ТАЪЛИМ ТИЗИМИ: ИСЛОҲОТ ВА НАТИЖАЛАР

Таълим-тарбия соҳаси – барча соҳалар тараққиётини таъминлашга хизмат қилади ва ҳамиша шундай бўлиб келган. Чунки айнан шу тизимда муваффақиятларга эришилмас экан, бошқа соҳаларнинг ютуғи ҳақида гап бўлиши мумкин эмас. Шу боис, Муҳтарам Президентимиз Мустақилликнинг илк йиллариданоқ таълим-тарбия тизимини тубдан ислоҳ қилиш, ўсиб келаётган ёш авлод тарбияси, уларнинг замонага мос ва муносиб таълим олишларини таъминлаш мақсадларини ифода этувчи жуда катта маънавий-маърифий аҳамиятга молик Фармон ва Қарорлар қабул қилди. Бугунги кунда бутун дунёда қизиқиш уйғотган "Таълим тўғрисида”ги Қонун ва "Кадрлар тайёрлаш Миллий Дастури” мамлакат таълим тизимида туб бурилиш ясаган ана шундай энг муҳим ҳужжатлар бўлди.

Биргина бизнинг туманимизда халқ таълими соҳасида юз берган ижобий ўзгаришлар умумий ўрта таълим тизими мактабларининг нафақат қиёфасида, балки таълим-тарбия жараёнида ҳам туб бурилишлар ясади. 1994-95 йилларда туманимиздаги 70 дан ортиқ умумий таълим мактабларининг 24 тасигина замонавий биноларда жойлашган эди. Мазкур мактаблардаги ўқув жиҳозлари, спорт заллари бир хиллик, яъни ўзгармас ҳолатда қолиб кетган, энг яхши деган ўша 24 та мактабнинг бирортасида ҳам замон тараққиётига муносиб равишда ўзгариш йўқ эди. Мустақиллик даврида эса бу борада кескин бурилиш ясалди. Буни қуйидаги рақамларда ҳам кўриш мумкин. Чунончи, 2004 йилда замонавий типдаги мактаблар сони 24 тани ташкил этган бўлса, ўтган қисқа давр ичида улар сони 60 тага етди. 2004 йилда жами мактабларнинг 4 тасидагина компьютер синф хоналари мавжуд бўлган бўлса, 2014 йилга келиб улар сони 53 тага етказилди. Персональ компьютерлар сони эса 22 тани ташкил этди. Биргина 2014 йилдатуманимиздаги 14 та умумтаълим мактабига 14 та замонавий ноутбуклар, электрон доскалар келтирилди ва бу иш яна давом эттирилади. Бундан 20 йил олдин 24 тагина мактабда спорт зали мавжуд бўлса, бугунги кунда улар сони 50 тага етказилиб, ўсиб келаётган ёш авлоднинг жисмонан бақувват ва соғлом бўлиб ўсишлари учун зарур шароитлар яратилди.

Айни пайтда туманимизда 82 та умумтаълим мактаблари, шу жумладан 6 та бошланғич таълим, 37 та мактабгача ва 1 та мактабдан ташқари таълим-тарбия муассасаси (Баркамол авлод маркази), 3 та БЎСМ, 2 та болалар мусиқа ва санъат мактаблари, жами 125 та таълим масканлари фаолият юритмоқда.

Мавжуд мактабгача таълим муассасаларининг умумий аҳволига назар соладиган бўлсак, мустақиллик йилларида уларнинг қиёфаси янада гўзаллашганига гувоҳ бўламиз. Яъни, 37 та мактабгача таълим-тарбия муассасасининг 16 таси замонавий биноларда фаолият олиб бормоқда. 22 та муассаса эса гарчи мослаштирилган биноларда жойлашган бўлса-да, уларда замонга муносиб равишда шарт-шароитлар яратилган. Болалар ва ўсмирлар спорт мактаблари, болалар мусиқа ва санъат мактабларида яратилган шароитлардан эса ўқувчилар ва ўқитувчи-мураббийлар мамнун.

Шуни алоҳида қайд этиш жоизки, мустақилликдан олдин битта мактаб қурилиши тугул, озгина таъмирлаш ишларини режага киритиш, бу иш учун маблағ ажратиш амри маҳол эди. Битта мактаб қурилиши беш йиллик режага киритилиши учун камида 1-2 йил югур-югур қилинарди. Энди эса бу йил режага киритилдими, демак, шу йилнинг ўзидаёқ бутун-бутун мактаблар қурилиб, фойдаланишга топширилаяпти. 2014 йилда 4-сонли мактаб учун 270 ўқувчи ўринга мўлжалланган янги замонавий бино қурилиб, битказилди. 15-сонли умумтаълим мактаби биносида эса капитал реконструкция қилиш ишлари олиб борилмоқда.

