20.11.2026
Til Öz Qq Yozuv Кирилл Lotin
Reklama banneri
Harf ölçami Rang Rasmlar
20.11.2026, 21:13
Jamiyat 👁 2,892

QÖYQIRILGAN QALʼA – AJDODLARIMIZNING YuKSAK AQL-ZAKOSI NAMUNASI

QÖYQIRILGAN QALʼA – AJDODLARIMIZNING YuKSAK  AQL-ZAKOSI NAMUNASI

Odatda biz özimiz umrguzaronlik qilayotgan kurrai-zamin insoniyat tarixiga oid ne-ne sir-sinoatlarni bağrida yaşirib yotganini doimo ham öylayvermaymiz. Aslida ajdodlarimiz tomonidan yaratilgan va ilmiy izlanişlar natijasida aniqlanayotgan qalʼalar, obidalar, asori-atiqalar qadim-qadimdan hududimizda şaharsozlik, hunarmandlik, meʼmorlik, çorvaçilik va dehqonçilik yuksak taraqqiy etganligidan dalolat beradi.

Qoraqalpoğiston Respublikasining Törtköl şahridan 22 km. şimoli şarqda joylaşgan, milloddan avvalgi IV asrlarga oid Qöyqirilgan qalʼa yodgorligiham ota-bobolarimizning yuksak tafakkuri va aql-zakosi namunasidir.

Qalʼa dastlab taniqli arxeolog, olim Qoraqalpoğistondagi qadimiy obidalarni örganiş böyiça ilmiy izlanişlar olib borib, köplab maʼlumotlarni aniqlagan S.P.Tolstov boşçiligidagi Xorazm arxeologik-etnografik ekspeditsiyasi aʼzolari tomonidan 1938 yilda topilgan. Arxeologik tadqiqot işlari esa 1951-1957-yillarda olib borilgan.

Qöyqirilgan qalʼa quriliş uslubi jihatidan hududdagi boşqa tarixiy qalʼalardan butunlay farq qiladi. Yaʼni qalʼa aylana şaklida qurilgan. Uni örab turuvçi mudofaa devori ortida qalʼani eni 15 metr, çuqurligi 3 metr suv bilan töldirilgan xandaq bölgan. qalʼa devorining mudofaa xususiyatini kuçaytiriş uçun sirtidan yana devor bilan öralgan.

Odatda milloddan avvalgi II-IV asrlarda qurilgan qalʼalar devorlarida şinaklar bilan birga yoruğlik tutişi uçun tuynuklar qöyilgan. Qöyqirilgan qalʼada esa qöşimça yoritiş uçun toqlardan foydalanilganligi diqqatga sazovor. Qalʼaning şarqiy qismida darvozasi bölib, darvoza oldi nişab yölka şaklida qurilganligi meʼmor naqadar yuksak salohiyat egasi bölganligini dalillaydi.

Qalʼa içida diametri 44,4 metr, balandligi 9,5 metrga yaqin ibodatxona ham bölib, u rasadxona vazifasini ham ötagan degan taxminlar ilgari surilgan. Bu yerdan quyoş va yulduzlarni kuzatiş, yil mobaynida quyoş botişini kuzatiş orqali bahorgi va kuzgi tengkunlikni, quyoş turişini aniqlaganlar va bu öz navbatida iqlim özgarişlarini oldindan aniqlaş, dehqonçilik işlarini şunga muvofiq olib boriş imkonini bergan.

Qöyqirilgan qalʼa arxeologik yodgorligi nafaqat qadimgiXorazm hududidagi, balki respublikamiz hududidan topilgan yodgorliklar orasida öziga xos arxitekturaga va osori-atiqalarga boyligi bilan ajralib turadi. Bu yerdan topilgan loydan, toşdan, suyakdan yasalgan urçuq uçun yasalgan aylanma toşlar qalʼa aholisi çorvaçilik, xususan, qöyçilik bilan şuğullanganini, qöy junidan ip yigirib, kiyim-keçaklar, töşamalar töqilganini isbotlaydi. Şuningdek, hunarmandlar tarafidan piçoqlar, uy-rözğor buyumlari, taqinçoqlar yasalganiham maʼlum. Közalar sirtiga turli naqş va tasvirlar çizilganligi Qöyqirilgan qalʼada iqtisodiyot va madaniyat rivojlangan, xalqi çorvaçilik, dehqonçilik va baliqçilik qiliş orqali kun keçirişgan, degan xulosaga kelişga asos böladi.

