25-aprel – butunjahon bezgakka qarshi kurash kuni

JSSTning 2007-yil may oyida boʻlib oʻtgan 60-sessiyasi qaroriga koʻra, dunyo boʻyicha har yili 25-aprel butunjahon bezgakka qarshi kurash kuni sifatida nishonlanadi. Tashkilotning ushbu sanani belgilashdan bosh maqsadi odamlarni bezgak yuqish xavfidan xabardor qilish, ushbu kasallik tarqalgan hududlarga chiqishda shaxsiy himoya choralarini qoʻllashga chorlash, kasallikni davolash mumkinligini tushuntirib, profilaktika choralarini koʻrishga daʼvat qilishdir.  

Mutaxassislarning 2022-yilda oʻtkazgan tekshiruvlarida dunyoning deyarli yarim aholisi bezgak xavfi ostida ekanligi maʼlum boʻlgan. JSSTning statistik maʼlumotlariga koʻra, 2022-yilda dunyo boʻylab 249 mln aholi bezgak bilan kasallangan va ulardan 608 ming nafari vafot etgan. Mamlakatimizda ham 2019-yildan buyon ushbu sana “Bezgakni yoʻqotish mendan boshlanadi” shiori ostida nishonlanib kelinmoqda.

Bezgakni faqat tibbiy xizmat yordamida yengib chiqish juda qiyin. Buning uchun barcha tashkilotlar va muassasalar, xususiy va davlat korxonalari kuchlarini birlashtirishlari zarur.

Bezgak kasalligi bu odamlarda uchraydigan parazitar yuqumli kasallikdir. Uni faqat mikroskop yordamida koʻrish mumkin boʻlgan parazitlar – plazmodiylar keltirib chiqaradi. Plazmodiylar sodda jonivorlar sinfiga mansub boʻlib, odam qonida, yaʼni eritrotsitlarda yashaydi va koʻpayadi. Keyinchalik eritrotsitlarni yemirib, kamqonlikni keltirib chiqaradi. Bundan tashqari, organizmning qon ishlab chikaruvchi, asab, qon-tomir va boshqa tizimlari faoliyatining buzilishiga olib keladi.

Baʼzan kasallik shu qadar ogʻir kechadiki, davolash oʻz vaqtida boshlamagan hollarda bemor kasallik boshlangandan bir necha kun oʻtib, halok boʻlishi mumkin.

Bezgak kasalligi baʼzi chivinlarning urgʻochi turlari chaqishi tufayli bemor odamdan sogʻlom odamga oʻtadi. Bunday chivinlarni bezgak chivinlari deb ham ataydilar. Bezgak chivinlari kasal odam yoki hayvonlarning qonini soʻrganda oʻzlariga kasallikni yuqtirib olishadi, keyinchalik bu chivinlar xavfli hisoblanib, ular orqali sogʻlom odam va hayvonlarga tarqaladi.

Agarda Sizda:

- 2-3 kun davomida tana haroratingiz koʻtarilib, bosh, boʻgʻinlar ogʻrigi, koʻngil aynishi, yoʻtal va shunga oʻxshash shamollash belgilari kuzatilsa;

- qaltirash bilan kechadigan vaqti-vaqti bilan haroratning koʻtarilishi kuzatilsa;

- isitmalash 4 kun va undan ortiq vaqt davom etib, “etiologiyasi aniq boʻlmagan isitmalash” tashxisi qoʻyilsa, yoki qoʻyilgan tashxisga binoan davolashga qaramasdan, isitmalash toʻxtamayotgan boʻlsa;

- bezgak kasalligi mavjud boʻlgan davlatlarga borgan boʻlsangiz;

- isitmalash yoʻq, lekin taloq va jigaringiz kattalashgan, sariqlik va sababi maʼlum boʻlmagan kamqonlik alomatlari kuzatilsa, shifokoringizga murojaat qilishingizni maslahat beramiz.

Oʻz sogʻligʻingizga va atrofingizdagilarning sogʻligʻiga befarq boʻlmang!

J.Kamolov, tuman SEO va JSM parazitologiya boʻlimi mudiri

T.Atamuratov, shifokor-laborant.