20.11.2026
Тил Öz Qq Ёзув Кирилл Lotin
Reklama banneri
Ҳарф ўлчами Ранг Расмлар
20.11.2026, 21:11
Жамият 👁 2,891

ҚЎЙҚИРИЛГАН ҚАЛЪА – АЖДОДЛАРИМИЗНИНГ ЮКСАК АҚЛ-ЗАКОСИ НАМУНАСИ

ҚЎЙҚИРИЛГАН ҚАЛЪА – АЖДОДЛАРИМИЗНИНГ ЮКСАК  АҚЛ-ЗАКОСИ НАМУНАСИ

Одатда биз ўзимиз умргузаронлик қилаётган курраи-замин инсоният тарихига оид не-не сир-синоатларни бағрида яшириб ётганини доимо ҳам ўйлайвермаймиз. Аслида аждодларимиз томонидан яратилган ва илмий изланишлар натижасида аниқланаётган қалъалар, обидалар, асори-атиқалар қадим-қадимдан ҳудудимизда шаҳарсозлик, ҳунармандлик, меъморлик, чорвачилик ва деҳқончилик юксак тараққий этганлигидан далолат беради.

Қорақалпоғистон Республикасининг Тўрткўл шаҳридан 22 км. шимоли шарқда жойлашган, миллоддан аввалги IV асрларга оид Қўйқирилган қалъа ёдгорлигиҳам ота-боболаримизнинг юксак тафаккури ва ақл-закоси намунасидир.

Қалъа дастлаб таниқли археолог, олим Қорақалпоғистондаги қадимий обидаларни ўрганиш бўйича илмий изланишлар олиб бориб, кўплаб маълумотларни аниқлаган С.П.Толстов бошчилигидаги Хоразм археологик-этнографик экспедицияси аъзолари томонидан 1938 йилда топилган. Археологик тадқиқот ишлари эса 1951-1957 йилларда олиб борилган.

Қўйқирилган қалъа қурилиш услуби жиҳатидан ҳудуддаги бошқа тарихий қалъалардан бутунлай фарқ қилади. Яъни қалъа айлана шаклида қурилган. Уни ўраб турувчи мудофаа девори ортида қалъани эни 15 метр, чуқурлиги 3 метр сув билан тўлдирилган хандақ бўлган. қалъа деворининг мудофаа хусусиятини кучайтириш учун сиртидан яна девор билан ўралган.

Одатда миллоддан аввалги II-IV асрларда қурилган қалъалар деворларида шинаклар билан бирга ёруғлик тутиши учун туйнуклар қўйилган. Қўйқирилган қалъада эса қўшимча ёритиш учун тоқлардан фойдаланилганлиги диққатга сазовор. Қалъанинг шарқий қисмида дарвозаси бўлиб, дарвоза олди нишаб йўлка шаклида қурилганлиги меъмор нақадар юксак салоҳият эгаси бўлганлигини далиллайди.

Қалъа ичида диаметри 44,4 метр, баландлиги 9,5 метрга яқин ибодатхона ҳам бўлиб, у расадхона вазифасини ҳам ўтаган деган тахминлар илгари сурилган. Бу ердан қуёш ва юлдузларни кузатиш, йил мобайнида қуёш ботишини кузатиш орқали баҳорги ва кузги тенгкунликни, қуёш туришини аниқлаганлар ва бу ўз навбатида иқлим ўзгаришларини олдиндан аниқлаш, деҳқончилик ишларини шунга мувофиқ олиб бориш имконини берган.

Қўйқирилган қалъа археологик ёдгорлиги нафақат қадимгиХоразм ҳудудидаги, балки республикамиз ҳудудидан топилган ёдгорликлар орасида ўзига хос архитектурага ва осори-атиқаларга бойлиги билан ажралиб туради. Бу ердан топилган лойдан, тошдан, суякдан ясалган урчуқ учун ясалган айланма тошлар қалъа аҳолиси чорвачилик, хусусан, қўйчилик билан шуғулланганини, қўй жунидан ип йигириб, кийим-кечаклар, тўшамалар тўқилганини исботлайди. Шунингдек, ҳунармандлар тарафидан пичоқлар, уй-рўзғор буюмлари, тақинчоқлар ясалганиҳам маълум. Кўзалар сиртига турли нақш ва тасвирлар чизилганлиги Қўйқирилган қалъада иқтисодиёт ва маданият ривожланган, халқи чорвачилик, деҳқончилик ва балиқчилик қилиш орқали кун кечиришган, деган хулосага келишга асос бўлади.

