Kaşandalik – illat, uning oldini oliş esa dolzarb masala

Tamaki çekiş – inson uçun eng zararli va xavfli odat hisoblanadi. Ammo, ayrimlar çekiş aqliy qobiliyatni oşiradi deb notöğri fikrlaydilar. Butunjahon Soğliqni saqlaş taşkiloti tomonidan passiv narkotik, deb eʼlon qilingan sigaret tarkibidagi 196 xil zaharli moddaning 14 tasi giyohvandlik moddalaridir.

* Yer yuzi aholisining 4/1 qismi, yaʼni 1,3 milliard kişi çekuvçidir.
* Kuniga bir dona sigaret çekkan insonning umri 5-6 daqiqaga qisqaradi.
* Kuniga ön donadan köproq tamaki çekkan kişilar orasida saraton kasalligi 8 marta köp uçraydi.
* Har yili dunyoda çekiş oqibatida yuzaga kelgan kasalliklardan 2,5 million kişi hayotdan köz yumadi.

Inson birinçi marta çekkanda, özida noxuş holatlar, yaʼni, boş aylanişi va oğriği, köngil aynişi va umumiy holsizlikni sezadi. Bu holatlarga könikkan odam surunkali çekuvçiga aylanib boradi. Tamaki boş miya faoliyatiga taʼsir etib, nerv hujayralari faoliyatini susaytiradi. Şuningdek, çekiş yurak-qon tomir kasalliklariga olib keluvçi omillardan biridir. Nikotin surunkali bronxit, «kaşanda yötali» va saraton kasalligini çaqiradi. 100 gramm tamaki yonganida 5-7 gramm nikotin ajralib çiqadi hamda u 20-soniya davomida qonga tuşib, markaziy va periferik asab tizimiga faol taʼsir qiladi.
Tamaki barglari öta zaharli bölgan poloniy – 210 radioaktiv moddasini havodan ajratib, sörib oladi. Keyinçalik ular quritilgaç, bu moddaning ziçligi yanada oşib, çekuvçining öpka, buyrak hamda jigarida asta-sekin töplanadi. Is gazi esa qon tomirlarida xolesterinning töplanişiga sabab bölib, töqimalarning kislorod bilan taʼminlanişi yomonlaşa boradi. Natijada, organizmda turli kasalliklar, jumladan, saraton, öpka sili, oğiz, lab, til, kiçik til, hazm qiliş va nafas oliş aʼzolarining yalliğlanişi kasalliklari paydo böladi.
Butunjahon Soğliqni saqlaş taşkilotining taşabbusi bilan 1980-yil 31-maydan boşlab uşbu sana dunyoda tamaki çekişga qarşi kuraş kuni deb eʼlon qilindi.
Mamlakatimizda ham çekişga qarşi kuraş ommaviy tus olgan. Ayniqsa, yoşlar örtasida çekişning zararli oqibatlari haqida olib borilayotgan tarğibot-taşviqot işlari ijobiy natija bermoqda. 2011-yil 5-oktyabrda «Alkogol va tamaki mahsulotlarining tarqatilişi hamda isteʼmol qilinişini çeklaş töğrisida»gi qonun qabul qilindi. Qonunning 13-moddasida alkogol va tamaki maxsulotlarini 20 yoşga tölmagan şaxslarga, taʼlim, sport va diniy muassasalardan 500 metrdan kam bölmagan radiusda joylaşgan savdo obʼektlari tomonidan realizatsiya qiliş mumkin emasligi belgilab qöyilgan. Uşbu qoida aholi, ayniqsa, yoşlar ongiga soğlom turmuş tamoyillarini çuqur singdiriş, fuqarolar reproduktiv salomatligini muhofaza qiliş, jismonan va ruhiy jihatdan soğlom, barkamol avlodni voyaga yetkaziş borasida olib borilayotgan saʼy-harakatlarga hamohangligi bilan ahamiyatlidir.
Viloyatimizda ham Butunjahon çekişga qarşi kuraş kuni oldidan viloyat, şahar va tuman hokimliklari, «Kamolot» YoIH, «Mahalla» xayriya jamoat fondi hamda qator nodavlat notijorat taşkilotlar bilan hamkorlikda joylarda «Biz çekişga qarşimiz», «Soğlom turmuş tarzini yoqlaymiz» deb nomlangan aktsiyalar ötkazilmoqda.

Odil QAMAROV.