ДУРУНКИДА ДУРКУНЛИКЛАР АВЛОДЛАРИ ЯШАЙДИЛАР

Бисмиллаҳир роҳманир роҳийм!

Манғит шаҳрининг шарқий томонида, Манғит арнанинг чап қирғоғи бўйлаб шаҳарга туташган қадимги Дурунки овули бор. 1991 йил 31 августда Ўзбекистон Республикаси мустақилликка эришгач, бу ерда ҳам маҳалла фуқаролар йиғини ташкил этилиб, раис сайланган.

Туркий қабилаларнинг улкан бўғинларидан бўлган Манғит қабиласининг “кескич” уруғидан бўлган Дурунки овули фуқароларининг истак ва илтимослари инобатга олиниб, уларнинг қадимий аждодлари хотирасини абадийлаштириш мақсадида ушбу маҳаллага ва унинг марказий кўчаларидан бирига 1993 йил 11 августда Манғит шаҳар Кенгаши ижроия қўмитасининг 161-3-сонли қарорига мувофиқ Дурунки номи берилган. Шундан кейин “Амударё ҳақиқати” газетасида жамоатчи мухбир бўлган Х.Ёқубжоновнинг (Аллоҳ раҳмат қилсин) бу номга нисбатан танқидий кўз қараши ҳам эълон қилинди. Аммо қадимий Дурунки номи ҳамон сақланиб келмоқда.

Чунки Дурунки номининг келиб чиқиши ва маъноси масаласида тарихий манбаларда ва ўзбек тилининг изоҳли луғатларида айнан биз излаган бирон-бир яхлит маъно англатувчи сўзни топа олмадик. Айрим манбаларда, масалан Ўзбек совет энциклопедияси (ред, Тошкент-1988, “Ўзбекча-русча луғат” 50.000 сўз)нинг 128-саҳифасида Дуркун- рослый, крупный, дебелый, бола – крупный ребёнок – деб изоҳланган. Шунингдек, “Ўзбек тилининг изоҳли луғати” (икки томлик, 60 000 сўз. Москва, “Рус тили”- 1981 й) қўлланмасининг 240-саҳифасида Дуркун – бўлиқ, тўла, гавдали, деб изоҳланади.

Тарихчи ва тилшунос олимлар ҳамда шу ҳудудда яшаб ўтган, ҳозир ҳам яшаётган қарияларнинг билдирган фикр-мулоҳазалари ҳамда айрим тарихий манбаларга кўра, ҳозирги Дурунки маҳалласи ҳудудига кўчманчи Манғит қабиласининг “кескич” уруғи оилалари XVIII асрнинг ўрталарида Хоразм хони Анушахон даврларида (Абул Ғозийхон ўғли) Дашти Қипчоқ тарафдан, ғарбий-шимолдан кўчиб келганлар ва чорвачилик ҳамда деҳқончиликка мос, унумдор бу ерларда ўтроқлашиб қолган, деган фикрлар ҳам мавжуд.

Дурунки атамаси асрлар оша дастлаб дуркун сўзининг ўзагидан келиб чиқиб, дуркунликлар, кейинчалик вақтнинг ўтиши билан юз йиллар ичида аста-секин “Дурунки” сўзига айланиб қолган бўлса керак, деган фараз юзага келмоқда.

Дурункиликлар азалдан ўзларининг тўғрисўзлиги ва мардлиги, аҳиллиги, турмушнинг барча жабҳаларида илғорлиги ва ташаббускорлиги, деҳқончилик, боғдорчилик ва полизчилик соҳаларидаги ишбилармонлиги, тадбиркорлиги билан эл назарига тушиб келганлар. Улар ҳаётнинг барча соҳаларида тажриба ва илм орттириб, ўз даврида довруғи элларга таралган. Карим раис Олланазаров, Хўжамурод гаранг Гулмонов, Собир Шомуродов, Мадат эшон Ўтамуродов, Жумамурод ферма Оллоҳберганов, Эшим харрат Матқурбонов, Худойберган ошпаз Ҳасанов, Қўчқор ширапаз, Қозоқбой ширапаз Матёқубов, Мавлон хонқали Пирниёзов, Худойберган Дўсонов, Жумамурод милиция Олланазаров, Раҳимбой гаранг Хўжамуродов, Раҳимбой Ҳасан Худойберганов ва Шериммат уста Адҳамовларнинг номларини ҳанузгача эл ардоқлаб тилга олишади. Бу инсонлар колхозлар тузилиши даврларидан кейин 1935-40-йилларда туманимиз ҳудудига энг ҳосилдор олма, анор, узум, анжир, шафтоли ниҳолларини келтириб, кўркам боғлар яратган ва картошка, помидор, карам, бодринг, корейс карами (чимчи), турли хил ошкўкларни, полиз экинларини маҳаллийлаштирган ва элимиз дастурхонининг янада тўкин-сочин бўлишига ўзларининг муносиб ҳиссаларини қўшганлар. 1960 йилларга келиб иссиқхона шароитида экин экишни ҳаётга татбиқ қилган инсонлар ҳам айнан юқорида тилга олган инсонларнинг фарзандлари бўладилар.