Туман халқ таълими муассасалари фаолиятини методик таъминлаш ва ташкил этиш бўлимигақарашли умумий ўрта таълим мактабларида жами 3489 нафар педагог кадрлар 28833 нафар ўқувчиларга таълим-тарбия бермоқдалар.

Жами педагог ходимларнинг 2653 нафари - олий, 834 нафарини ўрта-махсус маълумотлилар ташкил этади.

Таълимда ижобий натижаларга эга бўлиш, энг аввало, ёш авлодга илмий билим асосларини пухта ўргатиш, уларда кенг дунёқараш ҳамда тафаккур кўламини ҳосил қилдириш, маънавий-ахлоқий сифатларини шакллантириш борасидаги таълим-тарбиявий ишларни самарали ташкил этишга йўналтирилган ўқув-семинарлари ташкил қилиш бўйича фанлар кесимида ўқитувчи тренерлар тайёрланди.

Шу сабабли кейинги йиллар давомида туман ХТМФМТТЭБ методистлари ва ижодкор ўқитувчилар ҳамкорлигида ўқитишнинг долзарб масалалари бўйича амалий машғулотлар ҳамда семинар-тренинглар ташкил қилиш одат тусига айланди.

Ушбу тадбирларни ўтказишдан мақсад, пировард натижада таълим муассасаларида таълим сифати ва самарадорлигини ошириш, билим олувчиларга замон талаблари даражасида таълим-тарбия беришдан иборатдир. Бунда билимлар беллашуви – фан олимпиадалари муҳим ўрин тутади.

Собиқ тизим даврида фанлар олимпиадаси мактаб ўқувчиларининг фақатгина юқори синфларида таълим олувчи ўқувчиларни қамраб оларди. Шу сабабли қуйи синфларда таълим олиш рақобатини кучайтириш зарурати туғилган эди.

Эндиликда анъанага айланган Билимлар беллашуви тадбирида туманимиз жамоаси муваффақиятли иштирок этиб, юқори натижаларга эришмоқда.

Жами 45 нафар ўқувчилардан иборат таркибда Билимлар беллашувида иштирок этган ўқувчилар 12 та совринли ўринларни эгаллашга эришдилар.

1997 йил 29 августда Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг IX сессиясида таълим соҳасидаги ислоҳотларни такомиллаштириш билан боғлиқ бўлган жуда долзарб ҳуқуқий ҳужжатлар - "Таълим тўғрисида”ги Қонун ва Кадрлар тайёрлаш миллий дастури қабул қилингани таълим тизимида тубдан ижобий ўзгаришларга асос бўлди. Қабул қилинган ҳужжатларга мувофиқ, мамлакатимизда 9+3 схемаси бўйича 12 йиллик умумий мажбурий бепул таълим тизими жорий этилди. 12 йиллик бепул мажбурий таълим тизимининг олдинги тизимдан фарқи шундаки, олдинги 10 йиллик таълим тизимида фақат умумий ўрта таълим бериш билан чекланилган бўлса, янги тизимда 9 йиллик умумий ўрта таълим берилади ва 3 йил мажбурий тарзда касб-ҳунар ўргатилади. Касб-ҳунар таълимини тамомлаган ёшларга иқтисодиёт тармоқларида керакли бўлган касблар бўйича диплом берилади. Бу оддий қилиб айтганда 18 ёшга тўлган, Ўзбекистонда яшаётган ва Ўзбекистон аҳолисининг 60 фоизини ташкил қиладиган ёшлар бепул тарзда касб эгаси бўлиши кафолатланган.

Бугунги кунда бутун мамлакатимиз бўйлаб мактабгача ёшдаги болаларни мактабгача таълим муассасалари билан қамраб олиш кўрсаткичини ошириш – яъни, мактабгача ёшдаги тарбияланувчиларнинг энг камида 30 фоизини қамраб олишни таъминлаш мақсадида кенг кўламли ишлар режалаштирилмоқда. Аниқроқ қилиб айтадиган бўлсак, 2015-2020 йилларда мактабгача таълим ёшидаги болаларни таълимга жалб қилиш, уларни мактабга тайёрлаш ишлари самарадорлигини ошириш бўйича манзилли дастур ишлаб чиқиш ва амалиётга жорий қилишга тайёргарлик кўрилмоқда.

Хулоса ўрнида шуни алоҳида таъкидлаш керакки, ўтган қисқа лекин шарафли 23 йил таълим тизимини қолоқлик ботқоғидан халос этди ва истиқболи порлоқ йўллар томон олиб чиқди.

О.Матмурадов,

туман ХТМФМТТЭБ мудири.