TILI VA KÖNGLI BIR XALQLARMIZ
Qoraqalpoq tili özining jozibadorligi, sinonimlarga, sermazmun iboralarga va qoçirimlarga boyligi bilan ajralib turadi. Dunyoning köplab mamlakatlarida qoraqalpoq tilida sözlaşuvçi qoraqalpoq millatiga mansub insonlar yaşaşadi. Bugungi kunda qoraqalpoq tilida sözlaşuvçilarning umumiy soni 600 ming kişidan ziyodroqni taşkil etadi.
Qoraqalpoq tili – turkiy tillarning qipçoq guruhiga mansub bölib, qozoq va nöğay tillari bilan birgalikda qipçoq tillarining qipçoq-nöğay guruhçasini taşkil etadi. 1989-yil 1-dekabr sanasida qoraqalpoq tiliga davlat tili maqomi berildi. Qoraqalpoğiston Respublikasining davlat tili (özbek tili bilan birgalikda) Qoraqalpoğistonda, şuningdek Xorazm, Navoiy Buxoro viloyatlari, Qozoğiston va Turkmanistonning unga qöşni hududlarida, Rossiya Federatsiyasi va Afğonistonda ham keng tarqalgan.
Jurnalist Ye.Qanaatov muallifligidagi Özbekiston Milliy axborot agentligi saytida çop qilingan maqolada aytilişiça, dastlab qoraqalpoq tili yozuvi isloh qilingan arab imlosi asosida 1924-yilda şakllantirilgan. Davr taqozosi, ijtimoiy-siyosiy evrilişlarga köra, 1929-40-yillarda lotin, 1940-yildan 1994-yilgaça kirill imlosi asosidagi yozuv joriy etilgan. 1994-yildan qoraqalpoq yozuvi yana lotin imlosiga ötkazilgan.
Lotin yozuviga asoslangan qoraqalpoq tili alifbosidagi nomutanosibliklarni bartaraf etiş maqsadida 2009 va 2016-yillarda özgartirişlar kiritilib, uşbu özgartirişlar asosida 23 mingta sözdan iborat qoraqalpoq tilining imlo luğati tayyorlandi va uşbu imlo luğati 4 ming nusxada çop etildi.
2018-yilda esa Qoraqalpoğiston Respublikasi Vazirlar Kengaşi huzurida Terminologiya markazi taşkil etilişi, uşbu tilni örganişga bölgan qiziqişni yanada oşirdi.
Ayni paytda Qoraqalpoğistondan taşqari Navoiy viloyatining Konimex tumanida 3 ta maktabda darslar qoraqalpoq tilida olib boriladi. 2019-2020 öquv yilidan boşlab Navoiy davlat pedagogika insitutida qoraqalpoq tili va adabiyoti bakalavr yönalişi hamda boşlanğiç taʼlim yönalişida qoraqalpoq tili guruhi oçildi. Bundan taşqari, Turkiyaning Firat, Egey universitetlarida ham talabalarga qoraqalpoq tili örgatiladi.
Tumanimizda ham qoraqalpoq tilini örganişga alohida eʼtibor qaratilmoqda. Umumtaʼlim maktablarining öquvçilari, avvalo bu tilni yaxşi tuşunişlari, qolaversa, qoraqalpoq xalq ertaklari, kuy va qöşiqlarning öziga xosligi, jozibadorligi tufayli qoraqalpoq tilini tez va puxta özlaştirib olişadi. Yuqori sinflarning öquvçilari hatto qoraqalpoq şoirlari va yozuvçilarining asarlarini asliyatda öqib, bemalol özbek tiliga ögira olişadi. Ular nafaqat bu tilni maroq bilan örganişadi, balki qoraqalpoq va özbek xalqlarining bir-biriga monand urf-odat, anʼana va qadriyatlari asosida bayram tadbirlari, millatlararo totuvlikni, hamjihatlikni tarannum etuvçi döstlik keçalarini taşkil etişadi.
Ayni kunlarda 1-dekabr – qoraqalpoq tiliga davlat tili maqomi berilgan kunga 30-yil tölişi munosabati bilan tumanimizdagi öquv muassasalarida, ovul va mahallalarda ilmiy-maʼrifiy, madaniy, köngiloçar tadbirlar ötkazilmoqda.
Bölib ötayotgan maʼnaviy-maʼrifiy tadbirlarda qoraqalpoq xalqining betakror folklori, urf-odat va anʼanalari, jozibador kuy-qöşiqlari, köngillarda zavq-şavq uyğotuvçi ajoyib raqslari namoyiş etilmoqda. Bu – muştarak maqsadlar yölida yaşab, mehnat qilayotgan tili, dini, eʼtiqodi va tarixi, hatto köngli ham bir özbek va qoraqalpoq xalqlarining özaro mehr-oqibat, birodarlik, döstlik va jipslik, qondoş-qarindoşlik tuyğularining mustahkamligi tantanasidir.
Robiya YÖLDOŞEVA.

▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