YaXShINING UMRI, YaXShILIKNING YOʻLI UZUN

Saʼdulla bobo – Ikkinchi jahon urushi ishtirokchisi. Yoshi 90 dan oʻtsa-da, bekor oʻtirgisi kelmaydi.

Bugun u koʻcha yuzidagi olcha, gilos daraxtlarining ortiqcha butoqlarini butab, shakl berayotsa, oʻgʻli Omonulla tengi besh-oʻn chogʻli kishilar Norboy joʻrasining uyi tomon ketishayotganiga koʻzi tushib, ishini toʻxtatdi.

– Norboy joʻram omonmikan? – xayoliga kelgan oʻydan yuragi allanechuk boʻlib ketdi. Beixtiyor oʻsha tomonga yurdi. Bobo to yetib borguncha, darvoza oldidagi kishilar ichkariga kirib ketishdi. Ikki kundan beri koʻrishmagan joʻrasini aslida bugun koʻrmoqni niyat qilgan Saʼdulla bobo koʻnglidan oʻtgan noxush oʻy taʼsirida ostonadan hatlarkan, ichkaridan qattiq kulgu eshitildi.

– Xayriyat, – dedi bobo ovoz chiqarib, – omonlik-omonlik, men boʻlsam...

– Keling, bobo, assalomu alaykum! – Norboy joʻrasining nevara kelini boboni ichkariga taklif qildi.

– Vaalaykum assalom, qizim, uydagilar tinch-omonmi? – soʻrashdi bobo.

Shu dam ichkaridan chiqib kelgan Norboy boboning kenja oʻgʻli Bozorboy Saʼdulla boboga peshvoz yurdi:

– Obbo otaginam-yey, keling-keling, siz ham eshitdingizmi? Yaxshilikning qanoti bor-da, otaginam, keling! – quvonchi yuziga tepib turgan Bozorboy qoʻshib qoʻydi, – toʻy boshladik, otaginam, toʻy! Joʻralarim “oʻng boʻlsin”ga kirishgan edi.

Saʼdulla bobo chin dildan quvonib ketdi. Dolondagi supaning bir chetiga oʻtirib, Bozorboy boshlagan ezgu ishning oʻngidan kelishini, Norboy joʻrasining nevaralari Hasanboy bilan Husanboyning baxtli oila qurishlarini tilab, uzundan-uzoq duo qildi.

Katta dolonning ikkinchi qismida Norboy joʻrasi egizak nevaralari bilan yashardi. Joʻrasini koʻrgisi, qutlagisi kelib, oʻrnidan turdi. Boboning muddaosini bilgan Bozorboy asta tomoq qirib qoʻydi-da:

– Otam uyda yoʻq edilar, – dedi astagina.

– Nega yoʻq boʻladi, sen toʻy boshlaysan-u, otang uyda boʻlmaydimi?

– Bir-ikki kun qizlarinikida boʻlsin, deb... U yogʻi qarichilik, toʻyning keldi-ketdisi bor, deganday.

Saʼdulla bobo Bozorboyni endi koʻrayotganday, yuziga tikilib qaradi.

– Shu gaplarni sen aytayotirsanmi? Otangni toʻy boshi qilib toʻrga oʻtqazib qoʻymaysanmi? Bugunoq olib kel! – dedi qatʼiy.

Bozorboy Saʼdulla boboning gaplariga eʼtibor bermay, otasi yashaydigan xona tomon yoʻnaldi. Xona eshigini lang ochib yubordi.

– Qarang, otamning xonalarini kelin-kuyovlar uchun moslashtirayotirmiz. Toʻy oʻtsin, otamga ichkaridanmi, bir xona sozlab beramiz.

Saʼdulla bobo ichidan zil ketdi. Oʻtgan yilda Prezident qarori bilan Ikkinchi jahon urushi ishtirokchilarining barchasining yashash xonalari taʼmirlanib, ularga zamonaviy hammom ham qurib berilgandi. Norboy joʻrasining yashash xonasi dolonning uch xonali qismida boʻlib, barcha sharoitlari yaxshi edi.

– Davlat otangga shuncha gʻamxoʻrlikni qilib turganida sen undan buni tortib oldingmi? – jahli chiqdi boboning.

– Tortib olmadim, otaginam, otamning oʻzi menga bir xona boʻladi, degan... Ha, endi... bu yogʻi...

– Nima, bu yogʻi? – Saʼdulla bobo tutaqib ketdi. – Ayt, buyogʻini! Hali otangni koʻmib ham kelarsan!

– Qoʻying, quvonchli kunimda koʻnglimni sindirmang. Otamning joʻrasisiz, hurmatingizni biling-da, menga oʻrgatmang. Oʻzi u yoqdan “povestka” kelib turibdi-yu, sira mahallada biylikni bergingiz kelmaydi!

