IChKILIK – ShIRIN JONDAN KEChGULIK EMAS

Maqolaning sarlavhasini oʻqib-oq, ichkilik ichganning bari oʻlayotgani yoʻqov, ichmaydigan odam bormi, ichganning hammasi oʻlaversa, yer yuzida odam qoladimi, deyishga shoshilmang.

Toʻgʻri, ichganning hammasi ham oʻlavermaydi. Ichmaydigan odamlar ham bor. Afsuslanarlisi shundaki, ichadiganlar ichmaydiganlardan koʻproq. Shuning uchun ham nazarimizda hamma ichadiganday boʻlib koʻrinadi.

Bir kafe xizmatchisining hikoyasi:

Kollejni bitirib, oliygohga kira olmadim. Bilimim sal kamlik qildi. Buni eshitib, xususiy kafesi bor qoʻshnimiz menga "istasang, yanagi yilgacha kafemda ishlab tur, men uchun oʻgʻil bolalarni ishga olganim yaxshi, qiz bolalar bemahal yursa gap-soʻz chiqadimi, deb qoʻrqaman. Ham oʻqishga tayyorlanasan, ham pul topasan”, dedi. Ota-onam bilan maslahatlashib, ishga kirdim.

Yaqinda kafeda ellik yoshlar chamasidagi bir basavlat odam tugʻilgan kunini nishonladi. Buyurtmasiga koʻra dasturxon tuzadik, taom tortdik. Erkagu-ayol aralash oʻn besh nafarcha mehmonlar goh tugʻilgan kun egasini tabriklab, goh sogʻlik, goh umr tilab qadah koʻtarishardi. Shunda tugʻilgan kunini nishonlayotgan kishi oʻzidan ikki stul narida oʻtirgan bir mehmonining ichmayotganini ogʻir oldi:

- Ich, joʻra, sen mening tuproq changitib birga oʻynab-oʻsgan joʻram boʻlsang, nega ichmaysan?

U kishi kuldi-da:

- Shu vaqtgacha nega ichmagan boʻlsam, shuning uchun-da, -dedi.

Joʻrasining kayfi oshgan, soʻzi sinishini istamasdi.

- Shu vaqtgacha ichmagan boʻlsang ham, endi ich-da. Qachongacha soʻfi boʻlib oʻtirasan qatorimizda.

- Avval sen ich, yomon boʻlsang meni soʻk - gʻing demayman, - endi uning qistovlariga boshqa davradoshlar ham qoʻshilishdi.

Biroq, u odam hech kimning gapiga qaramay, kulimsirab, boshini chayqab oʻtiraverdi.

Har kuni necha-necha xoʻrandalarga xizmat qilaman. Biroq, oʻsha kishining kulimsiragan chehrasi koʻz oʻngimda qolib ketdi.

Odatda kimningdir ichkilikka yo boshqa nomaqbul odatlarga berilib ketgani haqida gapirilsa, falonchiga qoʻshilib.., falonchi yoʻldan urdi, degan soʻzlar albatta aytiladi. Oʻsha voqeadan beri kimning qanday boʻlishi avvalo oʻziga bogʻliq, oʻz fikrida qatʼiy tura olmagan, irodasi zaif odamgina birovning yoʻrigʻiga yuradi, deb oʻylayman.

Voqea

U endigina 25 yoshni qarshilayotgandi. Belgili ishi boʻlmasada, "talab”da yurib, ancha-muncha pul yigʻdi. Oilasidagilarga koʻmakdosh boʻldi. Ota-onasining qistoviga qaramay, avval mashina olaman, deb turib oldi. Yap-yangi "Neksiya” olgan kuni "qutlugʻ boʻlsin”ga kelganlarga "halol mehnatim, halol mehnatim” degandi quvonchdan boshi koʻkka yetib. Norasida oʻgʻil halol mehnati evaziga kelgan mashina bir kun kelib umriga zomin boʻlishini qayerdan bilsin?

Oʻsha kuni u nihoyatda baxtiyor edi. Axir, sevgan qiziga uylanyapti. Ona-onasi ham oʻsha qizni kelin qilishni necha yillab kutishgandi. Shodligiga sherik boʻlib kelgan joʻralarini alohida uyda yaxshilab mehmon qildi. Ichkilikning necha turi qoʻyildi dasturxonga...

- Qani, ol, sening baxting uchun ichamiz.

- Sen hammamizdan keyin boʻlsa-da, yaxshi qizga uylanyapsan, baxtli boʻl!

- Qoʻsha qaringlar!

- Buguncha toʻyib ichib qol, ertaga kelin kelsa, senikida ham mingʻir-mingʻir boshlanadi – nega ichdingiz, koʻp ichibsiz...

Nazarida hamma unga sidqidildan baxtiqbol tilayotganday, qoʻlidagi qadahni boʻshatsa, jamiki aytilgan tilaklar ijobat boʻladiganday tuyulib, quyib berganini oxirigacha boʻshataverdi. Axir, bir umr baxtiyor boʻlishni juda-juda istardi-da.

