XAVFLI KASALLIKDAN EHTIYoT BOʻLING!

Quturish – oʻtkir yuqumli kasallik boʻlib, odamlarga itlarning tishlashi natijasida yuqishi qadim zamonlardan beri maʼlum.

Infektsiya manbai quturgan itlar, mushuklar, boʻrilar, tulkilar, boʻrsiqlar va boshqa hayvonlardir. Kamdan-kam hollarda kasallik quyonlardan, kalamush va sichqonlardan yuqishi mumkin. Itning soʻlagida virus quturish belgilari maʼlum boʻlishidan 7-10 kun ilgari paydo boʻla boshlaydi. Itdan quturish kasalligi yuqishi uchun itning odamni tishlashi shart emas, uning soʻlagi odam terisidagi shilingan yoki  tirnalgan joyiga tushsa kifoya. Quturish yoz-kuz oylarida koʻproq uchraydi. Odam boshi va yuzining  tishlanishi oyoq-qoʻllari tishlanishiga qaraganda ancha xavfli. Itning odamni kiyim-kechak ustidan tishlashi ham xatarli.

Yaralangan odam terisiga tushgan it soʻlagidagi virus nerv tolalari boʻylab bosh va orqa miyaga yetib boradi va ularda koʻpayib, chuqur oʻzgarishlar yuz berishiga sabab boʻladi.

Kasallikning inkubatsion, yaʼni yashirin davri 1-2 oy davom etadi, baʼzan 2 haftagacha qisqarishi yoki 1-yilgacha uzayishi mumkin. Yashirin davrning qisqa yoki uzoq boʻlishi quturgan hayvon tishlaganida yuzaga kelgan jarohatning qayerda joylashgani va katta-kichikligi, chuqur yoki yuzada joylashganligiga bogʻliq.

Boshlangʻich, yaʼni prodroma davri 2-3 kun davom etadi. Bemor uyqusi buzilib, ishtahasi boʻgʻiladi. Unda qoʻrquv hissi paydo boʻladi, kayfiyati oʻzgarib turadi. Keyin bemor atrofga loqayd boʻlgan holda yotadi. Harorati subfebril darajada boʻladi. Hayvon tishlagan joydagi jarohat tortishib ogʻriydi. Suvdan va havodan qoʻrqish belgilari paydo boʻladi. Bemor chanqab suyuqlik ichishga urinsa, darhol yutish va nafas muskullari tortishib qisqarib, qattiq ogʻriydi. Bu vaqtda bemor juda qiynalib azob chekadi, shu sababdan u suvni ichish u yoqda tursin, koʻrishi bilanoq koʻrqadi. Baʼzan suyuqlikni koʻrganida emas, balki nomini eshitganida ham uni vahima bosadi. Bu holat quturish kasalligi belgilaridandir. Nafas va yutish muskullari havo harakati taʼsirida ham tortishib, qisqarishi mumkin.

Bemorning harorati 38 darajagacha koʻtariladi, ovozi boʻgʻiladi, badani terlab, soʻlagi oqadi, hiqildoq tutadi, koʻz qorachigʻi kengayadi, oyoq-qoʻllari ogʻriydi, koʻzlari bir narsadan qoʻrqqandek koʻrinadi. Tomiri tez-tez uradi, aritmiya aniqlanadi. Nafas tartibsiz va yuzaki boʻladi, vaqti-vaqti bilan bemor chuqur-chuqur nafas oladi.  Bunda arzimagan tovush, quyosh nuri va lampa yorugʻi yoki bemor badaniga biror narsaning sal tegishi ham muskullarning tortishishiga sabab boʻladi. Bu davrda bemor uxlaydi, oʻz-oʻzini tishlaydi, atrofidagilarga hamla qilishi ham mumkin, es-hushi kirarlichiqarli boʻlib qoladi. Keyinchalik bemor koʻziga yoʻq narsalar koʻrinadi, alahlaydi. Bu davr 2-3 kundan 5-6 kungacha davom etishi mumkin. Falajlik davrida gidrofobiya ancha kamayadi, bemor tinchlanadi, suyuqlik icha boshlaydi, lekin harorat yuqori boʻlib qolaveradi, soʻzlarni aniq-aniq ayta olmaydi. Shu holatda oyoqlar falaji boshlanadi va oxiri oʻlim bilan tugaydi.

It tishlashi natijasida fuqarolar nafaqat jismoniy, moddiy va maʼnaviy zarar koʻradilar, balki oʻlim muqarrar boʻlgan quturish kasalligining yuqish xavfi tugʻilishini yodda tutishini eslatib oʻtmoqchimiz.

Afsuski, aksariyat fuqarolarimiz it tishlaganda shifokorlarga murojaat qilishmaydi. Veterinariya xizmati mutaxassislari tomonidan berilayotgan uy hayvonlarini saqlash qoidalariga amal qilishmaydi.

Kasallikdan saqlanishni istagan kishi avvalo, hayvonlarning tishlashidan saqlanishi, qolaversa, agar shunday koʻngilsiz holga duch kelsa, zudlik bilan shifokorlarga murojaat qilishi lozim.

A.YoVBASAROV, tuman DSENM shifokori.

S.XOLIMBETOV, koʻp tarmoqli markaziy poliklinika oliy toifali travmatolog-ortoped shifokori.

(Foto - http://www.uzssgzt.uz)