IÇKILIK – ŞIRIN JONDAN KEÇGULIK EMAS

Maqolaning sarlavhasini öqib-oq, içkilik içganning bari ölayotgani yöqov, içmaydigan odam bormi, içganning hammasi ölaversa, yer yuzida odam qoladimi, deyişga şoşilmang.

Töğri, içganning hammasi ham ölavermaydi. Içmaydigan odamlar ham bor. Afsuslanarlisi şundaki, içadiganlar içmaydiganlardan köproq. Şuning uçun ham nazarimizda hamma içadiganday bölib körinadi.

Bir kafe xizmatçisining hikoyasi:

Kollejni bitirib, oliygohga kira olmadim. Bilimim sal kamlik qildi. Buni eşitib, xususiy kafesi bor qöşnimiz menga "istasang, yanagi yilgaça kafemda işlab tur, men uçun öğil bolalarni işga olganim yaxşi, qiz bolalar bemahal yursa gap-söz çiqadimi, deb qörqaman. Ham öqişga tayyorlanasan, ham pul topasan”, dedi. Ota-onam bilan maslahatlaşib, işga kirdim.

Yaqinda kafeda ellik yoşlar çamasidagi bir basavlat odam tuğilgan kunini nişonladi. Buyurtmasiga köra dasturxon tuzadik, taom tortdik. Erkagu-ayol aralaş ön beş nafarça mehmonlar goh tuğilgan kun egasini tabriklab, goh soğlik, goh umr tilab qadah kötarişardi. Şunda tuğilgan kunini nişonlayotgan kişi özidan ikki stul narida ötirgan bir mehmonining içmayotganini oğir oldi:

- Iç, jöra, sen mening tuproq çangitib birga öynab-ösgan jöram bölsang, nega içmaysan?

U kişi kuldi-da:

- Şu vaqtgaça nega içmagan bölsam, şuning uçun-da, -dedi.

Jörasining kayfi oşgan, sözi sinişini istamasdi.

- Şu vaqtgaça içmagan bölsang ham, endi iç-da. Qaçongaça söfi bölib ötirasan qatorimizda.

- Avval sen iç, yomon bölsang meni sök - ğing demayman, - endi uning qistovlariga boşqa davradoşlar ham qöşilişdi.

Biroq, u odam heç kimning gapiga qaramay, kulimsirab, boşini çayqab ötiraverdi.

Har kuni neça-neça xörandalarga xizmat qilaman. Biroq, öşa kişining kulimsiragan çehrasi köz öngimda qolib ketdi.

Odatda kimningdir içkilikka yo boşqa nomaqbul odatlarga berilib ketgani haqida gapirilsa, falonçiga qöşilib.., falonçi yöldan urdi, degan sözlar albatta aytiladi. Öşa voqeadan beri kimning qanday bölişi avvalo öziga boğliq, öz fikrida qatʼiy tura olmagan, irodasi zaif odamgina birovning yöriğiga yuradi, deb öylayman.

Voqea

U endigina 25 yoşni qarşilayotgandi. Belgili işi bölmasada, "talab”da yurib, ança-munça pul yiğdi. Oilasidagilarga kömakdoş böldi. Ota-onasining qistoviga qaramay, avval maşina olaman, deb turib oldi. Yap-yangi "Neksiya” olgan kuni "qutluğ bölsin”ga kelganlarga "halol mehnatim, halol mehnatim” degandi quvonçdan boşi kökka yetib. Norasida öğil halol mehnati evaziga kelgan maşina bir kun kelib umriga zomin bölişini qayerdan bilsin?

Öşa kuni u nihoyatda baxtiyor edi. Axir, sevgan qiziga uylanyapti. Ona-onasi ham öşa qizni kelin qilişni neça yillab kutişgandi. Şodligiga şerik bölib kelgan jöralarini alohida uyda yaxşilab mehmon qildi. Içkilikning neça turi qöyildi dasturxonga...

- Qani, ol, sening baxting uçun içamiz.

- Sen hammamizdan keyin bölsa-da, yaxşi qizga uylanyapsan, baxtli böl!

- Qöşa qaringlar!

- Bugunça töyib içib qol, ertaga kelin kelsa, senikida ham minğir-minğir boşlanadi – nega içdingiz, köp içibsiz...

Nazarida hamma unga sidqidildan baxtiqbol tilayotganday, qölidagi qadahni böşatsa, jamiki aytilgan tilaklar ijobat böladiganday tuyulib, quyib berganini oxirigaça böşataverdi. Axir, bir umr baxtiyor bölişni juda-juda istardi-da.

