сиҳат тиласанг, кўп ема,
Иззат тиласанг, кўп дема каби.
Алишер Навоийнинг сатрларини ўқиган киши уни ўз замонасининг илмли, илғор фикрли арбоби сифатида табобатдан ҳам жуда яхши хабардор бўлганлигини яхши англайди. Бироқ бу борада чуқурроқ излансангиз – аллома бобомизнинг наинки халқ табобатидан хабардорлиги балки, кўпгина таниқли табибларнинг вояга етишида бешик бўлган Дорушшифо (Даволаш уйи)ни ташкил этганлиги, ўша даврда кўпгина моҳир табибларни шу ерга тўплаб, халқнинг саломатлиги учун биргаликда, ҳамжиҳатликда фаолият юритишига, ўз устларида ишлашига ҳам ғамхўрлик қилганлигини англайсиз. У:
Ва ликин тиббу ҳикмат ҳам эрур хўб,
Ки сиҳҳатдур киши жисмида матлуб,
ёки
Агар ҳикматқа бўлса илтифотинг,
Ки бўлсун Нуҳ умрига ҳаётинг, дея
кўз ўнгимизда табобатнинг ҳақиқий тарғиботчиси сифатида ҳам гавдаланади. Унинг фикрича, киши ҳамиша соғу саломат бўлиши учун аввало ўз мижозини билиши, уни мўътадил тутиши лозим. Мижознинг бузилиши касалликни келтириб чиқаришини шундай таърифлайди:       
Сарсаба эрур ҳамиша бу гулшанда сарвдек,
Озодаеки, бўлса мижозида эътидол.
Ва яна тўғри, меъёрида овқатланишни билиш зарурати ҳам уқтирилади:
Неким бўлса, музир бўлғил ҳаросан,
Ки бўлғай таъбингга мушкуллар осон
ёки
Неким бўлса мижозингга гуворо,
Анга кўп майл қилма ошкоро дейди.
Хуллас, улуғ шоир ва аллома бобомизнинг табобат ва саломатилкка доир ҳар бир сатридан ўзимизнинг соғлом ва бахтиёр яшашимиз учун зарур бўлган беҳисоб йўл-йўриқларни, тавсияларни олишимиз мумкин.
Ўзбек классик адабиётининг йирик вакили, беназир классик шоир Алишер Навоийнинг табобатга доир назмий услубдаги асарларини ўқисангиз ҳудди давлатимизнинг халқ саломатлигини яхшилаш учун олиб бораётган соғлом яшаш, жисмоний фаоллик тарғиботига ҳамоҳанг эканлигини англайсиз.
Алишер Навоий асарларининг асрлар оша ўз аҳамиятини йўқотмай келаётганининг боиси ҳам шундадир, эҳтимол.

Ойгул РАЖАБОВА.

🎬 Видеогалерея Барчаси →
БИР ВАТАН, БИР ЭЛ, БИР БАЙРОҚ! АМУДАРЁДА БАЙРОҚ ЭСТАФЕТАСИ КЎТАРИНКИ РУҲДА ДАВОМ ЭТДИ ▶ БИР ВАТАН, БИР ЭЛ, БИР БАЙРОҚ! АМУДАРЁДА БАЙРОҚ ЭСТАФЕТАСИ КЎТАРИНКИ РУҲДА ДАВОМ ЭТДИ 16.11.2026 «Илғор фермерлар клуби» аъзолари учун дала семинарлари ўтказилди ▶ «Илғор фермерлар клуби» аъзолари учун дала семинарлари ўтказилди 16.11.2026 Болажонларга йўл ҳаракати қоидалари ҳақида маълумотлар берилди ▶ Болажонларга йўл ҳаракати қоидалари ҳақида маълумотлар берилди 13.11.2026 Сайёр қабулда 12 та мурожаатдан 10 таси ижобий ҳал этилди ▶ Сайёр қабулда 12 та мурожаатдан 10 таси ижобий ҳал этилди 13.11.2026 Амударё туманида СЕО ва ЖС бўлимининг янги биноси фойдаланишга топширилди ▶ Амударё туманида СЕО ва ЖС бўлимининг янги биноси фойдаланишга топширилди 12.11.2026 Амударёлик нуронийлар мини футбол бўйича ўртоқлик учрашувида ғолиб чиқди ▶ Амударёлик нуронийлар мини футбол бўйича ўртоқлик учрашувида ғолиб чиқди 12.11.2026 49-сонли боғчада экологик тарбиянинг амалий методикалари намойиш этилди ▶ 49-сонли боғчада экологик тарбиянинг амалий методикалари намойиш этилди 12.11.2026 Ўрта қалъа овулида хотин-қизлар билан профилактик учрашув ўтказилди ▶ Ўрта қалъа овулида хотин-қизлар билан профилактик учрашув ўтказилди 12.11.2026 65-сонли мактабнинг янги биноси фойдаланишга топширилди ▶ 65-сонли мактабнинг янги биноси фойдаланишга топширилди 11.11.2026 Амударё туманида кузги шудгорлаш ишларини сифатли ташкил этишга