Saylovlar - «xalq hokimiyatçiligi» Konstitutsiyaviy printsipini amalga oşiriş vositasidir

«Xalq hokimiyatçiligi» printsipi har qanday demokratik davlat Konstitutsiyaviy tuzumining asosiy printsipi.

Uşbu printsip Özbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 7-moddasida öz ifodasini topgan, yaʼni unda belgilanişiça xalq davlat hokimiyatining birdan-bir manbaidir.

Konstitutsiyaning 32-moddasiga muvofiq, Özbekiston Respublikasi fuqarolari jamiyat va davlat işlarini boşqarişda bevosita hamda öz vakillari orqali iştirok etiş huquqiga ega. Fuqarolarimizning öz vakillari bu - deputatlardir. Yaʼni, fuqarolar saylovlar orqali öz xohiş-irodalarini amalga oşirib, özlari saylagan vakillari orqali davlat hokimiyatini boşqarişda iştirok etişga bölgan siyosiy huquqlarini röyobga çiqaradi.

Barçamizga maʼlum bundan oldingi saylovlar Özbekiston Respublikasi Markaziy saylov komissiyasining 2009-yil 17 sentyarbdagi «Özbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunçilik palatasiga, Xalq deputatlari viloyat, tuman va şahar Kengaşlariga saylov böyiça saylov kampaniyasi boşlanişini eʼlon qiliş töğrisidagi» Qaroriga asosan 2009-yilning 27-dekabr sanasida ötkazilgan edi.

2012-yil 9-apreldagi «Davlat hokimiyati vakillik organlariga va Özbekiston Respublikasi Prezidentining navbatdagi saylovi töğrisida»gi ÖRQ-320-son Özbekiston Respublikasi Konstitutsiyaviy Qonuniga muvofiq Davlat hokimiyati vakillik organlariga bu yilgi saylovlarni ötkaziş sanasi 2014-yil dekabr oyi uçinçi ön kunligining birinçi yakşanbasi etib belgilandi.

Xalq deputatlari viloyat, tuman va şahar Kengaşlariga saylovlar «Xalq deputatlari viloyat, tuman va şahar Kengaşlariga saylov töğrisida»gi Özbekiston Respublikasi Qonuni asosida amalga oşiriladi.

Xalq deputatlari viloyat, tuman, şahar Kengaşlariga saylov hududiy bir mandatli saylov okruglari böyiça köp partiyalilik asosida beş yil muddatga ötkaziladi. Xalq deputatlari viloyat, tuman va şahar Kengaşlari deputatlari umumiy, teng va töğridan-töğri saylov huquqi asosida yaşirin ovoz beriş yöli bilan saylanadilar.

Har bir fuqaro - saylovçi bir ovozga ega.

Xalq deputatlari tuman va şahar Kengaşlariga deputatlar saylaşda - öttiztadan köp bölmagan hududiy saylov okrugi tuziladi. Har bir saylov okrugidan tegişli xalq deputatlari Kengaşiga bitta deputat saylanadi.

Saylov yuzasidan saylov kampaniyasi boşlanganligi deputatlarning vakolat muddati tugaşidan kamida uç oy oldin Özbekiston Respublikasi Markaziy saylov komissiyasi tomonidan ommaviy axborot vositalarida eʼlon qilinadi.

Xalq deputatlari tuman, şahar Kengaşlari deputatligiga nomzodlar körsatiş huquqiga siyosiy partiyalar, fuqarolarning özini-özi boşqariş organlari egadirlar.

Xalq deputatlari tuman va şahar Kengaşlarining deputatligiga nomzodlar körsatiş saylovga oltmiş beş kun qolganida boşlanadi va saylovga qirq beş kun qolganida tugallanadi.

Xalq deputatlari tuman va şahar Kengaşlari deputatligiga nomzodlar siyosiy partiyalarning tegişli tuman, şahar organlari tomonidan hamda fuqarolar yiğinlarida (vakillari yiğilişlarida) körsatiladi.

Siyosiy partiyalar, fuqarolarning özini-özi boşqariş organlari tegişli hududda joylaşgan har bir saylov okrugidan bittadan deputatlikka nomzod körsatişga vakolatlidir. Agar tegişli xalq deputatlari tuman, şahar Kengaşiga saylov ötkazuvçi saylov okrugi hududida fuqarolarning ikki va undan ortiq özini-özi boşqariş organi joylaşgan bölsa, deputatlikka nomzod fuqarolar vakillarining yiğilişlarida körsatiladi. Yiğilişda iştirok etadigan vakillar meʼyorini tegişli tuman, şahar saylov komissiyasi belgilaydi.

