KUYDIRGI KASALLIGIDAN SAQLANIŞ ÖZ QÖLIMIZDA

Kuydirgi – ötkir yuqumli kasallik bölib, hayvonlardan odamga yuqişi mumkin.  Kasallikning teri şakli, öpka şakli, içak şakli mavjud. Eng köp uçraydigani va öz vaqtida davolaş çoralari körilsa, tuzalib ketadigan şakli – terining oçiq joylarida uçraydagan teri yaralaridir. Öpka şakli va içak şaklidagi turlari esa 1-5 foiz uçraydi.

Kasallikni «kuydirgi tayoqçalari» deb nomlangan bakteriyalar keltirib çiqaradi. Kuydirgi tayoqçalari qobiq bilan öralgan (sporalar) hosil qilib, taşqi muhitga öta çidamli. Bu sporalar tuproqda, hayvon junlarida, suvlarda böladi. Suvda qaynatilganda 20-30 daqiqada  yaşaş qobiliyatini yöqotadi.

Kasallikning yuqiş xavfi asosan çorvaçilik bilan şuğullanuvçilar, göşt mahsulotlarini qayta işlovçilar, ovçilarda köproq böladi. Şuningdek, kasal hayvon mahsulotlariga yetarli işlov berilmaganda va gigiyena qoidalari buzilganda kasallik yuqişi mumkin.

Teriga tuşgan kuydirgi tayoqçasi avval terida qiçişişi bilan qizil doğ hosil qiladi. Doğ tugunçaga aylanib, bir neça soat içida pufakça hosil böladi. Doimiy qiçişi oqibatida pufakça yorilib, içidan suyuqlik ajraladi (saçragan suyuqlik yangi pufakçalarni hosil qiladi). Yorilgan pufakça örnida qora rangli, özidan zardobli suyuqlik ajratib turuvçi, atrofi şişib kötarilgan yara hosil böladi. Şu vaqtga kelib, yaraga yaqin joylaşgan limfa tugunlari ham kattalaşadi. Eng xarakterli belgisi, yaralar oğriqsiz böladi. Yara hosil bölişi bilan bemorning tana harorati kötariladi, eti uvişadi, boşi aylanadi, köngli aynib, holsizlanadi. Bu holat 5-7 kun davom etadi.

Yuqoridagi belgilar kuzatilganda tezda şifokorga murojaat qiliş zarur.

Kasallik öz vaqtida davolansa, 10-14 kunda şişlar qaytib, yiringlar sörilib, yaralar tuzalib, örnida çandiq qoladi.

Kuydirgi kasalligining oldini oliş uçun qişloq xöjalik hayvonlari orasida veterinariya nazoratini doimiy ötkaziş, hayvonlar içadigan suvlarni va yem-xaşaklarni ifloslantirmaslik çoralarini köriş, molxonalarda sanitariya qoidalariga qatʼiy rioya qiliş, doimiy profilaktik çoralarni qöllaş, hayvonlarni veterinar nazoratisiz söymaslik va göştlarini aholiga tarqatmaslik, kuydirgi bilan kasallangan hayvonlarning göştini dezinfektsiya qiliş va zararsizlantiriş, kasal hayvonlar yotgan joylarni dezinfektsiya qiliş, uşbu kasallikdan ölgan hayvonlarni esa 2-2,5 metr çuqur qilib, ustiga 10 sm. qalinlikda ohak solib kömiş yoki yoqib yuboriş şart.

Eng asosiysi, şaxsiy va umumiy gigiyena qoidalariga amal qiliş öta muhimdir.

Tamara SAIDOVA, tuman tibbiyot birlaşmasi huzuridagi köp tarmoqli poliklinika şifokori.

(Foto - navoivet.uz)