ÖZBEKNING JON BOVURI

(Oçerk)

Heç qaçon, heç bir insonning hayoti bir tekis, ravon keçmaydi. Şu barobarida köngildagi orzu bilan hayot haqiqatlari ham aslo bir-biriga mos kelgan emas. Axir inson öz könglida nelarni orzu qilmaydi, deysiz? Ayniqsa, bolalikda. Umrining bu

faslida inson har kuni bir "turlanadi”,

har kuni bir möʼjiza kutib yaşaydi.

Örozali Reyimov ulğaygan qişloq, uning nazdida barça yurtlardan çiroyli edi. Şundoq "Oq oltin” ovulining yonboşida yastanib yotgan Jumurtoğ ortidan asta boş kötarayotgan quyoşning alvon şafaqlari göyo eng avval Örozalining derazasidan möralab, xonaning oppoq devorlariga lolarang daraxtlar manzaralarini çizardi. Quyoş toğ ortidan qişloqni kuzatayotganday, uylar, yöllarni bir-bir mayin siypalab, baland  ösgan teraklar uçiga zarrin nurlarini soçib yuborardi.

Oilada  tönğiç farzand bölgan Örozali otasidan, uka-singillari Örozalidan hayot ilmini, xonadon byudjetini barqaror saqlaş sirlarini örgandilar. Qozoq millatiga mansub bu xonadonning öziga xos tutumlari bor edi. Bu xonadonning aziz mehmonlari – otasining quroldoş döstlari, onasining qurdoş-u qarindoşlari, Möynoq, Urganç, Xiva tomonlaridan kelguvçi döst-u yoronlar suhbatlari, bir-birlarini "aynanayin bovurim-ay!” – deb ardoqlab, bir-birlariga "oğay”, "jengey!”, – deb mulozamat körsatişlari Örozalining qalbida  özi tuğilib-ösgan zamin va eldoşlariga nisbatan çeksiz mehr-muhabbat uyğotardi. Bunday suhbatlardan u gözal taassurotlar olardi, qalbining tub-tubida sözamol, hozirjavob oğalar, jengeylar tilidan tökilayotgan hikmatlarga boy qozoqça  va özbekça ölanlarga monand gözal taşbehlar uyğonardi. Va yoza boşlardi u. Hayot haqida, bahor va baxt haqida şeʼrlar bitardi Örozali. Yozganlari... Daftarlar töla şeʼrlar, köngil keçinmalari – esselar, xotira közgusida aks etgan hayot çizgilari birma-bir oq qoğozga tökilardi. Qozoq farzandi qozoqça sözlab, özbekça ijod etardi. Özbek tilida sözlab, qozoq va qoraqalpoq tillarida ravon yozardi.

– Tinmay yozardim, – kulib eslaydi Örozali oğa, – yozgan maqolalarim Toşkent şahrida çop etiladigan bolalar naşrlarida, tumanimizning "Amudaryo haqiqati” gazetasi sahifalarida yoritilardi. Öşa paytlari, töğrisi, men jurnalist bölaman, deb heç öylamaganman. Bolalikning ho-yu havaslari osmonida parvoz qilib, goh uçuvçi, goh Vatan posboni, hatto xayolimda general ham bölardim. Şuni aytadilar-da, hayot boşqa, orzu boşqa, deb.

Örozali Reyimov tabiatan hazilkaş, aksariyat qozoq millatiga mansub kişilarga xos hozirjavob, har bir fikrini hikmatli iboralar bilan ziynatlab, suhbatdoşiga yetkazadigan şoirona xulq-atvor sohibi. Uning beğaraz hazillari, hikmatlarga boy şeʼriy satrlari, biri-birini takrorlamaydigan askiya payrovlari, mamlakatimizda çop etiladigan  vaqtli matbuot naşrlarida eʼlon qilingan hajviy asarlari şunçalar xalqona, şunçalar samimiyki, beixtiyor Örozali Reyimov ijodiga dilingizda havas va hayrat uyğonadi.