алоҳида эътибор қаратилмоқда ▶ Амударё туманида кузги шудгорлаш ишларини сифатли ташкил этишга алоҳида эътибор қаратилмоқда 10.11.2026 45-сонли боғчада «Жажжи экологлар» амалий семинари бўлиб ўтди ▶ 45-сонли боғчада «Жажжи экологлар» амалий семинари бўлиб ўтди 10.11.2026 Аҳоли саломатлиги — олий қадрият ▶ Аҳоли саломатлиги — олий қадрият 09.11.2026 Амударё туманида куз-қиш мавсумига тайёргарлик ишлари ўрганилди ▶ Амударё туманида куз-қиш мавсумига тайёргарлик ишлари ўрганилди 09.11.2026 Жисмоний тайёргарликдан ўтган чақирилувчилар ҳарбий қисм вакиллари билан суҳбатлашди ▶ Жисмоний тайёргарликдан ўтган чақирилувчилар ҳарбий қисм вакиллари билан суҳбатлашди 09.11.2026 Қўриқлаш хизмати — аҳоли осойишталиги ва мулк дахлсизлигининг кафолатидир ▶ Қўриқлаш хизмати — аҳоли осойишталиги ва мулк дахлсизлигининг кафолатидир 06.11.2026 АМУДАРЁДА “ЯШИЛ МАКОН” ЛОЙИҲАСИ ДОИРАСИДАГИ ИШЛАР ИЗЧИЛ ДАВОМ ЭТМОҚДА ▶ АМУДАРЁДА “ЯШИЛ МАКОН” ЛОЙИҲАСИ ДОИРАСИДАГИ ИШЛАР ИЗЧИЛ ДАВОМ ЭТМОҚДА 06.11.2026 Боғча тарбияланувчилари учун экологик тарбия методикалари намойиш этилди ▶ Боғча тарбияланувчилари учун экологик тарбия методикалари намойиш этилди 05.11.2026 Амударё туманида ички ишлар органлари ходимларининг касб байрами кенг нишонланди ▶ Амударё туманида ички ишлар органлари ходимларининг касб байрами кенг нишонланди 05.11.2026 Меҳнат ярмаркасида 29 нафар фуқаро доимий ишга жойлаштирилди ▶ Меҳнат ярмаркасида 29 нафар фуқаро доимий ишга жойлаштирилди 05.11.2026 Олис овуллардаги мактабларда «Китобхон ёшлар» клублари ташкил этилади ▶ Олис овуллардаги мактабларда «Китобхон ёшлар» клублари ташкил этилади 04.11.2026 Йўлларнинг қиш мавсумига тайёрлиги жойида ўрганилди ▶ Йўлларнинг қиш мавсумига тайёрлиги жойида ўрганилди 04.11.2026 Амударё туманида ҳарбий прокуратура сайёр қабули ва меҳнат ярмаркаси ўтказилди ▶ Амударё туманида ҳарбий прокуратура сайёр қабули ва меҳнат ярмаркаси ўтказилди 04.11.2026 Амударё туманида кузги мавсумда 829 минг кўчат экилади ▶ Амударё туманида кузги мавсумда 829 минг кўчат экилади 03.11.2026 Амударё туманида маънавий-маърифий ишлар самарадорлиги, мавжуд муаммолар муҳокама қилинди ▶ Амударё туманида маънавий-маърифий ишлар самарадорлиги, мавжуд муаммолар муҳокама қилинди 02.11.2026 ҲАРБИЙ ХИЗМАТЧИЛАР УЧУН КАСБ-ҲУНАР ТАЪЛИМИ КУРСЛАРИ ЯКУНЛАНИБ, СЕРТИФИКАТЛАР ТАНТАНАЛИ ТОПШИРИЛДИ ▶ ҲАРБИЙ ХИЗМАТЧИЛАР УЧУН КАСБ-ҲУНАР ТАЪЛИМИ КУРСЛАРИ ЯКУНЛАНИБ, СЕРТИФИКАТЛАР ТАНТАНАЛИ ТОПШИРИЛДИ 02.11.2026 Қонунчиликдаги аёллар ва болалар ҳуқуқлари ҳимоясига оид нормалар тушунтирилди ▶ Қонунчиликдаги аёллар ва болалар ҳуқуқлари ҳимоясига оид нормалар тушунтирилди 31.10.2026 Аҳолига сифатли ичимлик суви етказиб бериш борасидаги камчиликлар бартараф этилмоқда ▶ Аҳолига сифатли ичимлик суви етказиб бериш борасидаги камчиликлар бартараф этилмоқда 31.10.2026 Жажжи экологлар табиатни асраш бўйича дастлабки тушунчаларга эга бўлишди ▶ Жажжи экологлар табиатни асраш бўйича дастлабки тушунчаларга эга бўлишди 31.10.2026 10 ой давомида Қорақалпоғистон бўйича 39 та ҳолатда ичимлик суви кўрсаткичлари белгиланган талабларга жавоб бермаслиги аниқланди ▶ 10 ой давомида Қорақалпоғистон бўйича 39 та ҳолатда ичимлик суви кўрсаткичлари белгиланган талабларга жавоб бермаслиги аниқланди 30.10.2026 1-сонли мактабда Ўзбек тили байрами нишонланди ▶ 1-сонли мактабда Ўзбек тили байрами нишонланди 26.10.2026