Jazirama issiqda qanday harakat qiliş kerak?
Jazirama issiq – havo haroratining bir neça kun davomida 10 va undan ortiq darajaga keskin kötarilişi bilan tavsiflanadi.
Taʼsiri – inson tanasining harorati issiq olişi natijasida 37,1 darajadan 38,8 darajaga qarab kötarilişidir. Issiqlik olişning kritik holati jazirama issiqda uzoq muddat böliş natijasida oftob urişi yoki yurak faoliyatining buzilişi oqibatida yuzaga keladi. Tananing qizarib ketişi, kuçli çanqaş - issiqlik urişi simptomidir. Keyinçalik yurak faoliyatining töxtab qolişi, xuşdan ketiş holatlari ham kuzatiladi.
Jazirama issiq paytida soğlik bilan muammo bölmasligi uçun çekmaslik, spirtli içimlik içmaslik, kuçli ovqat va jismoniy harakatni kamaytiriş tavsiya etiladi.
Jazirma kunlarda zarurat uçun zaxira idişlarga suv oling. Tanani issiqdan saqlaş uçun kiyim-keçak, maişiy elektr uskunalari (ventilyatorlar, konditsionerlar) tayyorlaş, imkon darajasida maişiy elektr uskunalarini işlatişda muqobil elektr energiya manbaidan foydalaniş lozim.
Jazirama issiq paytida quyidagilarni yodda tuting!
1. Harorat kötarilganda issiqdan panaga öting. Havo ötadigan oç rangdagi kiyim (paxta matosidan tayyorlangan) kiying. Boş kiyimni ham kiyişni unutmang. Şoşilmasdan harakat qilib, tez-tez panada bölişga urining.
2. Köp suv içiş – töğri suv isteʼmol qiliş organizmning hayot faoliyatini yaxşilaydi. Issiq paytida suyuqlik isteʼmol qilişni köpaytiriş kerak. Oddiy içimlik suv isteʼmol qiliş maqsadga muvofiqdir. Pivo va boşqa alkogol içimliklar organizmning yomonlaşişiga olib keladi. Jazirama issiq paytida soat 12:00 dan 16:00 ga qadar köçaga çiqmaslik va oçiq quyoşda yurmaslik tavsiya etiladi. Kunni şunday rejalaştiriş kerakki, jazirama paytida vaqtni uyda yoki işxonada ötkaziş darkor.
3. Tez-tez duş qabul qiling. Bu tananing nafas oliş tizimini yaxşilaydi. Suv xona haroratida bölişi kerak. Suvni sovutiş oqibatida haroratning keskin özgarişi pnevmaniya kasalligiga yöl oçib beradi.
4. Jazirama issiq urganda zudlik bilan soya, şamol bor joyga öting yoki duş qabul qiling. Tanani sovutişga harakat qiling.
5. Ovqatlaniş tartibini özgartirişga harakat qiling. Jazirama issiq paytida sovuq ovqatlar hamda köproq meva va sabzavotlar isteʼmol qiliş tavsiya etiladi. Ovqat albatta tuzli bölişi darkor. Havo harorati yuqoriligida odam organizmidan köp miqdorda natriy çiqib ketadi.
6. Sintetik materialdan kiyim kiyişdan saqlaning. Tabiiy paxta mahsulotlaridan tayyorlangan kiyimlar issiq havoda qulaydir. Şapka kiyişdan uyalmang. Issiq urişi asosan boşning isib ketişidan böladi.
7. Konditsioner bor xonada bölganingizda uning röparasiga ötirmang. Konditsionerning işlaşi jarayonida qançadan qança bakteriyalar sovuq havo bilan birga xonada haydalib, surunkali bronxit va pnevmaniyani qözğatadi.
