ИЧКИЛИК – ШИРИН ЖОНДАН КЕЧГУЛИК ЭМАС

Мақоланинг сарлавҳасини ўқиб-оқ, ичкилик ичганнинг бари ўлаётгани йўқов, ичмайдиган одам борми, ичганнинг ҳаммаси ўлаверса, ер юзида одам қоладими, дейишга шошилманг.

Тўғри, ичганнинг ҳаммаси ҳам ўлавермайди. Ичмайдиган одамлар ҳам бор. Афсусланарлиси шундаки, ичадиганлар ичмайдиганлардан кўпроқ. Шунинг учун ҳам назаримизда ҳамма ичадигандай бўлиб кўринади.

Бир кафе хизматчисининг ҳикояси:

Коллежни битириб, олийгоҳга кира олмадим. Билимим сал камлик қилди. Буни эшитиб, хусусий кафеси бор қўшнимиз менга "истасанг, янаги йилгача кафемда ишлаб тур, мен учун ўғил болаларни ишга олганим яхши, қиз болалар бемаҳал юрса гап-сўз чиқадими, деб қўрқаман. Ҳам ўқишга тайёрланасан, ҳам пул топасан”, деди. Ота-онам билан маслаҳатлашиб, ишга кирдим.

Яқинда кафеда эллик ёшлар чамасидаги бир басавлат одам туғилган кунини нишонлади. Буюртмасига кўра дастурхон тузадик, таом тортдик. Эркагу-аёл аралаш ўн беш нафарча меҳмонлар гоҳ туғилган кун эгасини табриклаб, гоҳ соғлик, гоҳ умр тилаб қадаҳ кўтаришарди. Шунда туғилган кунини нишонлаётган киши ўзидан икки стул нарида ўтирган бир меҳмонининг ичмаётганини оғир олди:

- Ич, жўра, сен менинг тупроқ чангитиб бирга ўйнаб-ўсган жўрам бўлсанг, нега ичмайсан?

У киши кулди-да:

- Шу вақтгача нега ичмаган бўлсам, шунинг учун-да, -деди.

Жўрасининг кайфи ошган, сўзи синишини истамасди.

- Шу вақтгача ичмаган бўлсанг ҳам, энди ич-да. Қачонгача сўфи бўлиб ўтирасан қаторимизда.

- Аввал сен ич, ёмон бўлсанг мени сўк - ғинг демайман, - энди унинг қистовларига бошқа даврадошлар ҳам қўшилишди.

Бироқ, у одам ҳеч кимнинг гапига қарамай, кулимсираб, бошини чайқаб ўтираверди.

Ҳар куни неча-неча хўрандаларга хизмат қиламан. Бироқ, ўша кишининг кулимсираган чеҳраси кўз ўнгимда қолиб кетди.

Одатда кимнингдир ичкиликка ё бошқа номақбул одатларга берилиб кетгани ҳақида гапирилса, фалончига қўшилиб.., фалончи йўлдан урди, деган сўзлар албатта айтилади. Ўша воқеадан бери кимнинг қандай бўлиши аввало ўзига боғлиқ, ўз фикрида қатъий тура олмаган, иродаси заиф одамгина бировнинг йўриғига юради, деб ўйлайман.

Воқеа

У эндигина 25 ёшни қаршилаётганди. Белгили иши бўлмасада, "талаб”да юриб, анча-мунча пул йиғди. Оиласидагиларга кўмакдош бўлди. Ота-онасининг қистовига қарамай, аввал машина оламан, деб туриб олди. Яп-янги "Нексия” олган куни "қутлуғ бўлсин”га келганларга "ҳалол меҳнатим, ҳалол меҳнатим” деганди қувончдан боши кўкка етиб. Норасида ўғил ҳалол меҳнати эвазига келган машина бир кун келиб умрига зомин бўлишини қаердан билсин?

Ўша куни у ниҳоятда бахтиёр эди. Ахир, севган қизига уйланяпти. Она-онаси ҳам ўша қизни келин қилишни неча йиллаб кутишганди. Шодлигига шерик бўлиб келган жўраларини алоҳида уйда яхшилаб меҳмон қилди. Ичкиликнинг неча тури қўйилди дастурхонга...

- Қани, ол, сенинг бахтинг учун ичамиз.

- Сен ҳаммамиздан кейин бўлса-да, яхши қизга уйланяпсан, бахтли бўл!

- Қўша қаринглар!

- Бугунча тўйиб ичиб қол, эртага келин келса, сеникида ҳам минғир-минғир бошланади – нега ичдингиз, кўп ичибсиз...

Назарида ҳамма унга сидқидилдан бахтиқбол тилаётгандай, қўлидаги қадаҳни бўшатса, жамики айтилган тилаклар ижобат бўладигандай туюлиб, қуйиб берганини охиригача бўшатаверди. Ахир, бир умр бахтиёр бўлишни жуда-жуда истарди-да.

