Жазирама иссиқда қандай ҳаракат қилиш керак?

Жазирама иссиқ – ҳаво ҳароратининг  бир неча кун давомида 10 ва ундан ортиқ даражага кескин кўтарилиши билан тавсифланади.

Таъсири – инсон танасининг ҳарорати иссиқ олиши натижасида 37,1 даражадан 38,8 даражага қараб кўтарилишидир. Иссиқлик олишнинг критик ҳолати жазирама иссиқда узоқ муддат бўлиш натижасида офтоб уриши ёки юрак фаолиятининг бузилиши оқибатида юзага келади. Тананинг қизариб кетиши, кучли чанқаш - иссиқлик уриши симптомидир. Кейинчалик юрак фаолиятининг тўхтаб қолиши, хушдан кетиш ҳолатлари ҳам кузатилади.

Жазирама иссиқ пайтида соғлик билан муаммо бўлмаслиги учун чекмаслик, спиртли ичимлик ичмаслик, кучли овқат ва жисмоний ҳаракатни камайтириш тавсия этилади.

Жазирма кунларда зарурат учун захира идишларга сув олинг. Танани иссиқдан сақлаш учун кийим-кечак, маиший электр ускуналари (вентиляторлар, кондиционерлар) тайёрлаш, имкон даражасида  маиший электр ускуналарини ишлатишда муқобил электр энергия манбаидан фойдаланиш лозим.

Жазирама иссиқ пайтида қуйидагиларни ёдда тутинг!

1. Ҳарорат кўтарилганда иссиқдан панага ўтинг. Ҳаво ўтадиган оч рангдаги кийим (пахта матосидан тайёрланган) кийинг. Бош кийимни ҳам кийишни унутманг. Шошилмасдан ҳаракат қилиб, тез-тез панада бўлишга урининг.

2. Кўп сув ичиш – тўғри сув истеъмол қилиш организмнинг ҳаёт фаолиятини яхшилайди. Иссиқ пайтида суюқлик истеъмол қилишни кўпайтириш керак. Оддий ичимлик сув истеъмол қилиш мақсадга мувофиқдир. Пиво ва бошқа алкоголь ичимликлар организмнинг ёмонлашишига олиб келади. Жазирама иссиқ пайтида соат 12:00 дан 16:00 га қадар кўчага чиқмаслик ва очиқ қуёшда юрмаслик тавсия этилади. Кунни шундай режалаштириш керакки, жазирама пайтида вақтни уйда ёки ишхонада ўтказиш даркор.

3. Тез-тез душ қабул қилинг. Бу тананинг нафас олиш тизимини яхшилайди. Сув хона ҳароратида бўлиши керак. Сувни совутиш оқибатида ҳароратнинг кескин ўзгариши пневмания касаллигига йўл очиб беради.

4. Жазирама иссиқ урганда зудлик билан соя, шамол бор жойга ўтинг ёки душ қабул қилинг. Танани совутишга ҳаракат қилинг.

5. Овқатланиш тартибини ўзгартиришга ҳаракат қилинг. Жазирама иссиқ пайтида совуқ овқатлар ҳамда  кўпроқ мева ва сабзавотлар истеъмол қилиш тавсия этилади. Овқат албатта тузли бўлиши даркор. Ҳаво ҳарорати юқорилигида одам организмидан кўп миқдорда натрий чиқиб кетади.

6. Синтетик материалдан кийим кийишдан сақланинг. Табиий пахта маҳсулотларидан тайёрланган кийимлар иссиқ ҳавода қулайдир. Шапка кийишдан уялманг. Иссиқ уриши асосан бошнинг исиб кетишидан бўлади.

7. Кондиционер бор хонада бўлганингизда унинг рўпарасига ўтирманг. Кондиционернинг ишлаши жараёнида қанчадан қанча бактериялар совуқ ҳаво билан бирга хонада ҳайдалиб, сурункали бронхит ва пневманияни қўзғатади.

