BOLA HUQUQLARI – QONUN HIMOYaSIDA

Har bir farzand oilada dunyoga keladi. Oilada dastlabki tarbiya saboqlarini oladi. Bolaning tili ham oilada çiqadi, birinçi sözi "ota” va "ona” sözlari bilan boşlanadi. Bolaning tabiati va feʼl-atvori ota-ona tabiati va feʼl-atvoriga monand bölib, ota-ona öz aksini közguda körgandek öz farzandida körib turadi.

Yangi 2014-yilni muhtaram Prezidentimizning "Soğlom bola yili” deb eʼlon qilişida ham çuqur maʼno bor. Negaki, biz hayotimizni bolalarsiz tasavvur qilolmaymiz. Boş Qomusimiz – Konstitutsiyamizda belgilab qöyilganidek, barça bolalarimiz baxtli bölişga haqlidirlar. Bolalar huquqlari va erkinliklari qonun tomonidan himoya qilinadi va kafolatlanadi. Özbekistonda bola huquqlari böyiça 100 dan ziyod Qonun, Farmon, qaror va meʼyoriy-huquqiy hujjatlar qabul qilingan.

Özbekiston xalqaro huquq meʼyorlarining ustuvorligini hamda bolalar ahvolini yaxşilaş uçun xalqaro hamkorlikning muhimligini eʼtirof etgan holda MDH mamlakatlari orasida birinçilardan bölib, 1992-yilda "Bola huquqlari töğrisida”gi xalqaro Konventsiyani ratifikatsiya qildi. 2008-yil 7 yanvarda "Bola huquqlarining kafolatlari töğrisida”gi Qonun qabul qilindi. Mazkur qonun sohadagi huquqiy tartibga soliş mexanizmini mustahkamlaş, jumladan, yetim va ota-ona qaramoğidan mahrum bölgan bolalarni ijtimoiy-huquqiy himoya qilişning amaldagi tizimi samaradorligini yanada oşirdi. Sönggi yillarda "Bolalar mehnatining oğir şakllarini taqiqlaş va yöq qilişga doir şoşilinç çoralar töğrisida”gi Konventsiyani (Jeneva, 1999-yil 17-iyun) ratifikatsiya qiliş töğrisida”gi hamda "Işga qabul qilişning eng kiçik yoşi töğrisida”gi Konventsiyani ratifikatsiya qiliş töğrisida”gi Qonunlar kuçga kirdi. Şuningdek, Özbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi, Oila kodeksi, Fuqarolik, Mehnat, Jinoyat kodekslari, "Bola huquqlarining kafolatlari töğrisida”gi, "Odam savdosiga qarşi kuraşiş töğrisida”gi Qonunlar va boşqa meʼyoriy-huquqiy hujjatlarda bola huquqlarining kafolatlari öz ifodasini topgan. Mazkur saʼy-harakatlar tufayli bugun bola huquqlarini samarali taʼminlaş barobarida jahon amaliyotida keng qöllab kelinayotgan yuvenal adliya tizimi imkoniyatlaridan foydalanişni hayotning özi taqozo qilmoqda.

Inson huquqlari umumjahon Deklaratsiyasining 25-moddasiga muvofiq har bir inson özining hamda oilasining salomatligi va farovonligini taʼminlaş uçun zarur turmuş darajasiga ega bölişga haqli. Bu huquqdan foydalaniş va uni amalga oşiriş masʼuliyati oilada ota-ona zimmasiga yuklatilgan. Buni töğri anglagan va çuqur tuşungan oilada davlat va jamiyatga munosib öğil-qizlar voyaga yetadi. Şu sababli oilada bolalar tarbiyasiga masʼul böliş, oilaviy nizo va janjallarning oldini oliş, sudlar tomonidan ularning öz vaqtida hal qilinişini taʼminlaşga erişiş bugungi kundagi dolzarb masalalardan biridir.

Bolalarni avvalo nimadan himoya qiliş lozim? Birinçi navbatda ularning bolaligini va kelajagini himoya qiliş, hayoti maqsadli, mazmunli, zavqli va albatta baxtli bölişi uçun kömaklaşiş biz katta yoşdagi kişilarning burçimizdir. Qolaversa, ularni qarovsizlik va nazoratsizlikdan, bekorçilik va spirtli içimlik içiş, tamaki va nos çekiş hamda giyohvandlik, qimorbozlik kabi qator zararli illatlardan, "ommaviy madaniyat”, diniy-ekstremistik oqim taʼsirlaridan asraşimiz şart. Zarur himoya-profilaktika tadbirlarini köriş - ogohlik – nazorat nuqtasi tarbiyaviy işlar diqqat markazi bölib qolsin.

Bunday kölamdor va masʼuliyat yuki oğir, şu bilan birga dunyodagi eng ezgu işning uddasidan albatta çiqib, 2014 – "Soğlom bola yili” Davlat Dasturida belgilangan uluğvor va zalvorli vazifalarni bajarişga barçamizning qurbimiz yetadi. Buning uçun biz özimizda yetarli kuç-quvvat, bilim, mahorat va imkoniyat topa olamiz.

Ilhom Nurullayev,

2-sonli Amudaryo tuman Davlat Notarial idorasi notariusi.

Qobul ŞOMURODOV,

"Taraqqiyot közgusi" muxbiri.