Byudjet Kodeksi – qonunchiligimizdagi yangilik
Mustaqillik yillarida mamlakatimizda davlat moliyasini boshqarishning huquqiy asoslarini takomillashtirish, byudjet siyosati ustuvor yoʻnalishlarini tartibga solish maqsadida qator qonunlar va qonunosti hujjatlari qabul qilinib, keng koʻlamli ishlar amalga oshirilmoqda. 2013-yil 26-dekabr kuni eʼlon qilingan «Oʻzbekiston Respublikasining Byudjet Kodeksini tasdiqlash toʻgʻrisida»gi Qonun ham shular jumlasidandir. Mazkur Qonunga asosan 2014 yil 1 yanvardan boshlab Oʻzbekiston Respublikasining Byudjet Kodeksi kuchga kirdi.
Byudjet Kodeksi umumiy va maxsus qismlar, 9 boʻlim, 28 bob va 192 ta moddadan iborat boʻlib, mazkur hujjat shu vaqtga qadar byudjetni tartibga solib kelgan «Byudjet tizimi toʻgʻrisida»gi va «Davlat byudjetining gʻazna ijrosi toʻgʻrisida»gi Qonunlarni, byudjet jarayonining alohida masalalarini tartibga soluvchi oltita Qonunni, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Farmon va qarorlarini, hukumat qarorlarini hamda idoraviy meʼyoriy-huquqiy hujjatlarni qamrab olgan.
Kodeksda ayni paytda amalda boʻlgan meʼyorlar kengaytirilib, byudjet jarayoni ishtirokchilarining vakolatlari, davlat tomonidan mablagʻ jalb qilish, byudjet ijrosi ustidan nazorat va byudjet qonunchiligini buzganlik uchun javobgarlikni aks ettiruvchi yangi moddalar qoʻshilgan.
Ushbu Kodeks taraqqiy etgan mamlakatlarning bu boradagi ilgʻor tajribasini hisobga olgan holda ishlab chiqilgan. Bundan tashqari, hujjatda davlat maqsadli jamgʻarmalari va byudjet tashkilotlarining byudjetdan tashqari jamgʻarmalari qamrab olingan, byudjet mablagʻlarining manzillilik va maqsadlilik xususiyati, byudjet mablagʻlaridan natijaviy va samarali foydalanish, yagona gʻazna, masʼuliyat, ommaviylik va oshkoralik kabi qoʻshimcha tamoyillar kiritilgan va tushunchalar roʻyxati kengaytirilgan.
Byudjet Kodeksi amaldagi Soliq Kodeksi bilan birgalikda yagona unifikatsiyalashtirilgan, xalqaro standartlarga javob beradigan, davlat moliyasi qonunchiligi bazasini shakllantirish imkonini beradigan hujjatdir.
Maʼlumki, har yili mamlakatimizda davlat byudjetining 60 foizga yaqini aholini ijtimoiy himoya qilish va ijtimoiy sohani rivojlantirishga yoʻnaltirilmoqda. Ushbu Kodeksda byudjet mablagʻlarining maqsadli sarflanishi, uni sarflashning natijaviyligi va samaradorligi, gʻaznaning yagonaligi, javobgarlik, ochiq-oydinlik yaʼni oshkoralik kabi byudjet tizimining asosiy tamoyillari kiritilgani ijtimoiy himoyaga muhtoj aholi turmush darajasini yaxshilashga yoʻnaltiriladigan mablagʻlarning manzilli va maqsadli sarflanishiga hamda uning ustidan samarali nazorat oʻrnatilishiga xizmat qiladi.
Aytish kerakki, har qanday davlatning samarali faoliyat yuritishi koʻp jihatdan toʻgʻri shakllantirilgan byudjetga bogʻliq. Nafaqat davlat majburiyatlari va ijtimoiy kafolatlar bajarilishi, balki mamlakat rivojining strategik maqsadlariga erishilishi byudjet mablagʻlari qanday tamoyillar asosida, qanday usulda shakllantirilishi va ishlatilishi, byudjet siyosati qanday ustuvorliklarni amalga oshirishiga ham bogʻliq.
Kodeksda nazarda tutilgan meʼyor va qoidalarning amalga oshirilishi byudjet jarayonining hamma bosqichlari hamda darajalarida yagona huquqiy meʼyor va yondashuvlar qoʻllanilishini taʼminlab, byudjet jarayoni barcha ishtirokchilarining faoliyatini yengillashtirishga, mamlakatimizda makroiqtisodiy barqarorlikni, barqaror iqtisodiy oʻsishni taʼminlashga xizmat qiladi.
Madamin KAZAKOV,
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