8. Тана ҳароратининг совуши қўл ва оёқ мушаклари тортилишига олиб келади.  Иссиқ уриши аломатларидан (умумий чарчаш, бош оғриғи, хушни йўқотиш, юз терисининг қизариб ёки оқариб кетиши, пульс меъёри бузилиши) терлаш натижасида инсон организмида сувга эҳтиёж кўпаяди. Шу сабабли 80-100 мл. миқдорида сув ичиш ва оғиз бўшлиғида бир оз ушлаб туриш, баданни совутиб, сояга ўтиб, тўла баданга сув қуйиш зарур.

Қуёш ёки иссиқ уришининг белгилари:

бўшашишлик, кўнгил айниши, бош айланиши;

қайт қилиш, қалтироқ босиш ёки хушидан кетиш.

Қуёш уришига асосан кичик ва ўсмир болалар, қариялар ҳамда маст холдаги инсонлар мойил бўлади. Уларда турли сабабларга кўра организмдаги термобошқарув тизими суст ишлайди. (Термобошқарув – бу инсонларнинг организмидаги ҳароратнинг барқарорлигини таъминлайди).

Қуёш уришининг олдини олиш мақсадида қуйидагиларга амал қилишингизни тавсия этамиз:

куннинг қизиган вақтида қуёш тобида жисмоний машғулот бажармаслик;

куннинг қизиган вақтида уст кийим юпқа ва ҳаво ўтказадиган бўлиши;

совутилган чой, квас ва минерал сув ичиш инсон организмидаги термобошқарув барқарорлигини таъминлайди;

иссиқ вақтда спиртли ичимликлар истеъмол қилиниши организмдаги термобошқарув тизимининг бузилишига олиб келади, шу сабабли спиртли ичимликларни истеъмол қилманг.

Қуёш урганда биринчи ёрдам усули:

жабрланган шахсни соя ёки салқинга олиб боринг;

унга совутилган чой ёки тузли сув ичиринг;

баданни қисиб кийилган уст кийимларни бўшаштиринг;

уни синчиклаб кузатинг, соғлигининг янада ёмонлашувига йўл қўйманг;

терга сингиган уст кийимларини ечиб ташланг;

совуқ сувга шимдирилган матода баданини артиб чиқинг, томоқ, бўйин ва гавда қисмларига, бош томир ўтган жойларга асосий эътибор бериш зарур;

агар муолажа ёрдам бермаса, тиббий ёрдам хизматини чақиринг.

Қуёш урганда жабрланган инсоннинг нафас олиши тўхташи, миокард инфаркти бўлиши мумкин, шу туфайли жонлантириш ишларига (сунъий ҳаво юбориш ва юракни массаж қилишга) ҳам тайёр бўлиш керак.

ДИҚҚАТ! Баданга асло спирт суртманг, чунки спирт баданнинг майда тешикларининг ёпилишига олиб келади ва иссиқликнинг чиқишини тўсиб қўяди. Жабрланганни совутилган сувли ваннага жойлаштирманг, чунки ванна кўкрак қафасининг қисилишига ва нафас олиш йўлларининг ўтказувчанлигига таъсир қилади.

Чўмилиш жойларидаги қоидалар:

Чўмилиш масканларида дам олаётган бўлсангиз, ёдда тутинг: ушбу жойларда ҳаво ҳарорати +50 даража С ва ундан ортиқ бўлиши мумкин. Чўмилиш ҳавзасидаги сувнинг ҳарорати эса +22 даража С +26  даража С бўлиши мумкин, шунда ҳароратнинг кескин ўзгариши +25 даража С, +30 даража С ни ташкил этади.

Агар чўмилиш масканининг соҳилида узоқ муддат туриб, бирданига сувга ўзингизни ташласангиз, организмингиздаги ҳарорат кескин тарзда тушиб кетиши натижасида нафас олиш ёки юракнинг тўхтаб қолишига олиб келиши мумкин.

Сувга тушишдан олдин қўл, оёқ, гавда ва бошқа қисмларни сув билан артиб чиқишни унутманг.

Ёзни мароқли ўтказинг, ўзингизни асранг!

fvv.uz сайти материаллари асосида тайёрланди.

(Фото - http://soglom.uz)