25 апрель – бутунжаҳон безгакка қарши кураш куни

ЖССТнинг 2007 йил май ойида бўлиб ўтган 60-сессияси қарорига кўра, дунё бўйича ҳар йили 25 апрель бутунжаҳон безгакка қарши кураш куни сифатида нишонланади. Ташкилотнинг ушбу санани белгилашдан бош мақсади одамларни безгак юқиш хавфидан хабардор қилиш, ушбу касаллик тарқалган ҳудудларга чиқишда шахсий ҳимоя чораларини қўллашга чорлаш, касалликни даволаш мумкинлигини тушунтириб, профилактика чораларини кўришга даъват қилишдир.  

Мутахассисларнинг 2022 йилда ўтказган текширувларида дунёнинг деярли ярим аҳолиси безгак хавфи остида эканлиги маълум бўлган. ЖССТнинг статистик маълумотларига кўра, 2022 йилда дунё бўйлаб 249 млн аҳоли безгак билан касалланган ва улардан 608 минг нафари вафот этган. Мамлакатимизда ҳам 2019 йилдан буён ушбу сана “Безгакни йўқотиш мендан бошланади” шиори остида нишонланиб келинмоқда.

Безгакни фақат тиббий хизмат ёрдамида енгиб чиқиш жуда қийин. Бунинг учун барча ташкилотлар ва муассасалар, хусусий ва давлат корхоналари кучларини бирлаштиришлари зарур.

Безгак касаллиги бу одамларда учрайдиган паразитар юқумли касалликдир. Уни фақат микроскоп ёрдамида кўриш мумкин бўлган паразитлар – плазмодийлар келтириб чиқаради. Плазмодийлар содда жониворлар синфига мансуб бўлиб, одам қонида, яъни эритроцитларда яшайди ва кўпаяди. Кейинчалик эритроцитларни емириб, камқонликни келтириб чиқаради. Бундан ташқари, организмнинг қон ишлаб чикарувчи, асаб, қон-томир ва бошқа тизимлари фаолиятининг бузилишига олиб келади.

Баъзан касаллик шу қадар оғир кечадики, даволаш ўз вақтида бошламаган ҳолларда бемор касаллик бошлангандан бир неча кун ўтиб, ҳалок бўлиши мумкин.

Безгак касаллиги баъзи чивинларнинг урғочи турлари чақиши туфайли бемор одамдан соғлом одамга ўтади. Бундай чивинларни безгак чивинлари деб ҳам атайдилар. Безгак чивинлари касал одам ёки ҳайвонларнинг қонини сўрганда ўзларига касалликни юқтириб олишади, кейинчалик бу чивинлар хавфли ҳисобланиб, улар орқали соғлом одам ва ҳайвонларга тарқалади.

Агарда Сизда:

- 2-3 кун давомида тана ҳароратингиз кўтарилиб, бош, бўғинлар оғриги, кўнгил айниши, йўтал ва шунга ўхшаш шамоллаш белгилари кузатилса;

- қалтираш билан кечадиган вақти-вақти билан ҳароратнинг кўтарилиши кузатилса;

- иситмалаш 4 кун ва ундан ортиқ вақт давом этиб, “этиологияси аниқ бўлмаган иситмалаш” ташхиси қўйилса, ёки қўйилган ташхисга биноан даволашга қарамасдан, иситмалаш тўхтамаётган бўлса;

- безгак касаллиги мавжуд бўлган давлатларга борган бўлсангиз;

- иситмалаш йўқ, лекин талоқ ва жигарингиз катталашган, сариқлик ва сабаби маълум бўлмаган камқонлик аломатлари кузатилса, шифокорингизга мурожаат қилишингизни маслаҳат берамиз.

Ўз соғлиғингизга ва атрофингиздагиларнинг соғлиғига бефарқ бўлманг!

Ж.Камолов, туман СЭО ва ЖСМ паразитология бўлими мудири

Т.Атамуратов, шифокор-лаборант.