ТУРКИЙ АДАБИЁТНИНГ ПОРЛОҚ ЮЛДУЗИ
Нафақат туркий адабиёт балки дунё адабиётини ларзага солган, асарларининг бадиий тасвири ва қиймати беш асрдан ошса ҳамки, ўзининг беқиёс кучини йўқотмай келаётган адабиёт жонкуяри ҳамда комил инсон, буюк давлат ва жамоат арбоби Алишер Навоий асарлари ҳам, ҳаёти ҳам биз учун тарбия ва ибрат мактаби вазифасини ўтайди.
Бу улуғ зотни, аввало, инсон сифатида кўплаб йўқсилларга, бева-бечораларга қўлидан келганча ёрдам берганини, Ҳирот шаҳридаги бунёдкорлик ишларига катта ҳисса қўшганлигини алоҳида таъкидлаш жоиз. Алишер Навоийнинг инсоний фазилатлари ҳамда ижодий маҳорати ҳақида буюк тарихчи ва Навоийнинг дўсти Хондамир ўзининг “Макорим ул-ахлоқ” асарида батафсил маълумот берган. Мен ушбу асарни ўқиш жараёнида ҳазрат Навоийни қайтадан кашф этдим. Мусо Тошмуҳаммад ўғли Ойбекнинг “Навоий” романи эса бу “кашфиёт”имнинг энг юқори чўққиси, кульминацион нуқтасини кашф этмоғимга катта ёрдам берди. Айниқса, “Макорим ул-ахлоқ” асаридаги Навоий ҳаётидан олинган ҳикоялардан шуни англадимки, Ҳазрат нафақат инсонларга, балки миттигина жонзот, яъни чумолига ҳам озор беришдан тийилади. Негаки, у ҳам “Аллоҳнинг яратган яратиғи”дир, деган хулоса билан инсонларни ҳайвонот оламига меҳрли бўлишга ундайди.
Ҳазрат Навоий ўз асарларида инсонларни эзгулик қилишга, комилликка даъват этади ҳамда Аллоҳнинг нақадар буюк эканлигини уқтиради. Беш достондан иборат “Хамса” асарини оламизми, “Хазойин ул-маоний”, “Маҳбубул-қулуб” асарларини оламизми, буларнинг барчаси бадиий ва тарбиявий жиҳатдан биз учун энг нодир ибратномадир. Бу асарлар бугунги кунда ҳам маънавиятни суғорувчи зилол сувдирки, бу кўнгиллар чўлларига мисли оби-малҳамдир.
“Ҳайрат ул-аброр” асарида ҳазрат Навоий инсонларга шундай хитоб қилади:
Кимки жаҳон аҳлида инсон эрур,
Билки нишони анга иймон эрур.
Бу шоҳбайтдан кўринадики, инсон деган билан ҳамма ҳам инсон бўлиб қолмайди, балки иймон уни инсон қилади, унинг инсонийлигини белгилайди.
Алишер Навоий ҳаёт йўли ва бебаҳо мероси билан ҳам замондошларидан кескин фарқ қилади. Унинг ўзи инсонийлик гулшанининг бир гули бўлса, асарлари ана шу гулнинг нафис ифоридир. Бу гул асрлар шамоли эсса-да, ўз ифорини асло йўқотган эмас, инсониятнинг маънавий оламида барқ уриб гуллайверади. Улуғ бобокалонимиз асарлари шууримизда мудом янграйверади.
Лайло ОЛИМОВА,
56-сонли мактабнинг 11-синф ўқувчиси.
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
