Сув ҳисобида аниқлик — фаровонлик гарови

Бугунги кунда сув – шунчаки табиий ресурс эмас, балки келажак авлодлар ҳаётини белгилаб берувчи стратегик неъматга айланиб улгурди. Айниқса, иқлим ўзгаришининг салбий оқибатлари яққол сезилаётган, сув тақчиллиги долзарб муаммога айланган Оролбўйи минтақасида ҳар бир томчи сувнинг ҳисобини юритиш ва ундан оқилона фойдаланиш ҳаётий заруратдир.

Ана шундай муҳим вазифаларни амалга ошириш, сув хўжалиги соҳасига замонавий технологияларни изчил татбиқ этиш мақсадида жорий йилнинг 6 апрель куни Амударё туманида "Очиқ каналларда сувни ўлчашнинг замонавий усул ва воситалари, уларни градуировкалаш ҳамда қиёслаш" мавзусига бағишланган мазкур семинар-тренинг ўтказилди. Мазкур тадбир соҳа мутахассислари учун нафақат билим алмашиш, балки янги давр талабларига мослашиш йўлидаги навбатдаги муҳим қадам бўлди.

Ушбу тадбир шунчаки илмий анжуман эмас, балки Оролбўйи ҳудудларида амалга оширилаётган нуфузли "Aral Sea Wetlands" лойиҳаси доирасидаги тизимли ишларнинг узвий давомидир. Ўзбекистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлиги, Экология ва иқлим ўзгариши миллий қўмитаси, Бирлашган Миллатлар Ташкилоти Тараққиёт дастури ҳамда Глобал экологик фонд ҳамкорлигида ташкил этилган ушбу семинар-тренингда сув хўжалиги соҳасининг етакчи мутахассислари, аҳоли ва фермер хўжаликларининг сув таъминоти учун бевосита масъул бўлган ташкилотлар ва хизматлар вакиллари иштирок этдилар.

Семинарнинг назарий қисми иштирокчилар учун бой ахборот манбаига айланди. Унда очиқ сув объектларида сув сарфини аниқ ўлчашнинг энг сўнгги ёндашувлари, жаҳон тажрибасида қўлланилаётган замонавий ўлчов асбобларининг ишлаш тамойиллари ва улардан фойдаланиш самарадорлиги атрофлича муҳокама қилинди. Айниқса, ўлчов асбобларини градуировкалаш ва қиёслаш тартиблари бўйича берилган маълумотлар мутахассислар учун жуда фойдали бўлди. Зеро, сув ҳисобини юритишда кичик бир хатолик ҳам якуний натижада катта йўқотишларга ёки нотўғри тақсимотга олиб келиши мумкин. Шу боис, соҳага инсон омилини камайтиришга қаратилган рақамли технологияларни жорий этиш, автоматик бошқарув тизимлари орқали аниқликни таъминлаш масалалари маърузалар марказида бўлди. Иштирокчилар сув ҳисобини юритишда нафақат миқдор, балки сифат ва адолатли тақсимот мезонлари ҳақида ҳам янги тушунчаларга эга бўлдилар.

Семинар-тренинг фақатгина иштирокчиларга билим бериш билан чекланиб қолмай, Оролбўйи минтақасида сув ресурсларини бошқаришнинг янги стратегиясини шакллантиришда муҳим пойдевор бўлиб хизмат қилади. Сув ресурслари чекланган шароитда сув тақсимотида шаффофликни ошириш, коррупциоген омилларни бартараф этиш ва сувдан фойдаланувчилар ўртасида ишонч муҳитини яратиш – бугунги куннинг энг устувор вазифасидир. Зеро, мутахассисларнинг касбий салоҳиятини ошириш орқали нафақат сув хўжалигини модернизация қилиш, балки табиатни муҳофаза қилиш ва минтақавий экологик барқарорликни таъминлашга ҳам ҳисса қўшиш мумкин.

Тадбирнинг амалий қисми Амударё туманидаги "Манғит арна" каналида давом этди. Назарий билимларни амалиёт билан боғлаш мақсадида ташкил этилган бу жараён иштирокчиларда катта қизиқиш уйғотди. Бевосита дала шароитида, сув бўйида мутахассислар замонавий махсус ускуналар ёрдамида сув сарфини ўлчаш жараёнларида шахсан қатнашдилар.

Тажрибали экспертлар бошчилигида ўлчаш ишларини тўғри ташкил этиш, олинган натижаларни математик ва статистик ҳисоблаш ҳамда уларни чуқур таҳлил қилиш бўйича кўргазмали машғулотлар ўтказилди. Бу жараёнда ҳар бир иштирокчи замонавий асбоб-ускуналар билан ишлаш кўникмасини мустаҳкамлаш имкониятига эга бўлди. Амалий машғулотлар давомида "Манғит арна" каналининг ўзига хос гидрологик хусусиятлари инобатга олинган ҳолда, сув тежаш технологияларини қўллашнинг реал имкониятлари кўриб чиқилди.

Маҳаллий мутахассисларнинг халқаро ташкилотлар кўмагида эгаллаётган замонавий билимлари келгусида ҳудудда сув тақчиллигини юмшатиш ва қишлоқ хўжалиги самарадорлигини оширишда асосий омил бўлиб хизмат қилади. Зеро, аниқ ўлчов ва оқилона бошқарув бор жойда, албатта, барака ва ривожланиш бўлади.

Оролбўйининг ҳар бир қарич ерига етиб бораётган сувнинг қадрини англаш, уни замонавий усуллар билан асраб-авайлаш, иқтисод қилиш – бугунги кун мутахассислари олдида турган асосий вазифадир. Бу каби амалий тренинглар ушбу эзгу мақсадга эришиш йўлидаги муҳим восита бўлиб хизмат қилади.