21.11.2026
Тил Öz Qq Ёзув Кирилл Lotin
Reklama banneri
Ҳарф ўлчами Ранг Расмлар
21.11.2026, 11:03
Жамият 👁 667

ТИЛИ ВА КЎНГЛИ БИР ХАЛҚЛАРМИЗ

ТИЛИ ВА КЎНГЛИ БИР ХАЛҚЛАРМИЗ

Қорақалпоқ тили ўзининг жозибадорлиги, синонимларга, сермазмун ибораларга ва қочиримларга бойлиги билан ажралиб туради. Дунёнинг кўплаб мамлакатларида қорақалпоқ тилида сўзлашувчи қорақалпоқ миллатига мансуб инсонлар яшашади. Бугунги кунда қорақалпоқ тилида сўзлашувчиларнинг умумий сони 600 минг кишидан зиёдроқни ташкил этади.

Қорақалпоқ тили – туркий тилларнинг қипчоқ гуруҳига мансуб бўлиб, қозоқ ва нўғай тиллари билан биргаликда қипчоқ тилларининг қипчоқ-нўғай гуруҳчасини ташкил этади. 1989 йил 1 декабрь санасида қорақалпоқ тилига давлат тили мақоми берилди. Қорақалпоғистон Республикасининг давлат тили (ўзбек тили билан биргаликда) Қорақалпоғистонда, шунингдек Хоразм, Навоий Бухоро вилоятлари, Қозоғистон ва Туркманистоннинг унга қўшни ҳудудларида, Россия Федерацияси ва Афғонистонда ҳам кенг тарқалган.

Журналист Е.Қанаатов муаллифлигидаги Ўзбекистон Миллий ахборот агентлиги сайтида чоп қилинган мақолада айтилишича, дастлаб қорақалпоқ тили ёзуви ислоҳ қилинган араб имлоси асосида 1924 йилда шакллантирилган. Давр тақозоси, ижтимоий-сиёсий эврилишларга кўра, 1929-40 йилларда лотин, 1940 йилдан 1994 йилгача кирилл имлоси асосидаги ёзув жорий этилган. 1994 йилдан қорақалпоқ ёзуви яна лотин имлосига ўтказилган.

Лотин ёзувига асосланган қорақалпоқ тили алифбосидаги номутаносибликларни бартараф этиш мақсадида 2009 ва 2016 йилларда ўзгартиришлар киритилиб, ушбу ўзгартиришлар асосида 23 мингта сўздан иборат қорақалпоқ тилининг имло луғати тайёрланди ва ушбу имло луғати 4 минг нусхада чоп этилди.

2018 йилда эса Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши ҳузурида  Терминология маркази ташкил этилиши, ушбу тилни ўрганишга бўлган қизиқишни янада оширди.

Айни пайтда Қорақалпоғистондан ташқари Навоий вилоятининг Конимех туманида 3 та мактабда дарслар қорақалпоқ тилида олиб борилади. 2019-2020 ўқув йилидан бошлаб Навоий давлат педагогика инситутида қорақалпоқ тили ва адабиёти бакалавр йўналиши ҳамда бошланғич таълим йўналишида қорақалпоқ тили гуруҳи очилди. Бундан ташқари, Туркиянинг Фират, Эгей университетларида ҳам талабаларга қорақалпоқ тили ўргатилади.

Туманимизда ҳам қорақалпоқ тилини ўрганишга алоҳида эътибор қаратилмоқда. Умумтаълим мактабларининг ўқувчилари, аввало бу тилни яхши тушунишлари, қолаверса, қорақалпоқ халқ эртаклари, куй ва қўшиқларнинг ўзига хослиги, жозибадорлиги туфайли қорақалпоқ тилини тез ва пухта ўзлаштириб олишади. Юқори синфларнинг ўқувчилари ҳатто қорақалпоқ шоирлари ва ёзувчиларининг асарларини аслиятда ўқиб, бемалол ўзбек тилига ўгира олишади. Улар нафақат бу тилни мароқ билан ўрганишади, балки қорақалпоқ ва ўзбек халқларининг бир-бирига монанд урф-одат, анъана ва қадриятлари асосида байрам тадбирлари, миллатлараро тотувликни, ҳамжиҳатликни тараннум этувчи дўстлик кечаларини ташкил этишади.