Қўйқирилган қалъа археологик ёдгорлигини ўрганиш қадим аждодларимиз турмуш тарзини ўрганиш, тарихимизга янада чуқурроқ кириб бориш, улар яратган моддий ва маънавий меросдан баҳраманд бўлиш имконини беради. Зеро, аждодларимиз яратган маънавий меросни чуқур ўрганиш бизга ўзимизни, ўзлигимизни, қандай буюк инсонлар авлоди эканлигимизни англашимизга ёрдам беради.

Ойгул РАЖАБОВА,

www.amunews.uzвеб сайти мухбири.

(Фото - http://meros.ziyonet.uz)

🎬 Видеогалерея Барчаси →
БИР ВАТАН, БИР ЭЛ, БИР БАЙРОҚ! АМУДАРЁДА БАЙРОҚ ЭСТАФЕТАСИ КЎТАРИНКИ РУҲДА ДАВОМ ЭТДИ ▶ БИР ВАТАН, БИР ЭЛ, БИР БАЙРОҚ! АМУДАРЁДА БАЙРОҚ ЭСТАФЕТАСИ КЎТАРИНКИ РУҲДА ДАВОМ ЭТДИ 16.11.2026 «Илғор фермерлар клуби» аъзолари учун дала семинарлари ўтказилди ▶ «Илғор фермерлар клуби» аъзолари учун дала семинарлари ўтказилди 16.11.2026 Болажонларга йўл ҳаракати қоидалари ҳақида маълумотлар берилди ▶ Болажонларга йўл ҳаракати қоидалари ҳақида маълумотлар берилди 13.11.2026 Сайёр қабулда 12 та мурожаатдан 10 таси ижобий ҳал этилди ▶ Сайёр қабулда 12 та мурожаатдан 10 таси ижобий ҳал этилди 13.11.2026 Амударё туманида СЕО ва ЖС бўлимининг янги биноси фойдаланишга топширилди ▶ Амударё туманида СЕО ва ЖС бўлимининг янги биноси фойдаланишга топширилди 12.11.2026 Амударёлик нуронийлар мини футбол бўйича ўртоқлик учрашувида ғолиб чиқди ▶ Амударёлик нуронийлар мини футбол бўйича ўртоқлик учрашувида ғолиб чиқди 12.11.2026 49-сонли боғчада экологик тарбиянинг амалий методикалари намойиш этилди ▶ 49-сонли боғчада экологик тарбиянинг амалий методикалари намойиш этилди 12.11.2026 Ўрта қалъа овулида хотин-қизлар билан профилактик учрашув ўтказилди ▶ Ўрта қалъа овулида хотин-қизлар билан профилактик учрашув ўтказилди 12.11.2026 65-сонли мактабнинг янги биноси фойдаланишга топширилди ▶ 65-сонли мактабнинг янги биноси фойдаланишга топширилди 11.11.2026 Амударё туманида кузги шудгорлаш ишларини сифатли ташкил этишга алоҳида эътибор қаратилмоқда ▶ Амударё туманида кузги шудгорлаш ишларини сифатли ташкил этишга алоҳида эътибор қаратилмоқда 10.11.2026 45-сонли боғчада «Жажжи экологлар» амалий семинари бўлиб ўтди ▶ 45-сонли боғчада «Жажжи экологлар» амалий семинари бўлиб ўтди 10.11.2026 Аҳоли саломатлиги — олий қадрият ▶ Аҳоли саломатлиги — олий қадрият 09.11.2026 Амударё туманида куз-қиш мавсумига тайёргарлик ишлари ўрганилди ▶ Амударё туманида куз-қиш мавсумига тайёргарлик ишлари ўрганилди 09.11.2026 Жисмоний тайёргарликдан ўтган чақирилувчилар ҳарбий қисм вакиллари билан суҳбатлашди ▶ Жисмоний тайёргарликдан ўтган чақирилувчилар ҳарбий қисм вакиллари билан суҳбатлашди 09.11.2026 Қўриқлаш хизмати — аҳоли осойишталиги ва