Saʼdulla bobo qalqib ketdi. Bozorboy toʻngʻillagancha “oʻng boʻlsin”ga kelgan joʻralarining oldiga yoʻnaldi. Saldan soʻng uning qah-qah urib kulgani eshitildi. Bobo asta koʻchaga chiqdi. Quloqlari ostida Bozorboyning gaplari tinmay jaranglardi:

– Oʻzi u yoqdan “povestka” kelib turibdi-yu mahallada biylikni bergingiz kelmaydi...

Bir haftadan soʻng Bozorboynikida fotiha toʻy boʻldi. Saʼdulla boboni qoʻni-qoʻshnilar qanchalik chorlashsa-da fotiha toʻyga chiqmadi. Oʻgʻli Omonulladan Norboy joʻrasining hamon qizlarinikida yashayotganini eshitib, Bozorboydan qattiq ranjidi. “Odam olasi ichida”, deganlari rost ekan-da. El-yurtdan uyaldimi yo farzandlik mehri iydimi, toʻy kuni Norboy boboni olib kelishdi. Darvoza oldidagi supaga joy qilib berishdi. Saʼdulla bobo joʻrasining oldiga chiqdi, muborakbod etdi. Joʻrasi negadir gʻamgin koʻrindi koʻziga.

– Tan-joning sogʻmi, joʻra? – hech narsadan xabari yoʻqday soʻradi Saʼdulla bobo.

– Tanim ham, jonim ham sogʻ, joʻra, koʻnglim gʻash, koʻnglim xasta.

– Zamon yoshlarniki, joʻra, yoshlar omon boʻlishsin.

Norboy bobo indamadi. Shu dam dolon tomondan Bozorboyning kibr bilan aytayotgan gaplari eshitildi:

– Boboy endi u dunyoning odami, yotib-turishiga bir koʻrpachalik joy yetadi. Tayyor hammomli uy, bolalarga yasatib berdik! – U aftidan yangi taʼmirdan chiqqan Norboy boboga tegishli xonalarni mehmonlarga koʻrsatardi.

Norboy bobo battar mungʻaydi, boshini sarak-sarak qilib, qaltiroq qoʻllari bilan soqolini siladi.

– Joʻra, yur, sening uyingda, bogʻingdagi supada oʻtiramiz. Kelin kelgani ham, toʻyning borishi ham koʻrinib turadi.

Qariyalar yetaklashib toʻyxonadan chiqib ketishdi. Ularning Saʼdulla boboning bogʻidagi supada oʻtirganlarini koʻrgan mahalladoshlari birma-bir oldilariga chiqishdi. To toʻy tarqagunga qadar Saʼdulla boboning bogʻidan odam arimadi.

Bozorboy esa “otam nega u yoqda oʻtiribdi?”, deb oʻylab ham koʻrmadi, yo otasini izlashga vaqti boʻlmadi. Shu kuni bolalikdan qadrdon ikki qariya – Saʼdulla bobo bilan Norboy bobo birga tong ottirishdi.

Tongda butun qishloq noxush xabardan bir qalqib tushdi. Bozorboy toʻy kechasi uyqusida jon beribdi. “Yo alhazar!”- dedi odamlar bu holatdan. “Oʻlim yanglishibdi!” – dedi qay bir gumroh banda. “Otamning “povestkasi”, deyaverib otasiga tili tekkan”, – deyishdi Bozorboyning otasi haqidagi gaplaridan xabardor oshnalari. Nima boʻlganda ham toʻyning ertasi kuni Norboy bobonikida aza ochildi. Qoʻshaloq kelinga “ish buyurar” oʻrniga katta ayvonni toʻldirgan qarindoshlar faryod chekdilar.

Norboy bobo kenja oʻgʻlini yerga qoʻygach, oʻzi qurib, oʻzi tuzgan mulkini tark etdi. Oʻrtancha oʻgʻli otasini koʻchirib olib ketdi. Biron kimsaga Bozorboyning ishlaridan churq etib ogʻiz ochmadi. Garchi noqobil oʻgʻilning otasiga qilgan oqibatsizligi haqida mahalla ahli bilishsa-da, bu haqda hech kim ogʻiz ochmadi. Chunki Norboy bobo bilan Saʼdulla bobo mahalla ahlining otasiday aziz va qadrdon maslahatgoʻylari, mahallaning farishtalari edilar. Yaxshining umri, yaxshilikning yoʻli uzun, deganlari rost. Mahallaning piru badavlat bobolari hamon bardam va tetik.

Robiya YOʻLDOShEVA.