Grippdan saqlaning

Gripp - bu oʻtkir yuqumli virusli infektsiya boʻlib, nafas olish aʼzolari shilliq qavat epiteliy hujayralarini zararsizlantirish va organizmda intoksikatsiya (zaharlanish) bilan kechuvchi, havo tomchi va kontakt yoʻllari bilan yuquvchi epidemik va pandemik tarqalishlar bilan namoyon boʻladigan yuqumli kasallik hisoblanadi.

Gripp virusining hozircha maʼlum boʻlgan 3 ta - A, V, S, serotiplari mavjud. Hozirgi vaqtda "A”, "V” tipiga mansub gripp viruslarining bir qator serologik variantlari aniqlangan. Gripp virusi mikroviruslar guruhiga, ortomikroviruslar oilasiga mansub boʻlib, RNK saqlaydigan qoʻzgʻatuvchilar guruhiga kiradi. Yuqori haroratda virus tezda nobud boʻladi. Dezinfektsiyalovchi moddalar - xloramin, xlorli ohak taʼsirida 5-10 daqiqadan keyin virus kasallik chaqirish xususiyatini yoʻqotadi. Ammo gripp virusi past haroratga chidamli boʻlib, 0-4 darajadan -25-70 darajagacha viruslar oʻz hayot faoliyatini birnecha yil davomida saqlab qoladilar.

Tarixiy maʼlumotlardan maʼlumki, gripp kasalligining yangi virusi paydo boʻlgan vaqtlarda kasallik pandemik holatda butun dunyoga tarqalgan. Masalan 1918-1920-yillardagi "Ispanka” deb nomlangan pandemiya 20 mln., 1957-1959 yillardagi "Osiyo grippi”deb nomlangan pandemiya 1 mln. odamni hayotdan olib ketgan. Pandemiya oraligʻida - har 2-3-yilda gripp kasalligining epidemiyaviy tarqalishi kuzatiladi. Hozirgi kunda butun dunyo oldida muammo boʻlib turgan H1 N1 gripp virusining yangi serotipi hisoblanib, oldingi gripp kasalliklaridan kasallik belgilari va boshqa alomatlari bilan farq qilmaydi. Odamdan-odamga havo tomchi orqali yuqadi. Yaʼni gaplashganda, aksirganda, salomlashganda va boshqa bemor foydalangan anjomlardan foydalanganda yuqishi mumkin. Virus organizmga tushgandan keyin yashirin davri bir necha soatdan 2-7 kungacha davom etadi. Yashirin davridan keyin kasallik belgilari yuzaga chiqadi. Odam organizmiga viruslar havo-tomchilari orqali, virus bilan zararlangan idish-tovoqlar va kasallik yuqqan odamlar foydalangan narsalarni ishlatganda yuqadi, tashqi muhitda 20-26 darajada 3-4 soat saqlanadi.

Kasallikning asosiy belgilari bosh ogʻrigʻi, mushaklarda ogʻriq, tana haroratining koʻtarilishi, yoʻtal, angina, renit boʻladi va ayrim hollarda qayt qilish, ich ketish holatlari kuzatiladi. Kasallikdan keyin odam organizmida gripp kasalligiga qarshi kurashuvchi immunitet paydo boʻladi.

Kasallikning oldini olish uchun quyidagilarga amal qilish kerak:

Odam gripp va boshqa respirator kasalliklar bilan ogʻriganda uydan chiqmagan holda, tibbiy xodimlarni uylariga chaqirtirishi kerak. Tibbiy xodimlar kelguncha bemorni uydagi boshqa odamlardan ajratib qoʻyib, koʻproq suyuqliklar, asal, limon, malina solingan choy, kompotlar va boshqa vitaminlarga boy ichimliklar berish tavsiya qilinadi. Tana harorati yuqori boʻlsa, paratsetamol yoki boshqa haroratni tushiruvchi dorilardan foydalanish mumkin. Bemor yotqizilgan xonani tez-tez shamollatib, hoʻllash usuli bilan tozalash kerak.

Epidemiyaviy mavsumda umumjamoa joylarda, maktablarda, maktabgacha taʼlim muassasalarida, transportlarda, umum ovqatlanish shohobchalari, korxona va muassasalarda kundalik tozalash ishlarini xlor saqlovchi dezinfektsiyalovchi moddalar bilan oʻtkazib, tez-tez shamollatib turish kerak. Kasallik qayd qilingan vaqtda, umumjamoa joylarida 4 qavatli doka niqoblar taqib yurish kerak. Gripp kasalligining oldini olish uchun hozirgi kunda grippga qarshi vaktsinalar ishlab chiqarilgan. Yilda bir marta gripp kasalligiga qarshi vaktsinalar bilan emlatilgan vaqtda gripp kasalligi yuqishining oldi olinadi.

Yuqoridagilarga amal qilsak, kasallikning va tarqalishining oldini olamiz.

M.QALANDAROVA,

DSENM epidemiologiya vrachi.

(Foto - http://www.oxymed.uz)