Qöyqirilgan qalʼa arxeologik yodgorligini örganiş qadim ajdodlarimiz turmuş tarzini örganiş, tariximizga yanada çuqurroq kirib boriş, ular yaratgan moddiy va maʼnaviy merosdan bahramand böliş imkonini beradi. Zero, ajdodlarimiz yaratgan maʼnaviy merosni çuqur örganiş bizga özimizni, özligimizni, qanday buyuk insonlar avlodi ekanligimizni anglaşimizga yordam beradi.

Oygul RAJABOVA,

www.amunews.uzveb sayti muxbiri.

(Foto - http://meros.ziyonet.uz)

🎬 Videogalereya Barçasi →
BIR VATAN, BIR EL, BIR BAYROQ! AMUDARYoDA BAYROQ ESTAFETASI KÖTARINKI RUHDA DAVOM ETDI ▶ BIR VATAN, BIR EL, BIR BAYROQ! AMUDARYoDA BAYROQ ESTAFETASI KÖTARINKI RUHDA DAVOM ETDI 16.11.2026 «Ilğor fermerlar klubi» aʼzolari uçun dala seminarlari ötkazildi ▶ «Ilğor fermerlar klubi» aʼzolari uçun dala seminarlari ötkazildi 16.11.2026 Bolajonlarga yöl harakati qoidalari haqida maʼlumotlar berildi ▶ Bolajonlarga yöl harakati qoidalari haqida maʼlumotlar berildi 13.11.2026 Sayyor qabulda 12 ta murojaatdan 10 tasi ijobiy hal etildi ▶ Sayyor qabulda 12 ta murojaatdan 10 tasi ijobiy hal etildi 13.11.2026 Amudaryo tumanida SEO va JS bölimining yangi binosi foydalanişga topşirildi ▶ Amudaryo tumanida SEO va JS bölimining yangi binosi foydalanişga topşirildi 12.11.2026 Amudaryolik nuroniylar mini futbol böyiça örtoqlik uçraşuvida ğolib çiqdi ▶ Amudaryolik nuroniylar mini futbol böyiça örtoqlik uçraşuvida ğolib çiqdi 12.11.2026 49-sonli boğçada ekologik tarbiyaning amaliy metodikalari namoyiş etildi ▶ 49-sonli boğçada ekologik tarbiyaning amaliy metodikalari namoyiş etildi 12.11.2026 Örta qalʼa ovulida xotin-qizlar bilan profilaktik uçraşuv ötkazildi ▶ Örta qalʼa ovulida xotin-qizlar bilan profilaktik uçraşuv ötkazildi 12.11.2026 65-sonli maktabning yangi binosi foydalanişga topşirildi ▶ 65-sonli maktabning yangi binosi foydalanişga topşirildi 11.11.2026 Amudaryo tumanida kuzgi şudgorlaş işlarini sifatli taşkil etişga alohida eʼtibor qaratilmoqda ▶ Amudaryo tumanida kuzgi şudgorlaş işlarini sifatli taşkil etişga alohida eʼtibor qaratilmoqda 10.11.2026 45-sonli boğçada «Jajji ekologlar» amaliy seminari bölib ötdi ▶ 45-sonli boğçada «Jajji ekologlar» amaliy seminari bölib ötdi 10.11.2026 Aholi salomatligi — oliy qadriyat ▶ Aholi salomatligi — oliy qadriyat 09.11.2026 Amudaryo tumanida kuz-qiş mavsumiga tayyorgarlik işlari örganildi ▶ Amudaryo tumanida kuz-qiş mavsumiga tayyorgarlik işlari örganildi 09.11.2026 Jismoniy tayyorgarlikdan ötgan çaqiriluvçilar harbiy qism vakillari bilan suhbatlaşdi ▶ Jismoniy tayyorgarlikdan ötgan çaqiriluvçilar harbiy qism vakillari bilan suhbatlaşdi 09.11.2026 Qöriqlaş xizmati — aholi osoyiştaligi va