Ярим тунда меҳмонлар тарқалишгач, дастурхон йиғиштирилаётганда тўй таклифномасини тарқатиш эсидан чиққанини билди. Гандираклаганича, қўйин чўнтагига уларни солиб, ташқарига чиқди. Ҳеч ким унинг уйи олдида турган машинани ҳайдаб кетганини сезмай қолди...

Икки соатдан сўнг... унинг жонсиз жасадини машинасидан зўрға тортиб олишди. У катта йўлда юқори тезликда бораётиб, машинани бурилишда бошқара олмай қолган эди. Не-не яхши ниятлар билан бошланган тўй оқ ароқнинг касофатидан азага айланди.

Ҳалол нон-у ош-овқатдан "азиз” неъмат саналувчи, тўйлар, яхши кунда дастурхонга қўйиладиган ичкилик туфайли неча-неча автоҳалокатлар содир бўлаётганига, ёш умрларга бевақт нуқта қўйилаётганига ҳаммамиз ҳам гувоҳмиз. Бироқ, бундан хулоса чиқаришга келганда эса... афсуски...

Ичкилик - яхшиликка кафолат эмас

Ичкилик ичишни кейинги вақтларда кўпам айб санайвермайдиган бўлиб қолдик. Чунки, тўй-томошаларда, турли оилавий тантаналарда эркагу аёлларга тузаладиган дастурхонларга ичимликнинг бир неча турлари қўйилади. Ҳеч бўлмаса бир-икки қадаҳдан ичилади. Яхши ниятлар айтиб қадаҳ кўтараётган одам қўлидаги шу зорманда яхшиликка кафолат эмаслигини, аксинча, ёмонликларнинг онаси эканини ўйлаб ҳам кўрмайди.

Тўй-тантаналарни-ку қўятурайлик, ҳеч сабабсиз йиғилишиб ичишлар, ичимлик ичиш учун йиғилишлар кўпайиб бораяпти. Деярли ҳар қадамда учрайдиган хусусий емакхоналар, дўконлар эгаларига, қўлбола ароқ ишлаб чиқараётганларга бу жуда қўл келаётир.

Ичгиси келган ичар-да, сенга нима, дейишга ҳақлисиз. Бироқ, бунинг оқибати нималарга олиб келиши ҳақида ҳам ўйлаб кўриш лозим. Аввал оз-оздан, кейинчалик тўйгунча, бора-бора муттасил ичиш оилани пароканда қилади, жамият учун хавфли кўпгина ижтимоий муаммоларни келтириб чиқаради. Хусусан, инсоннинг ўртача умри қисқаради, туғилиш, соғлом бола туғилиши камаяди, оилаларда ажримлар кўпаяди. Муттасил ичимлик истеъмол қилган одамда заҳарланиш, Гайевернике синдроми, мияга қон қуйилиши, стеатогепатит, жигар циррози, панкреатит, қизилўнгач саратони, ошқозон саратони, ичак саратони, гемолитик анемия, аритмия, кардиомиопатия, нефропатия, полинейропатия каби касалликлар юзага келади. Ичувчилардан руҳий хаста, жисмоний нуқсонли, ногирон фарзандлар дунёга келишини тиббиёт аллақачон тасдиқлаган.

Мастлик– ихтиёрий телбалик

Маст одам ўзини онгли тарзда бошқара олмайди. Қотиллик, безорилик, зўравонлик каби жиноятлар таҳлил қилинганида, буларнинг кўпчилиги айбдор-ларнинг мастлигида, мастликдан кейинги карахтлик ҳолатида содир этилаётгани аниқланмоқда.

Ичкиликнинг инсониятга келтираётган кўргиликлари буларгина эмас, кишининг меҳнат унумдорлигининг пасайиб кетиши, меҳнатга лаёқатсизлик, организмдаги ҳаётий муҳим органлар касалликка чалиниши, ногиронлар, етим болаларни боқиш каби иқтисодий зарарлари ҳам мавжуд.

Дунёда ҳар йили ичкиликбозлик оқибатидаги касалликлар туфайли 2.5 миллион киши ҳаётдан кўз юмади. Бир йилда дунёда вафот этган эркакларнинг 6.2 фоизи, аёлларнинг 1.1 фоизи алкаголь қурбонларидир. Уларнинг 320 минг нафари 15-29 ёшдагилар экани эса даҳшат! Дунёда ҳар 13 сонияда 1 киши ичкилик балосидан вафот этмоқда.

Азизлар! Энди қадаҳдаги оқ ароққа қараб бир чуқурроқ мулоҳаза қилиб кўринг: ичкилик ширин жондан кечишингизга арзийдими?

Албатта, йўқ! Сиз ҳам шундай хулосага келасиз, деб ўйлайман.