Yarim tunda mehmonlar tarqalişgaç, dasturxon yiğiştirilayotganda töy taklifnomasini tarqatiş esidan çiqqanini bildi. Gandiraklaganiça, qöyin çöntagiga ularni solib, taşqariga çiqdi. Heç kim uning uyi oldida turgan maşinani haydab ketganini sezmay qoldi...

Ikki soatdan söng... uning jonsiz jasadini maşinasidan zörğa tortib olişdi. U katta yölda yuqori tezlikda borayotib, maşinani burilişda boşqara olmay qolgan edi. Ne-ne yaxşi niyatlar bilan boşlangan töy oq aroqning kasofatidan azaga aylandi.

Halol non-u oş-ovqatdan "aziz” neʼmat sanaluvçi, töylar, yaxşi kunda dasturxonga qöyiladigan içkilik tufayli neça-neça avtohalokatlar sodir bölayotganiga, yoş umrlarga bevaqt nuqta qöyilayotganiga hammamiz ham guvohmiz. Biroq, bundan xulosa çiqarişga kelganda esa... afsuski...

Içkilik - yaxşilikka kafolat emas

Içkilik içişni keyingi vaqtlarda köpam ayb sanayvermaydigan bölib qoldik. Çunki, töy-tomoşalarda, turli oilaviy tantanalarda erkagu ayollarga tuzaladigan dasturxonlarga içimlikning bir neça turlari qöyiladi. Heç bölmasa bir-ikki qadahdan içiladi. Yaxşi niyatlar aytib qadah kötarayotgan odam qölidagi şu zormanda yaxşilikka kafolat emasligini, aksinça, yomonliklarning onasi ekanini öylab ham körmaydi.

Töy-tantanalarni-ku qöyaturaylik, heç sababsiz yiğilişib içişlar, içimlik içiş uçun yiğilişlar köpayib borayapti. Deyarli har qadamda uçraydigan xususiy yemakxonalar, dökonlar egalariga, qölbola aroq işlab çiqarayotganlarga bu juda qöl kelayotir.

Içgisi kelgan içar-da, senga nima, deyişga haqlisiz. Biroq, buning oqibati nimalarga olib kelişi haqida ham öylab köriş lozim. Avval oz-ozdan, keyinçalik töygunça, bora-bora muttasil içiş oilani parokanda qiladi, jamiyat uçun xavfli köpgina ijtimoiy muammolarni keltirib çiqaradi. Xususan, insonning örtaça umri qisqaradi, tuğiliş, soğlom bola tuğilişi kamayadi, oilalarda ajrimlar köpayadi. Muttasil içimlik isteʼmol qilgan odamda zaharlaniş, Gayevernike sindromi, miyaga qon quyilişi, steatogepatit, jigar tsirrozi, pankreatit, qizilöngaç saratoni, oşqozon saratoni, içak saratoni, gemolitik anemiya, aritmiya, kardiomiopatiya, nefropatiya, polineyropatiya kabi kasalliklar yuzaga keladi. Içuvçilardan ruhiy xasta, jismoniy nuqsonli, nogiron farzandlar dunyoga kelişini tibbiyot allaqaçon tasdiqlagan.

Mastlik– ixtiyoriy telbalik

Mast odam özini ongli tarzda boşqara olmaydi. Qotillik, bezorilik, zöravonlik kabi jinoyatlar tahlil qilinganida, bularning köpçiligi aybdor-larning mastligida, mastlikdan keyingi karaxtlik holatida sodir etilayotgani aniqlanmoqda.

Içkilikning insoniyatga keltirayotgan körgiliklari bulargina emas, kişining mehnat unumdorligining pasayib ketişi, mehnatga layoqatsizlik, organizmdagi hayotiy muhim organlar kasallikka çalinişi, nogironlar, yetim bolalarni boqiş kabi iqtisodiy zararlari ham mavjud.

Dunyoda har yili içkilikbozlik oqibatidagi kasalliklar tufayli 2.5 million kişi hayotdan köz yumadi. Bir yilda dunyoda vafot etgan erkaklarning 6.2 foizi, ayollarning 1.1 foizi alkagol qurbonlaridir. Ularning 320 ming nafari 15-29 yoşdagilar ekani esa dahşat! Dunyoda har 13-soniyada 1 kişi içkilik balosidan vafot etmoqda.

Azizlar! Endi qadahdagi oq aroqqa qarab bir çuqurroq mulohaza qilib köring: içkilik şirin jondan keçişingizga arziydimi?

Albatta, yöq! Siz ham şunday xulosaga kelasiz, deb öylayman.