8. Tana haroratining sovuşi qöl va oyoq muşaklari tortilişiga olib keladi. Issiq urişi alomatlaridan (umumiy çarçaş, boş oğriği, xuşni yöqotiş, yuz terisining qizarib yoki oqarib ketişi, puls meʼyori buzilişi) terlaş natijasida inson organizmida suvga ehtiyoj köpayadi. Şu sababli 80-100 ml. miqdorida suv içiş va oğiz böşliğida bir oz uşlab turiş, badanni sovutib, soyaga ötib, töla badanga suv quyiş zarur.
Quyoş yoki issiq urişining belgilari:
böşaşişlik, köngil aynişi, boş aylanişi;
qayt qiliş, qaltiroq bosiş yoki xuşidan ketiş.
Quyoş urişiga asosan kiçik va ösmir bolalar, qariyalar hamda mast xoldagi insonlar moyil böladi. Ularda turli sabablarga köra organizmdagi termoboşqaruv tizimi sust işlaydi. (Termoboşqaruv – bu insonlarning organizmidagi haroratning barqarorligini taʼminlaydi).
Quyoş urişining oldini oliş maqsadida quyidagilarga amal qilişingizni tavsiya etamiz:
kunning qizigan vaqtida quyoş tobida jismoniy maşğulot bajarmaslik;
kunning qizigan vaqtida ust kiyim yupqa va havo ötkazadigan bölişi;
sovutilgan çoy, kvas va mineral suv içiş inson organizmidagi termoboşqaruv barqarorligini taʼminlaydi;
issiq vaqtda spirtli içimliklar isteʼmol qilinişi organizmdagi termoboşqaruv tizimining buzilişiga olib keladi, şu sababli spirtli içimliklarni isteʼmol qilmang.
Quyoş urganda birinçi yordam usuli:
jabrlangan şaxsni soya yoki salqinga olib boring;
unga sovutilgan çoy yoki tuzli suv içiring;
badanni qisib kiyilgan ust kiyimlarni böşaştiring;
uni sinçiklab kuzating, soğligining yanada yomonlaşuviga yöl qöymang;
terga singigan ust kiyimlarini yeçib taşlang;
sovuq suvga şimdirilgan matoda badanini artib çiqing, tomoq, böyin va gavda qismlariga, boş tomir ötgan joylarga asosiy eʼtibor beriş zarur;
agar muolaja yordam bermasa, tibbiy yordam xizmatini çaqiring.
Quyoş urganda jabrlangan insonning nafas olişi töxtaşi, miokard infarkti bölişi mumkin, şu tufayli jonlantiriş işlariga (sunʼiy havo yuboriş va yurakni massaj qilişga) ham tayyor böliş kerak.
DIQQAT! Badanga aslo spirt surtmang, çunki spirt badanning mayda teşiklarining yopilişiga olib keladi va issiqlikning çiqişini tösib qöyadi. Jabrlanganni sovutilgan suvli vannaga joylaştirmang, çunki vanna kökrak qafasining qisilişiga va nafas oliş yöllarining ötkazuvçanligiga taʼsir qiladi.
Çömiliş joylaridagi qoidalar:
Çömiliş maskanlarida dam olayotgan bölsangiz, yodda tuting: uşbu joylarda havo harorati +50 daraja S va undan ortiq bölişi mumkin. Çömiliş havzasidagi suvning harorati esa +22 daraja S +26 daraja S bölişi mumkin, şunda haroratning keskin özgarişi +25 daraja S, +30 daraja S ni taşkil etadi.
Agar çömiliş maskanining sohilida uzoq muddat turib, birdaniga suvga özingizni taşlasangiz, organizmingizdagi harorat keskin tarzda tuşib ketişi natijasida nafas oliş yoki yurakning töxtab qolişiga olib kelişi mumkin.
Suvga tuşişdan oldin qöl, oyoq, gavda va boşqa qismlarni suv bilan artib çiqişni unutmang.
Yozni maroqli ötkazing, özingizni asrang!
fvv.uz sayti materiallari asosida tayyorlandi.
(Foto - http://soglom.uz)

▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