Азиз ва қадрли айём

Уйғониш ва яшариш фасли бўлган баҳор бошқа фасллардан нимаси билан ажралиб туришини биласизми? Албатта, байрамлари билан. Баҳорнинг дастлабки ойи март кириб келиши билан Халқаро хотин-қизлар куни бўлмиш 8 март байрам қилинади.

Март ойининг ўрталарига келиб баҳор фаслининг гули бўлмиш Наврўз эшик қоқади. Бу байрам юртимизнинг ҳар бир чеккасида, ҳар бир гўшасида соғинч-ла нишонланади.

Наврўз - нафақат юртимизнинг, балки Шарқ халқларининг ҳам байрами бўлиб, 21 март куни кеча ва кундуз тенглашган кун - янги йил сифатида қадрланади.

Наврўз жуда қадимий байрамдир. Наврўз ҳақида кўплаб алломаларимиз ўз асарларида ёзиб қолдирганлар. Жумладан, Абу Райҳон Берунийнинг "Қадимги халқлардан қолган ёдгорликлар”, Умар Ҳайёмнинг "Наврўзнома”, Абулқосим Фирдавсийнинг "Шоҳнома” асарларида Наврўз ва унинг пайдо бўлиш тарихи, у билан боғлиқ урф-одатлар тасвирланган.

Мутафаккирлар наздидаНаврўз байрамининг пайдо бўлиши шоҳ Жамшид ҳумронлик қилган давр билан боғлиқдир. Абу Райҳон Берунийнинг маълумотига кўра, Жамшид подшоҳ бўлгач, маъжусийлар динини янгилади ва бу иш қилинган кун – Наврўз – Янги йил деб аталди.

Демак, Наврўз байрами тўрт минг йиллик тарихга эга ва қадимдан табиат уйғониши билан боғлиқ маросим сифатида байрам қилинади.

Халқимизнинг ахлоқий-маънавий қадриятлари мужассам бўлган, эзгу ниятлар билан тантана қилинадиган бахт ва баҳор байрами Наврўз қанча-қанча замон бўронларидан омон ўтди. Масалан, Ўрта Осиё халқларининг миллий қиёфасини йўқ қилиб, уларни ягона, сунъий "Совет халқи” деган ном остида бирлаштирмоқчи бўлган собиқ шўро тузуми мана шу қадимий байрамга ҳам қаттиқ ҳужум қилиб кўрган. Ўтган асарнинг 80-йилларида ўзининг таназзул палласига кирган коммунистлар партияси Наврўзни ёмонотлиқ қилиб, уни халқ ёдидан чиқариш ҳаракатига тушди.

Ўзбекистон Республикаси Президенти Ислом Каримов халққа ва унинг маънавиятига қарши қаратилган бу хуружларга дадил қарши чиқиб, Наврўзни умумхалқ байрами сифатида кенг нишонлаш лозимлигини қатъий айтганидан кейин бу кўҳна байрамнинг иккинчи умри бошланди.

Демак, биз шуни айтишимиз мумкинки, юракка, қалбга сингган ҳис-туйғуларни ҳеч нима тортиб ололмайди, айниқса, Наврўзга бўлган туйғуни.

Наврўзга бўлган туйғулар кўп, шу билан бир қаторда нишонлашнинг ўзига хос томонлари мавжуд бўлиб, улар даврлар ўтиши билан шаклан ва мазмунан бойиб, такомиллашиб келмоқда.

Масалан, қадимдан Наврўз муносабати билан мамлакатлараро урушлар тўхтатилган, урушаётган давлатлар сулҳ тузган. Оилалар ва одамлар ўртасидаги гина-кудуратлар бир четга сурилиб, ота-она, қариндош-уруғлар, кексалар, бетоблар совға-салом билан йўқланган. Шу куни оҳорли кийимлар кийилган, турли-туман Наврўз таомлари тайёрланган, ҳамма ёқ супуриб-сидирилган, катта-катта майдонларда сайиллар, айниқса, сумалак сайиллари ташкил этилган.

Сумалак яхши ниятлар билан ҳар бир оилага тақсимланади. Ундан ташқари, беморлар, ногиронлар, ёлғиз қариялар сумалак билан йўқланади.

Шунингдек, бу байрамда халқ оғзаки ижодиёти намуналарини, яъни мақол, лапар, шеър, матал, латифа, эртак, айтиш бўйича танлов мусобақалари уюштирилади. Яна шуни ҳам айтиш лозимки, Наврўз байрамларида ҳар хил ўйинлар, жумладан дорбозлар беллашуви, полвонларнинг чўққига чиқиш машқлари ҳам йўқ эмас. Халқимизда кўп тарқалган беллашувлардан бири бу варрак учиришдир. Унда хоҳлаган инсон беллашиши мумкин.

Бу байрамнинг севимлилиги шундаки, Наврўзда деҳқонлар ерга уруғ сочадилар, янги деҳқончилик йили бошланади.

Мустақилликдан сўнг Наврўз байрамини халқимиз билан бирга чет эллик меҳмонлар ҳам севиб нишонлайдиган бўлишди. Бу умумхалқ байрами барча учун азиз ва қадрли айёмга айланди.

Шаҳноза БОЛТАБОЕВА,

26-сонли мактабнинг 8^бсинф ўқувчиси.

"Энг яхши иншо" танлови ғолиби.