Yarim tunda mehmonlar tarqalishgach, dasturxon yigʻishtirilayotganda toʻy taklifnomasini tarqatish esidan chiqqanini bildi. Gandiraklaganicha, qoʻyin choʻntagiga ularni solib, tashqariga chiqdi. Hech kim uning uyi oldida turgan mashinani haydab ketganini sezmay qoldi...

Ikki soatdan soʻng... uning jonsiz jasadini mashinasidan zoʻrgʻa tortib olishdi. U katta yoʻlda yuqori tezlikda borayotib, mashinani burilishda boshqara olmay qolgan edi. Ne-ne yaxshi niyatlar bilan boshlangan toʻy oq aroqning kasofatidan azaga aylandi.

Halol non-u osh-ovqatdan "aziz” neʼmat sanaluvchi, toʻylar, yaxshi kunda dasturxonga qoʻyiladigan ichkilik tufayli necha-necha avtohalokatlar sodir boʻlayotganiga, yosh umrlarga bevaqt nuqta qoʻyilayotganiga hammamiz ham guvohmiz. Biroq, bundan xulosa chiqarishga kelganda esa... afsuski...

Ichkilik - yaxshilikka kafolat emas

Ichkilik ichishni keyingi vaqtlarda koʻpam ayb sanayvermaydigan boʻlib qoldik. Chunki, toʻy-tomoshalarda, turli oilaviy tantanalarda erkagu ayollarga tuzaladigan dasturxonlarga ichimlikning bir necha turlari qoʻyiladi. Hech boʻlmasa bir-ikki qadahdan ichiladi. Yaxshi niyatlar aytib qadah koʻtarayotgan odam qoʻlidagi shu zormanda yaxshilikka kafolat emasligini, aksincha, yomonliklarning onasi ekanini oʻylab ham koʻrmaydi.

Toʻy-tantanalarni-ku qoʻyaturaylik, hech sababsiz yigʻilishib ichishlar, ichimlik ichish uchun yigʻilishlar koʻpayib borayapti. Deyarli har qadamda uchraydigan xususiy yemakxonalar, doʻkonlar egalariga, qoʻlbola aroq ishlab chiqarayotganlarga bu juda qoʻl kelayotir.

Ichgisi kelgan ichar-da, senga nima, deyishga haqlisiz. Biroq, buning oqibati nimalarga olib kelishi haqida ham oʻylab koʻrish lozim. Avval oz-ozdan, keyinchalik toʻyguncha, bora-bora muttasil ichish oilani parokanda qiladi, jamiyat uchun xavfli koʻpgina ijtimoiy muammolarni keltirib chiqaradi. Xususan, insonning oʻrtacha umri qisqaradi, tugʻilish, sogʻlom bola tugʻilishi kamayadi, oilalarda ajrimlar koʻpayadi. Muttasil ichimlik isteʼmol qilgan odamda zaharlanish, Gayevernike sindromi, miyaga qon quyilishi, steatogepatit, jigar tsirrozi, pankreatit, qiziloʻngach saratoni, oshqozon saratoni, ichak saratoni, gemolitik anemiya, aritmiya, kardiomiopatiya, nefropatiya, polineyropatiya kabi kasalliklar yuzaga keladi. Ichuvchilardan ruhiy xasta, jismoniy nuqsonli, nogiron farzandlar dunyoga kelishini tibbiyot allaqachon tasdiqlagan.

Mastlik– ixtiyoriy telbalik

Mast odam oʻzini ongli tarzda boshqara olmaydi. Qotillik, bezorilik, zoʻravonlik kabi jinoyatlar tahlil qilinganida, bularning koʻpchiligi aybdor-larning mastligida, mastlikdan keyingi karaxtlik holatida sodir etilayotgani aniqlanmoqda.

Ichkilikning insoniyatga keltirayotgan koʻrgiliklari bulargina emas, kishining mehnat unumdorligining pasayib ketishi, mehnatga layoqatsizlik, organizmdagi hayotiy muhim organlar kasallikka chalinishi, nogironlar, yetim bolalarni boqish kabi iqtisodiy zararlari ham mavjud.

Dunyoda har yili ichkilikbozlik oqibatidagi kasalliklar tufayli 2.5 million kishi hayotdan koʻz yumadi. Bir yilda dunyoda vafot etgan erkaklarning 6.2 foizi, ayollarning 1.1 foizi alkagol qurbonlaridir. Ularning 320 ming nafari 15-29 yoshdagilar ekani esa dahshat! Dunyoda har 13-soniyada 1 kishi ichkilik balosidan vafot etmoqda.

Azizlar! Endi qadahdagi oq aroqqa qarab bir chuqurroq mulohaza qilib koʻring: ichkilik shirin jondan kechishingizga arziydimi?

Albatta, yoʻq! Siz ham shunday xulosaga kelasiz, deb oʻylayman.