мулк дахлсизлигининг кафолатидир ▶ Қўриқлаш хизмати — аҳоли осойишталиги ва мулк дахлсизлигининг кафолатидир 06.11.2026 АМУДАРЁДА “ЯШИЛ МАКОН” ЛОЙИҲАСИ ДОИРАСИДАГИ ИШЛАР ИЗЧИЛ ДАВОМ ЭТМОҚДА ▶ АМУДАРЁДА “ЯШИЛ МАКОН” ЛОЙИҲАСИ ДОИРАСИДАГИ ИШЛАР ИЗЧИЛ ДАВОМ ЭТМОҚДА 06.11.2026 Боғча тарбияланувчилари учун экологик тарбия методикалари намойиш этилди ▶ Боғча тарбияланувчилари учун экологик тарбия методикалари намойиш этилди 05.11.2026 Амударё туманида ички ишлар органлари ходимларининг касб байрами кенг нишонланди ▶ Амударё туманида ички ишлар органлари ходимларининг касб байрами кенг нишонланди 05.11.2026 Меҳнат ярмаркасида 29 нафар фуқаро доимий ишга жойлаштирилди ▶ Меҳнат ярмаркасида 29 нафар фуқаро доимий ишга жойлаштирилди 05.11.2026 Олис овуллардаги мактабларда «Китобхон ёшлар» клублари ташкил этилади ▶ Олис овуллардаги мактабларда «Китобхон ёшлар» клублари ташкил этилади 04.11.2026 Йўлларнинг қиш мавсумига тайёрлиги жойида ўрганилди ▶ Йўлларнинг қиш мавсумига тайёрлиги жойида ўрганилди 04.11.2026 Амударё туманида ҳарбий прокуратура сайёр қабули ва меҳнат ярмаркаси ўтказилди ▶ Амударё туманида ҳарбий прокуратура сайёр қабули ва меҳнат ярмаркаси ўтказилди 04.11.2026 Амударё туманида кузги мавсумда 829 минг кўчат экилади ▶ Амударё туманида кузги мавсумда 829 минг кўчат экилади 03.11.2026 Амударё туманида маънавий-маърифий ишлар самарадорлиги, мавжуд муаммолар муҳокама қилинди ▶ Амударё туманида маънавий-маърифий ишлар самарадорлиги, мавжуд муаммолар муҳокама қилинди 02.11.2026 ҲАРБИЙ ХИЗМАТЧИЛАР УЧУН КАСБ-ҲУНАР ТАЪЛИМИ КУРСЛАРИ ЯКУНЛАНИБ, СЕРТИФИКАТЛАР ТАНТАНАЛИ ТОПШИРИЛДИ ▶ ҲАРБИЙ ХИЗМАТЧИЛАР УЧУН КАСБ-ҲУНАР ТАЪЛИМИ КУРСЛАРИ ЯКУНЛАНИБ, СЕРТИФИКАТЛАР ТАНТАНАЛИ ТОПШИРИЛДИ 02.11.2026 Қонунчиликдаги аёллар ва болалар ҳуқуқлари ҳимоясига оид нормалар тушунтирилди ▶ Қонунчиликдаги аёллар ва болалар ҳуқуқлари ҳимоясига оид нормалар тушунтирилди 31.10.2026 Аҳолига сифатли ичимлик суви етказиб бериш борасидаги камчиликлар бартараф этилмоқда ▶ Аҳолига сифатли ичимлик суви етказиб бериш борасидаги камчиликлар бартараф этилмоқда 31.10.2026 Жажжи экологлар табиатни асраш бўйича дастлабки тушунчаларга эга бўлишди ▶ Жажжи экологлар табиатни асраш бўйича дастлабки тушунчаларга эга бўлишди 31.10.2026 10 ой давомида Қорақалпоғистон бўйича 39 та ҳолатда ичимлик суви кўрсаткичлари белгиланган талабларга жавоб бермаслиги аниқланди ▶ 10 ой давомида Қорақалпоғистон бўйича 39 та ҳолатда ичимлик суви кўрсаткичлари белгиланган талабларга жавоб бермаслиги аниқланди 30.10.2026 1-сонли мактабда Ўзбек тили байрами нишонланди ▶ 1-сонли мактабда Ўзбек тили байрами нишонланди 26.10.2026