mulk daxlsizligining kafolatidir ▶ Qöriqlaş xizmati — aholi osoyiştaligi va mulk daxlsizligining kafolatidir 06.11.2026 AMUDARYoDA “YaŞIL MAKON” LOYIHASI DOIRASIDAGI IŞLAR IZÇIL DAVOM ETMOQDA ▶ AMUDARYoDA “YaŞIL MAKON” LOYIHASI DOIRASIDAGI IŞLAR IZÇIL DAVOM ETMOQDA 06.11.2026 Boğça tarbiyalanuvçilari uçun ekologik tarbiya metodikalari namoyiş etildi ▶ Boğça tarbiyalanuvçilari uçun ekologik tarbiya metodikalari namoyiş etildi 05.11.2026 Amudaryo tumanida içki işlar organlari xodimlarining kasb bayrami keng nişonlandi ▶ Amudaryo tumanida içki işlar organlari xodimlarining kasb bayrami keng nişonlandi 05.11.2026 Mehnat yarmarkasida 29 nafar fuqaro doimiy işga joylaştirildi ▶ Mehnat yarmarkasida 29 nafar fuqaro doimiy işga joylaştirildi 05.11.2026 Olis ovullardagi maktablarda «Kitobxon yoşlar» klublari taşkil etiladi ▶ Olis ovullardagi maktablarda «Kitobxon yoşlar» klublari taşkil etiladi 04.11.2026 Yöllarning qiş mavsumiga tayyorligi joyida örganildi ▶ Yöllarning qiş mavsumiga tayyorligi joyida örganildi 04.11.2026 Amudaryo tumanida harbiy prokuratura sayyor qabuli va mehnat yarmarkasi ötkazildi ▶ Amudaryo tumanida harbiy prokuratura sayyor qabuli va mehnat yarmarkasi ötkazildi 04.11.2026 Amudaryo tumanida kuzgi mavsumda 829 ming köçat ekiladi ▶ Amudaryo tumanida kuzgi mavsumda 829 ming köçat ekiladi 03.11.2026 Amudaryo tumanida maʼnaviy-maʼrifiy işlar samaradorligi, mavjud muammolar muhokama qilindi ▶ Amudaryo tumanida maʼnaviy-maʼrifiy işlar samaradorligi, mavjud muammolar muhokama qilindi 02.11.2026 HARBIY XIZMATÇILAR UÇUN KASB-HUNAR TAʼLIMI KURSLARI YaKUNLANIB, SERTIFIKATLAR TANTANALI TOPŞIRILDI ▶ HARBIY XIZMATÇILAR UÇUN KASB-HUNAR TAʼLIMI KURSLARI YaKUNLANIB, SERTIFIKATLAR TANTANALI TOPŞIRILDI 02.11.2026 Qonunçilikdagi ayollar va bolalar huquqlari himoyasiga oid normalar tuşuntirildi ▶ Qonunçilikdagi ayollar va bolalar huquqlari himoyasiga oid normalar tuşuntirildi 31.10.2026 Aholiga sifatli içimlik suvi yetkazib beriş borasidagi kamçiliklar bartaraf etilmoqda ▶ Aholiga sifatli içimlik suvi yetkazib beriş borasidagi kamçiliklar bartaraf etilmoqda 31.10.2026 Jajji ekologlar tabiatni asraş böyiça dastlabki tuşunçalarga ega bölişdi ▶ Jajji ekologlar tabiatni asraş böyiça dastlabki tuşunçalarga ega bölişdi 31.10.2026 10 oy davomida Qoraqalpoğiston böyiça 39 ta holatda içimlik suvi körsatkiçlari belgilangan talablarga javob bermasligi aniqlandi ▶ 10 oy davomida Qoraqalpoğiston böyiça 39 ta holatda içimlik suvi körsatkiçlari belgilangan talablarga javob bermasligi aniqlandi 30.10.2026 1-sonli maktabda Özbek tili bayrami nişonlandi ▶ 1-sonli maktabda Özbek tili bayrami nişonlandi 26.10.2026