ОИВ ЁКИ ОРТТИРИЛГАН ИММУНИТЕТ ТАНҚИСЛИГИ СИНДРОМИ: у инсон ҳаётини ҳалокатга олиб келади

Одам иммунтанқислик вируси (ОИВ) касаллиги бутун дунёни қора булут сингари эгалламоқда. ОИВ - одам иммунтанқислик вируси. У организмни инфекциялардан табиий ҳимоя қилувчи иммун тизимини емиради. ОИТС - орттирилган иммунитет танқислиги синдроми. Бу иммун тизим емирилиб, унинг фаолияти бузилганидан сўнг одам ҳар қандай инфекцияларга берилувчан бўлиб қоладиган ҳолат. ОИВ билан зарарланган кишини ташқи кўринишига қараб аниқлаб бўлмайди. Организмда ОИВ борлиги махсус тестлар ёрдамида аниқланади. Тест ўтказишдан мақсад организмга кирган ОИВга қарши курашиш учун организм томонидан ишлаб чиқарилган ҳимоя оқсилларини (антитела) аниқлашдир. Аммо ОИВ ни юқтириш хавфи билан боғлиқ жинсий алоқа ёки хавфли (инфекцион) йўл билан наркотик моддани қабул қилгандан кейин текширув ўтказиш мақсадга мувофиқ эмас. Юқтириш эҳтимоли пайтидан антитела пайдо бўлгунига қадар маълум бир вақт - бир неча ҳафтадан 3-6 ойгача вақт ўтиши зарур. Агар қон таҳлили серонегатив деб номланган даврда қилинса, унинг натижаси манфий бўлади.

Инсон организмига кирган ҳар қандай микроорганизмларни фарқлайдиган ҳимоя - иммун ҳужайраларининг махсус гуруҳи Т-хелперлар деб аталади. Одамнинг иммунтанқислик вируси ўзининг оқсиллари билан бу ҳужайраларнинг юзасига бирикиб олади ва уларнинг ташқи қобиқларини бузиб, емиради. Кейин вируснинг РНК ҳамда ферментлари ҳужайранинг ядросига кириб боради ва вируснинг янги нусхаларини ишлаб чиқара бошлайди. Шундай қилиб, ОИВ Т-хелперларни ўзининг ҳимоя вазифасини бажаришдан маҳрум қилиб, "ўзига ишлашга” мажбур қилади. Кейинчалик Т-хелперлар сони камаяди ва организмнинг ҳимоя кучлари холдан тояди, оқибатда бошқа касаллик қўзғатувчиларига қарши курашиш имконияти қолмайди. Натижада ҳар қандай касалликни қўзғатувчи замбуруғ, бактерия, вируслар энди ўзининг йўлида тўсиққа учрамайди.

Жаҳон соғликни сақлаш ташкилотининг маълумотига кўра бугунги кунда жаҳонда 34 млн.дан зиёд инсон ОИВ инфекцияси билан яшаяпти. Илк бор бу хасталик 1981 йилда АҚШдаги касалликларни назорат қилиш маркази томонидан қайд қилинган. Бизнинг Республикамизда маҳаллий аҳолида мазкур касаллик билан касалланиш 1989 йилда бошланган. Бу даҳшатли офатдан ҳар йили 3 млн.га яқин дунё аҳолиси вафот этяпти, шундан болалар 600-700 мингни ташкил этади. Ўзбекистонда ОИВ инфекцияси билан яшаётганларнинг сони 16мингдан зиёд. Уларнинг 70 фоизини эркаклар, 30 фоизини аёллар ташкил қилади. Бугунги кунгача ОИВ инфекциясининг олдини олиш ишлари олиб борилишига қарамасдан туманимизда ҳам 10 нафар бемор рўйхатга олинган.

Агар эсларингизда бўлса, ОИВ инцекциясини юқтириш ва ОИТСга чалинишнинг зарарли оқибатлари тўғрисида "Тараққиёт кўзгуси” газетасининг 2013 йил, 25 декабрь сонида ҳам "ОИВ инфекцияси ва келажак авлод” сарлавҳаси билан мутахассис-шифокор мақоласи берилган эди. Биз ушбу мавзуга қайта-қайта мурожаат қилишимизга ҳам объектив, ҳам субъектив сабаблар кўп. Чунки бутун дунё аҳолисини ташвишга солаётган бу касаллик инфекциясини табиатнинг энг онгли ва олий маҳсули – инсон тарқатмоқда. Бетартиб ҳаёт кечириш, тўқликка шўхлик қилиб, кўнгил кўчаларига кириб, шарм-ҳаёни унутган ҳолда танфурушлик қилиш, гиёҳванд моддаларини истеъмол қилишга муккасидан кетиш – инсон ҳаётини ана шундай ҳалокат ёқасига олиб келмоқда. ОИВни юқтирган эр ўзи билан турмай, умр йўлдоши, ҳали дунёга келмаган мурғак гўдагининг ҳаётига чегара қўймоқда. Бу – жуда катта ижтимоий фожеа.

Юқорида туманимизда 10 нафар киши шундай дард билан яшаётганлари ҳақида айтиб ўтган эдик. Демак, ўша 10 нафар ОИВ билан яшаётган кишиларнинг умр йўлдоши ёки фарзандларига бу даҳшатли касалликни юқтирмасликларига ҳеч ким кафолат бера олмайди.

Ҳар қандай офатга қарши курашишдан кўра, унинг олдини олиш осонроқ кечади. Шу боис, ТТБ ҳузуридаги "Саломатлик маркази” томонидан туманимиздаги барча маҳаллаларда, ўқув даргоҳлари, корхона ва ташкилотларда доимий равишда гиёҳвандликка, ОИВ инфекцияси ва ОИТСга қарши кураш мавзусида давра суҳбатлари, "Тараққиёт кўзгуси” газетаси таҳририяти журналистлари билан ҳамкорликда ўқув муассасаларида семинарлар, аҳоли ва ёшлар ўртасида жонли мулоқотлар тарзидаги тушунтириш-тарғибот тадбирлари ўтказилиб келинмоқда. Бундай тадбирларимизда минглаб кишилар иштирок этишиб, ўзларини қизиқтирган саволларга жавоблар олишмоқда.

Бизнинг мақсадимиз эса ҳамиша халқимизни соғлом, ёшларимизни баркамол кўриш, ҳаётимизда соғлом турмуш тарзини қарор топтиришдир.

О.Ҳалимов,

туман тиббиёт бирлашмаси бошлиғи, Қорақалпоғистон Республикаси Жўқорғи Кенгеси депутати.