Айни кунларда 1 декабрь – қорақалпоқ тилига давлат тили мақоми берилган кунга 30 йил тўлиши муносабати билан туманимиздаги ўқув муассасаларида, овул ва маҳаллаларда илмий-маърифий, маданий, кўнгилочар тадбирлар ўтказилмоқда.

Бўлиб ўтаётган маънавий-маърифий тадбирларда қорақалпоқ халқининг бетакрор фольклори, урф-одат ва анъаналари, жозибадор куй-қўшиқлари, кўнгилларда завқ-шавқ уйғотувчи ажойиб рақслари намойиш этилмоқда. Бу – муштарак мақсадлар йўлида яшаб, меҳнат қилаётган тили, дини, эътиқоди ва тарихи, ҳатто кўнгли ҳам бир ўзбек ва қорақалпоқ халқларининг ўзаро  меҳр-оқибат, биродарлик, дўстлик ва жипслик, қондош-қариндошлик туйғуларининг мустаҳкамлиги тантанасидир.

Робия ЙЎЛДОШЕВА.

🎬 Видеогалерея Барчаси →
БИР ВАТАН, БИР ЭЛ, БИР БАЙРОҚ! АМУДАРЁДА БАЙРОҚ ЭСТАФЕТАСИ КЎТАРИНКИ РУҲДА ДАВОМ ЭТДИ ▶ БИР ВАТАН, БИР ЭЛ, БИР БАЙРОҚ! АМУДАРЁДА БАЙРОҚ ЭСТАФЕТАСИ КЎТАРИНКИ РУҲДА ДАВОМ ЭТДИ 16.11.2026 «Илғор фермерлар клуби» аъзолари учун дала семинарлари ўтказилди ▶ «Илғор фермерлар клуби» аъзолари учун дала семинарлари ўтказилди 16.11.2026 Болажонларга йўл ҳаракати қоидалари ҳақида маълумотлар берилди ▶ Болажонларга йўл ҳаракати қоидалари ҳақида маълумотлар берилди 13.11.2026 Сайёр қабулда 12 та мурожаатдан 10 таси ижобий ҳал этилди ▶ Сайёр қабулда 12 та мурожаатдан 10 таси ижобий ҳал этилди 13.11.2026 Амударё туманида СЕО ва ЖС бўлимининг янги биноси фойдаланишга топширилди ▶ Амударё туманида СЕО ва ЖС бўлимининг янги биноси фойдаланишга топширилди 12.11.2026 Амударёлик нуронийлар мини футбол бўйича ўртоқлик учрашувида ғолиб чиқди ▶ Амударёлик нуронийлар мини футбол бўйича ўртоқлик учрашувида ғолиб чиқди 12.11.2026 49-сонли боғчада экологик тарбиянинг амалий методикалари намойиш этилди ▶ 49-сонли боғчада экологик тарбиянинг амалий методикалари намойиш этилди 12.11.2026 Ўрта қалъа овулида хотин-қизлар билан профилактик учрашув ўтказилди ▶ Ўрта қалъа овулида хотин-қизлар билан профилактик учрашув ўтказилди 12.11.2026 65-сонли мактабнинг янги биноси фойдаланишга топширилди ▶ 65-сонли мактабнинг янги биноси фойдаланишга топширилди 11.11.2026 Амударё туманида кузги шудгорлаш ишларини сифатли ташкил этишга алоҳида эътибор қаратилмоқда ▶ Амударё туманида кузги шудгорлаш ишларини сифатли ташкил этишга алоҳида эътибор қаратилмоқда 10.11.2026 45-сонли боғчада «Жажжи экологлар» амалий семинари бўлиб ўтди ▶ 45-сонли боғчада «Жажжи экологлар» амалий семинари бўлиб ўтди 10.11.2026 Аҳоли саломатлиги — олий қадрият ▶ Аҳоли саломатлиги — олий қадрият 09.11.2026 Амударё туманида куз-қиш мавсумига тайёргарлик ишлари ўрганилди ▶ Амударё туманида куз-қиш мавсумига тайёргарлик ишлари ўрганилди 09.11.2026 Жисмоний тайёргарликдан ўтган чақирилувчилар ҳарбий қисм вакиллари билан суҳбатлашди ▶ Жисмоний