Örta umumtaʼlim maktabini "aʼlo”ga tugatgan Örozali Reyimov Toşkent Davlat Universitetining (hozirgi ÖzMU) jurnalistika fakultetiga öqişga kirdi. Özining ötkir zehni, tengqurlaridan alohida ajralib turadigan samimiy feʼl-atvori bilan u ustozlarining eʼtiborini qozondi. Bir vaqtning özida u "Toşkent Universiteti” gazetasi tahririyatida gazetaga matnlar tayyorlaşdan çop etişgaça bölgan jarayonlarda faol qatnaşardi. Jurnalistika fakulteti talabalaridan tortib, professor öqituvçilarigaça Örozali Reyimovning nomini yaxşi bilar, talabalar undan nimanidir örganişga intilsa, ustozlari öz maʼruzalari matnlarini sahifalaştiriş  borasida Örozali Reyimov bilan bamaslahat iş tutişardi. Atoqli olimlar Tohir Pidayev, Oçil Toğayev, Irisali Toşaliyev, Omonulla Madayev, Anvar Şomaqsudov, Begali Qosimov, Orif Saidovlardan saboq olgan Örozali Reyimov uçun jurnalist  sifatida mustaqil işlaş unçalik qiyin keçmadi. Çunki u öqiş  jarayonida "Toşkent Universiteti” gazetasini naşrga tayyorlaş va çop qilişdek masʼuliyatli vazifalarni qoyilmaqom qilib bajariş sirlarini puxta özlaştirgan edi.

Özining dastlabki iş faoliyatini "Amudaryo haqiqati” gazetasi tahririyatida maxsus muxbir bölib işlaşdan boşlagan Örozali Reyimov ustozlari (Alloh rahmat qilsin) Sobir Yusupov, Saʼdulla Xöjaniyozov, Gulnora Matyoqubova, suratçi-muxbir Safarboy Şomurodovlardan nafaqat jurnalistlik kasbining sir-sinoatlarini, hatto odamlar bilan muomala madaniyatini, davralarda özini qanday tutişni, hayot tajribalarini örgandi.

Kasbga fidoyilik – Örozali Reyimov uçun ham begona bölmadi.  U özining 35-yildan ortiq jurnalistlik faoliyati davomida butun kuçini, bilimini sevimli kasbiga bağişladi. Tuman matbuotida maxsus muxbir, masʼul kotib 1986-yilning iyun oyidan to 2017-yilning 15 apreliga qadar Qoraqalpoğiston televideniyesining Amudaryo tumani böyiça maxsus muxbiri vazifasida halol va fidoyi mehnat qildi.

U umr  böyi bir qölida yon daftari, bir qölida kamera tutib, yöl yurdi. Goh yayov, goh ulovda. Yonida Qoraqalpoğiston televideniyesining teleoperatori Bahrom Niyozov bilan Amudaryo tumanining har bir qariç yerini qadamba-qadam kezib çiqdi. Uning qadami yetmagan bir tanob yer, uning özi va sözi kirib bormagan bironta xonadon  yöq hisobi Amudaryoda. Oğa qaysi ovul-u qişloqqa, qaysi jamoaga bormasin, uni barça birday, keksalar öz öğliday, tengqurlari eng yaqin döstiday, yoşi kiçiklar "Oğay”, deb kutib oldilar.

– Aynanayin bovurim-ay! – deb quçoq oçib kirib bordi u davralarga.

Samimiyligi, odamşavandaligi bilan Amu elining suyukli farzandiga aylandi. Özbek  bilan özbekça, qozoq bilan qozoqça, hatto turkman ovullariga borganida turkman tilida söz aytib, suhbatdoşining joniga oro kirib, jon jörasi, jon oğasi, jonday aziz döstiga aylanguvçi Örozali Reyimov bugun 60 yoşga töldilar.

Turli bayram tadbirlarida, iş yuzasidan ijodiy safarlarda uçraşib qolganimizda:

– Men bir söz aytayin deb edim, – deya gap  boşlaydigan Oğamizning Amu elida qançalik hurmat va eʼzozga sazovor inson ekanliklariga köp bora guvoh bölganman. Nazarimda, Örozali Reyimov qondoş va qarindoş Amu eli haqida, ularning qahramonona mehnatlari, orzu va intilişlari haqidagi eng asosiy sözini endi aytadi. Sokin va gözal "Oq oltin” ovulining xuşmanzara tabiati bağrida haqiqiy ijod böstonini yaratişga kirişadi u! Umrining 60 yillik sahifalari aro yaraqlab turgan obod manzillarini madh etuvçi şeʼrlar, publitsistik maqolalar, esselar va öqiganda dillarni yayratib yuboradigan, odamlarga kulgu ulaşadigan hajviy asarlar yaratadi u! Çunki Oğayning özi aytmoqçi, "közlari qisiq, yuzini kulgu öpib olgan, özbekning jon bovuri” Örozali Reyimov jöşqin ijod pallasiga endi yetdi. Farzandlari, el-yurt ardoğida yaşaş baxti, ona yurt muhabbati uni ertagayoq yölga çorlaydi. Bu – ijod va yanada jöşqin ijod yöli. Şunday emasmi, Oğay!

Robiya YÖLDOŞEVA.