BOLA HUQUQLARI – QONUN HIMOYaSIDA

Har bir farzand oilada dunyoga keladi. Oilada dastlabki tarbiya saboqlarini oladi. Bolaning tili ham oilada chiqadi, birinchi soʻzi "ota” va "ona” soʻzlari bilan boshlanadi. Bolaning tabiati va feʼl-atvori ota-ona tabiati va feʼl-atvoriga monand boʻlib, ota-ona oʻz aksini koʻzguda koʻrgandek oʻz farzandida koʻrib turadi.

Yangi 2014-yilni muhtaram Prezidentimizning "Sogʻlom bola yili” deb eʼlon qilishida ham chuqur maʼno bor. Negaki, biz hayotimizni bolalarsiz tasavvur qilolmaymiz. Bosh Qomusimiz – Konstitutsiyamizda belgilab qoʻyilganidek, barcha bolalarimiz baxtli boʻlishga haqlidirlar. Bolalar huquqlari va erkinliklari qonun tomonidan himoya qilinadi va kafolatlanadi. Oʻzbekistonda bola huquqlari boʻyicha 100 dan ziyod Qonun, Farmon, qaror va meʼyoriy-huquqiy hujjatlar qabul qilingan.

Oʻzbekiston xalqaro huquq meʼyorlarining ustuvorligini hamda bolalar ahvolini yaxshilash uchun xalqaro hamkorlikning muhimligini eʼtirof etgan holda MDH mamlakatlari orasida birinchilardan boʻlib, 1992-yilda "Bola huquqlari toʻgʻrisida”gi xalqaro Konventsiyani ratifikatsiya qildi. 2008-yil 7 yanvarda "Bola huquqlarining kafolatlari toʻgʻrisida”gi Qonun qabul qilindi. Mazkur qonun sohadagi huquqiy tartibga solish mexanizmini mustahkamlash, jumladan, yetim va ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolalarni ijtimoiy-huquqiy himoya qilishning amaldagi tizimi samaradorligini yanada oshirdi. Soʻnggi yillarda "Bolalar mehnatining ogʻir shakllarini taqiqlash va yoʻq qilishga doir shoshilinch choralar toʻgʻrisida”gi Konventsiyani (Jeneva, 1999-yil 17-iyun) ratifikatsiya qilish toʻgʻrisida”gi hamda "Ishga qabul qilishning eng kichik yoshi toʻgʻrisida”gi Konventsiyani ratifikatsiya qilish toʻgʻrisida”gi Qonunlar kuchga kirdi. Shuningdek, Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi, Oila kodeksi, Fuqarolik, Mehnat, Jinoyat kodekslari, "Bola huquqlarining kafolatlari toʻgʻrisida”gi, "Odam savdosiga qarshi kurashish toʻgʻrisida”gi Qonunlar va boshqa meʼyoriy-huquqiy hujjatlarda bola huquqlarining kafolatlari oʻz ifodasini topgan. Mazkur saʼy-harakatlar tufayli bugun bola huquqlarini samarali taʼminlash barobarida jahon amaliyotida keng qoʻllab kelinayotgan yuvenal adliya tizimi imkoniyatlaridan foydalanishni hayotning oʻzi taqozo qilmoqda.

Inson huquqlari umumjahon Deklaratsiyasining 25-moddasiga muvofiq har bir inson oʻzining hamda oilasining salomatligi va farovonligini taʼminlash uchun zarur turmush darajasiga ega boʻlishga haqli. Bu huquqdan foydalanish va uni amalga oshirish masʼuliyati oilada ota-ona zimmasiga yuklatilgan. Buni toʻgʻri anglagan va chuqur tushungan oilada davlat va jamiyatga munosib oʻgʻil-qizlar voyaga yetadi. Shu sababli oilada bolalar tarbiyasiga masʼul boʻlish, oilaviy nizo va janjallarning oldini olish, sudlar tomonidan ularning oʻz vaqtida hal qilinishini taʼminlashga erishish bugungi kundagi dolzarb masalalardan biridir.

Bolalarni avvalo nimadan himoya qilish lozim? Birinchi navbatda ularning bolaligini va kelajagini himoya qilish, hayoti maqsadli, mazmunli, zavqli va albatta baxtli boʻlishi uchun koʻmaklashish biz katta yoshdagi kishilarning burchimizdir. Qolaversa, ularni qarovsizlik va nazoratsizlikdan, bekorchilik va spirtli ichimlik ichish, tamaki va nos chekish hamda giyohvandlik, qimorbozlik kabi qator zararli illatlardan, "ommaviy madaniyat”, diniy-ekstremistik oqim taʼsirlaridan asrashimiz shart. Zarur himoya-profilaktika tadbirlarini koʻrish - ogohlik – nazorat nuqtasi tarbiyaviy ishlar diqqat markazi boʻlib qolsin.

Bunday koʻlamdor va masʼuliyat yuki ogʻir, shu bilan birga dunyodagi eng ezgu ishning uddasidan albatta chiqib, 2014 – "Sogʻlom bola yili” Davlat Dasturida belgilangan ulugʻvor va zalvorli vazifalarni bajarishga barchamizning qurbimiz yetadi. Buning uchun biz oʻzimizda yetarli kuch-quvvat, bilim, mahorat va imkoniyat topa olamiz.

Ilhom Nurullayev,

2-sonli Amudaryo tuman Davlat Notarial idorasi notariusi.

Qobul ShOMURODOV,

"Taraqqiyot koʻzgusi" muxbiri.