Deputatlikka, qoida tariqasida, tegişli viloyat, tuman yoki şahar hududida işlovçi yoki yaşovçi fuqarolar nomzod etib körsatiladi. Bir şaxs tegişli xalq deputatlari viloyat, tuman, şahar Kengaşiga saylov ötkazuvçi faqat bitta saylov okrugidan deputatlikka nomzod etib körsatilişi mumkin. Deputatlikka nomzodlar tanlaş tartibini siyosiy partiyalarning va fuqarolarning özini-özi boşqariş organlarining özlari belgilaydilar. Bunda xotin-qizlar soni siyosiy partiyalardan körsatilgan deputatlikka nomzodlar umumiy sonining kamida öttiz foizini taşkil etişi lozim.

Siyosiy partiyalar faqat öz partiyasi aʼzolarini yoki partiyasizlarni deputatlikka nomzod etib körsatadi, fuqarolarning özini-özi boşqariş organlari esa şaxslarni u yoki bu partiyaga mansubligidan qatʼi nazar, deputatlikka nomzod etib körsatişga haqlidir.

Quyidagilar, yaʼni sodir etgan oğir yoki öta oğir jinoyati uçun sudlanganlik holati tugallanmagan yoxud sudlanganligi olib taşlanmagan fuqarolar, saylov kuniga qadar sönggi beş yil mobaynida Özbekiston Respublikasi hududida muqim yaşamagan şaxslar, Özbekiston Respublikasi Qurolli Kuçlarining harbiy xizmatçilari, Milliy xavfsizlik xizmatining, Içki işlar vazirligining, boşqa harbiylaştirilgan bölinmalarning xodimlari, diniy taşkilotlar va birlaşmalarning professional xizmatçilari deputatlikka nomzod etib röyxatga olinmaydilar.

Sudyalar va prokuratura organlarining mansabdor şaxslari deputat etib saylangudek bölsalar, egallab turgan lavozimlaridan böşaş töğrisida ariza bergan taqdirdagina deputatlikka nomzod etib röyxatga olinadilar.

Ovoz beriş maxsus ajratilgan binolarda ötkazilib, bu binolarda yaşirin ovoz beriş uçun yetarli miqdordagi kabina yoki xonalar jihozlangan, saylov byulletenlari beriş uçun joy ajratilgan va saylov qutilari qöyilgan bölişi lozim. Ovoz beriş binosida boşqa heç qanday siyosiy tadbir ötkazilişiga ruxsat etilmaydi. Binoni jihozlaş va unda zarur tartibni saqlab turiş masʼuliyati uçastka saylov komissiyasi zimmasida böladi.

Ovoz beriş saylov kuni soat 6 dan soat 20 gaça ötkaziladi. Ovoz beriş vaqti va joyi töğrisida uçastka saylov komissiyasi saylovçilarni keçi bilan saylovga ön kun qolganida xabardor qiladi.

Harbiy qismlarda, sanatoriylarda va dam oliş uylarida, kasalxonalar va boşqa statsionar davolaniş muassasalarida, şuningdek olis va boriş qiyin bölgan yerlardagi fuqarolar turgan joylarda, qamoqda saqlaş joylarida tuzilgan saylov uçastkalarida, başarti, röyxatga kiritilgan barça saylovçilar ovoz berib bölgan bölsa, uçastka saylov komissiyasi istalgan vaqtda ovoz beriş tugaganligini eʼlon qilişi mumkin.

Ovoz beriş binosiga kelgaç, saylovçi uçastka saylov komissiyasi aʼzosiga öz şaxsini tasdiqlovçi hujjatni körsatadi hamda saylovçilar röyxatiga imzo qöyadi. Şundan keyin unga saylov byulleteni beriladi.

Biror-bir sababga köra saylovçilar röyxatiga kirmay qolgan saylovçilarning familiyalari saylovçining şaxsi, fuqaroligi va turar joyini tasdiqlovçi hujjatga asosan saylovçilar röyxati ilovasiga kiritiladi.

Şerzod Abdullayev,

tuman hokimligi huquqşunosi.

(Foto - http://news.uzreport.uz)