тайёргарликдан ўтган чақирилувчилар ҳарбий қисм вакиллари билан суҳбатлашди 09.11.2026 Қўриқлаш хизмати — аҳоли осойишталиги ва мулк дахлсизлигининг кафолатидир ▶ Қўриқлаш хизмати — аҳоли осойишталиги ва мулк дахлсизлигининг кафолатидир 06.11.2026 АМУДАРЁДА “ЯШИЛ МАКОН” ЛОЙИҲАСИ ДОИРАСИДАГИ ИШЛАР ИЗЧИЛ ДАВОМ ЭТМОҚДА ▶ АМУДАРЁДА “ЯШИЛ МАКОН” ЛОЙИҲАСИ ДОИРАСИДАГИ ИШЛАР ИЗЧИЛ ДАВОМ ЭТМОҚДА 06.11.2026 Боғча тарбияланувчилари учун экологик тарбия методикалари намойиш этилди ▶ Боғча тарбияланувчилари учун экологик тарбия методикалари намойиш этилди 05.11.2026 Амударё туманида ички ишлар органлари ходимларининг касб байрами кенг нишонланди ▶ Амударё туманида ички ишлар органлари ходимларининг касб байрами кенг нишонланди 05.11.2026 Меҳнат ярмаркасида 29 нафар фуқаро доимий ишга жойлаштирилди ▶ Меҳнат ярмаркасида 29 нафар фуқаро доимий ишга жойлаштирилди 05.11.2026 Олис овуллардаги мактабларда «Китобхон ёшлар» клублари ташкил этилади ▶ Олис овуллардаги мактабларда «Китобхон ёшлар» клублари ташкил этилади 04.11.2026 Йўлларнинг қиш мавсумига тайёрлиги жойида ўрганилди ▶ Йўлларнинг қиш мавсумига тайёрлиги жойида ўрганилди 04.11.2026 Амударё туманида ҳарбий прокуратура сайёр қабули ва меҳнат ярмаркаси ўтказилди ▶ Амударё туманида ҳарбий прокуратура сайёр қабули ва меҳнат ярмаркаси ўтказилди 04.11.2026 Амударё туманида кузги мавсумда 829 минг кўчат экилади ▶ Амударё туманида кузги мавсумда 829 минг кўчат экилади 03.11.2026 Амударё туманида маънавий-маърифий ишлар самарадорлиги, мавжуд муаммолар муҳокама қилинди ▶ Амударё туманида маънавий-маърифий ишлар самарадорлиги, мавжуд муаммолар муҳокама қилинди 02.11.2026 ҲАРБИЙ ХИЗМАТЧИЛАР УЧУН КАСБ-ҲУНАР ТАЪЛИМИ КУРСЛАРИ ЯКУНЛАНИБ, СЕРТИФИКАТЛАР ТАНТАНАЛИ ТОПШИРИЛДИ ▶ ҲАРБИЙ ХИЗМАТЧИЛАР УЧУН КАСБ-ҲУНАР ТАЪЛИМИ КУРСЛАРИ ЯКУНЛАНИБ, СЕРТИФИКАТЛАР ТАНТАНАЛИ ТОПШИРИЛДИ 02.11.2026 Қонунчиликдаги аёллар ва болалар ҳуқуқлари ҳимоясига оид нормалар тушунтирилди ▶ Қонунчиликдаги аёллар ва болалар ҳуқуқлари ҳимоясига оид нормалар тушунтирилди 31.10.2026 Аҳолига сифатли ичимлик суви етказиб бериш борасидаги камчиликлар бартараф этилмоқда ▶ Аҳолига сифатли ичимлик суви етказиб бериш борасидаги камчиликлар бартараф этилмоқда 31.10.2026 Жажжи экологлар табиатни асраш бўйича дастлабки тушунчаларга эга бўлишди ▶ Жажжи экологлар табиатни асраш бўйича дастлабки тушунчаларга эга бўлишди 31.10.2026 10 ой давомида Қорақалпоғистон бўйича 39 та ҳолатда ичимлик суви кўрсаткичлари белгиланган талабларга жавоб бермаслиги аниқланди ▶ 10 ой давомида Қорақалпоғистон бўйича 39 та ҳолатда ичимлик суви кўрсаткичлари белгиланган талабларга жавоб бермаслиги аниқланди 30.10.2026 1-сонли мактабда Ўзбек тили байрами нишонланди ▶ 1-сонли мактабда Ўзбек тили байрами нишонланди 26.10.2026