Ҳозирги кунда Дурунки маҳалласи ҳудудида 658 та оила мавжуд бўлиб, жами 3122 нафардан зиёд фуқаролар яшайдилар. Маҳалла ҳудудида 56-сонли умумтаълим мактаби, 8-сонли мактабгача таълим муассасаси ва “Амударё тутунув” АЖга қарашли 52-сонли кундалик эҳтиёж моллари дўкони ва туман Ветеринария бўлими, 2 та автомашиналарга техник хизмат кўрсатиш шохобчаси ва “Динора” хусусий кафеси мавжуд. Дурунки маҳалласи шимоли-ғарбий томонидан Бой овул маҳалласи билан, ғарбий томонидан Бешгужум ва Чордара маҳаллалари билан, жануб томонидан эса Туркманистон Республикасининг 842 метрлик давлат чегаралари билан қўшни жойлашган. Шарқий томонидан эса “Ўрта қалъа” овули билан чегарадош.

Маҳалла – жамоа бўлиб яшашнинг тарихий шаклланган, замонавийлашган атамаси. Маънавий қадриятларимизнинг узоқ тарихий илдизига эътибор берадиган бўлсак, аждодларимиз бундан минг йиллар аввал ҳам қабила, уруғ, оила, овул, кент, работларга бирлашиб, аҳилликда яшаб ўтганлар, орзу-умидлари, тараққиёт учун хизмат қилишга йўналтирилган эзгу иш ва режаларини ўзаро маслаҳатлашиб, кенгашиб ҳал этиб келганлар. Шу жиҳатдан олиб қарайдиган бўлсак, маҳалла тушунчаси бизнинг маънавий қадриятларимизнинг умумий қиёфасидир. Чунки айнан шу қиёфада халқимизнинг анъаналари, урф-одатлари, маданий-маърифий интилишлари ўз аксини топган.

Мен Дурунки маҳалласи ҳудудида яшовчи фуқаро сифатида ўзим истиқомат қилаётган бу маконнинг ҳар бир қарич ерини жуда яхши биламан. Албатта, Ватанимиз ичра кичик Ватан ҳисобланмиш маҳалламизни ҳар жиҳатдан обод, кўркам, одамларининг эса аҳилликда бахтиёр яшашларини истайман. Бу борада маҳалла фаолларининг, айниқса, кекса фахрийларимизнинг ўрни муҳим. Биз оталар буни ҳар лаҳзада ҳис этиб турамиз.

Муқаддас ҳадисларда зикр этилишича: “Ҳар жиҳатдан кўнгли кенг, муҳтожларга елкадош, мискинлар қалбига чироқ ёқувчи, ўзини минбаъд жамоадан айро қўймаган сахий қалб одам – оқил, иймони бут инсонлар сирасига киради”.

Неча юз йиллардан бери ўзларининг маънан бой илдизига таяниб, ўзаро меҳр-оқибат ришталарини мустаҳкам тутиб, ақл-идрокда, тадбиркорликда, оилавий ҳаётда дуркун (тўлиқ ва бўлиқ, яхши ривож топган Қ.Ж) яшашга интилаётган дурункиликлар ҳар бир соҳада пешқадам. Илмий-назарий фикрда ҳам, диний-ахлоқий масалаларда ҳам ҳақиқий ва мустаҳкам билимлари билан собитдирлар. Шу боис, дурункиликларнинг оилаларидан маърифатли ва маънавиятли инсонлар етишиб чиққанлар. Валлоҳу аълам биссавоб.

Қодирберган ҳожи.