КОНСТИТУЦИЯ - ХАЛК ИРОДАСИНИНГ ЮКСАК ИФОДАСИ

Давлатимиз ва жамиятимиз ҳаётида алоҳида ўрин олган Қорақалпоғистон Республикаси Конституцияси қабул қилинган куннинг 21 йиллиги халқимиз томонидан кенг нишонланмоқда. Конституциямиз Республикамизда инсонпарвар демократик ҳуқуқий давлат, эркин бозор иқтисодиётини шакллантириш, инсон, унинг манфаатлари, ҳуқуқ ва эркинликлари олий қадрият ҳисобланадиган фуқаролик жамиятини барпо этишнинг энг муҳим қоидаларини ўзида мужассам этиб, жамиятимиз ҳаётининг асосий ҳуқуқий пойдевори бўлиб хизмат қилмоқда. Юртбошимиз таъкидлаганидек, "Ҳар қандай давлатнинг Конституцияси унда яшовчи халқнинг иродасини, руҳиятини, ижтимоий онги ва маданиятини акс эттиради”.Ўзбекистон мустақилликни қўлга киритгач, Қорақалпоғистоннинг мақоми суверен демократик республика даражасига кўтарилди. Ушбу мақом Конституциямизнинг 1-моддасида ўз аксини топган. "Асосий қонунимиз, – деб таъкидлайди бу борада Президентимиз, – Ўзбекистон таркибидаги Қорақалпоғистон Республикасининг мақомини тан олади ва унинг суверенитетини муҳофаза этади”. Ҳар икки республика ўртасидаги сиёсий, ҳуқуқий, иқтисодий ва маданий муносабатларнинг ҳуқуқий асослари Ўзбекистон ва Қорақалпоғистон Республикаларининг Конституцияларида мустаҳкамланган.

Таъкидлаш жоизки, Ўзбекистоннинг давлат мустақиллигига эришиши, ўз навбатида, Қорақалпоғистоннинг ҳам давлат суверенитетини қўлга киритишига олиб келди. Қорақалпоғистон давлат суверенитетининг пойдеворини яратишда дастлабки асос сифатида, 1990 йил 20 июнда қабул қилинган "Ўзбекистон Республикасининг суверенитети тўғрисидаги Декларация”ни кўрсатиб ўтиш мумкин. Мазкур ҳужжатда Қорақалпоғистон Ўзбекистон Республикаси таркибидаги суверен республика, деб эълон қилинган эди. Шу билан бирга, Қорақалпоғистоннинг 1990 йил 14 декабрда қабул қилинган "Ўзбекистон Республикаси таркибида Қорақалпоғистон Республикаси суверенитети тўғрисидаги Декларацияси”да ҳам унинг суверен мақоми белгилаб қўйилган. Мазкур Декларациянинг 9-бандида Қорақалпоғистон Республикасининг суверенитети унинг Конституцияси билан таъминланади, Ўзбекистон Республикаси Қорақалпоғистон Республикаси манфаатларини унинг Асосий Қонунига кўра ва Ўзбекистон Республикаси Конституциясига мувофиқ ҳимоя қилади, деб қайд этилган.

Шуни таъкидлаш зарурки, биз Конституциямизни қабул қилиш билан ўз умрини ўтаб бўлган, мафкуралашган, мустабид маъмурий-буйруқбозлик тизимидан бутунлай воз кечдик, мамлакатимизни ҳуқуқий-демократик ривожлантиришга қаратилган, халқимизнинг туб манфаатларига жавоб берадиган янги стратегияни аниқ белгилаб олдик. Асосий Қонунимизда биринчи навбатда шахс манфаатининг давлат манфаатидан устун этиб белгилангани, инсон, унинг ҳуқуқ ва эркинликлари ҳамда манфаатлари энг олий қадрият сифатида муҳрлаб қўйилганини яна бир марта таъкидлаш жоиз.

Маълумки, ҳар қандай давлат ўз аҳолисининг ижтимоий-иқтисодий ҳуқуқларини кафолатлашга қаратилган ижтимоий функцияни амалга оширади. Республика фуқароларининг муносиб ҳаёт кечиришларини таъминлаш Қорақалпоғистон Республикаси Конституциясининг муқаддимасида эълон қилинган мақсадларидан биридир. Бу мақсад жамиятда ижтимоий адолат ва қонунийлик принциплари асосида ҳамда ижтимоий ҳимояга муҳтож аҳоли қатламларининг ижтимоий ҳимоясини таъминлаш орқали амалга оширилиши Конституциямизнинг бир қатор моддаларида ўз ифодасини топган. Жумладан, Конституциямизнинг 37-моддасига мувофиқ, ҳар ким қариганда, меҳнат лаёқатини йўқотганда, шунингдек, боқувчисидан маҳрум бўлганда ва қонунда назарда тутилган бошқа ҳолларда ижтимоий таъминот олиш ҳуқуқига эга. Унинг 62-моддасига асосан эса, давлат ва жамият етим болаларни ва ота-оналарининг васийлигидан маҳрум бўлган болаларни боқиш, тарбиялаш ва ўқитишни таъминлайди, болаларга бағишланган хайрия фаолиятларни рағбатлантиради. Шунингдек, Конституциямизда ота-оналар ўз фарзандларини вояга етгунларига қадар боқиш ва тарбиялашга ҳамда вояга етган, меҳнатга лаёқатли фарзандлар ўз ота-оналари ҳақида ғамхўрлик қилишга мажбур эканликларининг белгиланганлиги миллий қадриятларимизга асосланган бўлиб, ушбу нормалар бирон-бир давлат Конституциясида мавжуд эмас. Оналик ва болалик давлат томонидан муҳофаза қилиниши эса Конституциянинг 63-моддаси билан кафолатланган. Конституциямизнинг 34-моддасига асосан, ҳар бир шахс мулкдор бўлишга ҳақли эканлиги ва бепул умумий таълим олиш давлат томонидан кафолатланганлиги 39-модда билан мустаҳкамлаб қўйилган.

Хулоса қилиб айтганда, Конституциямиз нафақат бугунги куннинг Қомуси, балки у эртанги кунимиз, янгиланаётган жамиятимиз истиқболини аниқ белгилаб берувчи ҳужжат, келажак авлод йўлини ёритиб турувчи маёқдир. Президентимиз таъбири билан айтганда, ҳар қандай давлатнинг юзи, обрў-эътибори унинг Конституцияси ҳисобланади. Зеро, Конституция давлатни давлат, миллатни миллат сифатида дунёга танитадиган Қомусномадир.

Зулхумор Балтабаева,