JAMOATÇILIK NAZORATI – fuqarolik jamiyatini şakllantirişning muhim omili

Yurtboşimiz 2012-yil 17-mart kuni Xalq deputatlari Toşkent şahar Kengaşining navbatdan taşqari sessiyasidagi nutqida jamoatçilik nazoratini amalga oşirişda mahallaning örni beqiyos ekaniga alohida eʼtibor qaratib, "... biz xuquqiy-demokratik davlat qurmoqdamiz. Xuquqiy davlatning quroli ham, himoyasi ham, közi ham, sözi ham, qonundir. Albatta, tegişli qonunlarni qabul qiliş mumkin, lekin bu qonunlar bajarilmasa, odamlar, avvalo, rahbarlar, qonun ximoyaçilari bölgan xuquq-tartibot idoralarining xodimlari qonunga itoat qilmasa, bunday şaroitda adolatga, hokimiyatga işonç qoladimi özi?  ... Bu masalada jamoatçilik nazorati, mahallaning roli va taʼsiri juda kuçli ekanini xammamiz yaxşi bilamiz”, deya taʼkidladilar.

Fuqarolarning özini-özi boşqariş organlari samarali jamoatçilik nazoratini amalga oşirişdagi ahamiyatini sönggi yillarda qabul qilinayotgan qonun xujjatlari ham isbotlab turibdi.

Ayni paytda Özbekiston "Mahalla” xayriya jamoat fondi tomonidan tegişli hamkor taşkilotlar bilan birgalikda fuqarolarning özini-özi boşqariş organlari huzuridagi jamoatçilik nazorati va isteʼmolçilar huquqlarini himoya qiliş komissiyasining namunaviy Nizomi işlab çiqildi va amaliyotga tatbiq etilmoqda.

Jamoatçilik nazorati va isteʼmolçilar huquqlarini himoya qiliş komissiyasi öz faoliyatini jamoatçilik asosida fuqarolar yiğini (vakillar yiğilişi) qaroriga asosan amalga oşiradi hamda tegişli davlat organlari, boşqa jamoat birlaşmalari bilan hamkorlikda taşkil etadi. Komissiya Özbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi, qonunlari va boşqa normativ-huquqiy xujjatlarga, fuqarolar yiğini qarorlari hamda uşbu Nizom asosida fuqarolar yiğini tomonidan işlab çiqilgan hamda tasdiqlangan  Nizomga muvofiq iş yuritadi.

Komissiya öz faoliyatida mustaqil bölib, faqat fuqarolar yiğini oldida hisobdordir.

Nizomda komissiya faoliyati natijalari böyiça fuqarolar yiğiniga yilning har çoragida hisobot berişi belgilangan.

Jamoatçilik nazorati va isteʼmolçilar huquqlarini himoya qiliş komissiyasining maqsadi fuqarolar yiğini xududida qonun xujjatlarining, yiğin va uning Kengaşi qarorlarining ijro etilişi, şuningdek, isteʼmolçilar huquqlarini himoya qiliş ustidan jamoatçilik nazoratining amalga oşirilişini taʼminlaşdan iborat. Komissiya jamoatçilik nazoratini amalga oşirar ekan, fuqarolar yiğini xududidagi tadbirkorlik  subʼektlarining huquq va qonuniy manfaatlarini himoyalaş, yilning har çoragida tuman, şahar va viloyat rahbarlarining fuqarolar özini-özi boşqariş organlari faoliyati sohasiga kiruvçi masalalar yuzasidan hisobotlarini eşitiş hamda atrof-muhitni muhofaza qiliş va obodonlaştiriş masalalari yuzasidan öz vakolati doirasida tegişli xududda joylaşgan korxonalar, muassasalar, taşkilotlar rahbarlarining hisobotlari böyiça fuqarolar yiğini kengaşiga asosli takliflar kiritiş kabi vakolatlarga ega.

Komissiya öz faoliyatida isteʼmolçilarning huquqlari buzilişi xolatlarining oldini oliş xamda bartaraf etiş böyiça tegişli davlat organlari bilan hamkorlikda jamoatçilik nazoratini olib boradi.

Öz vakolatlarini amalga oşirişda fuqarolar yiğinining asosiy yönalişlari böyiça boşqa komissiyalar bilan hamkorlik qiladigan Jamoatçilik nazorati va isteʼmolçilar huquqlarini himoya qiliş komissiyasi  fuqarolar yiğini tomonidan yiğin raisi (oqsoqoli) va uning maslahatçilari saylovidan söng bir oy içida rais, rais örinbosari, masʼul kotib va komissiyaning 5-10 nafar aʼzosidan iborat tarkibda ikki yarim yil muddatga tuziladi. Komissiya aʼzolari soni fuqarolar yiğinidagi aholi soniga hamda iş hajmiga qarab belgilanadi.

Fuqarolar yiğini raisi (oqsoqoli) ayni paytda komissiya raisi hisoblanadi. Komissiya tarkibiga tuman (şahar) isteʼmolçilar huquqlarini himoya qiliş jamiyati tomonidan fuqarolar yiğini xududida taşkil etilgan tayanç guruhi rahbari, fuqarolar yiğini raisi (oqsoqoli) tavsiyasi bilan yiğin aʼzolari orasidan oliy maʼlumotli, muqaddam rahbarlik lavozimida işlagan yoki yuqori iş tajribasiga ega, mahallada özining namunali xulqi bilan obrö-eʼtibor qozongan xamda komissiya faoliyatida iştirok etişga xohişi bölgan faollar kiritilişi mumkin.

Şuni ham eslatib ötiş joizki, komissiya aʼzolari bir vaqtning özida fuqarolar yiğini huzuridagi boşqa komissiyalar aʼzosi bölişi mumkin emas. Ayni paytda, fuqarolar yiğini raisining maslahatçilari, masʼul kotib, "mahalla posboni” jamoatçilik tuzilmasining rahbari, yiğin xuzuridagi asosiy faoliyat yönalişlari böyiça boşqa komissiyalarning aʼzolari komissiya tarkibiga kiriş huquqiga ega emaslar.

Xulosa qilib aytganda, jamoatçilik nazorati va isteʼmolçilar huquqlarini himoya qiliş komissiyasi faoliyatini tartibga soliş maqsadida işlab çiqilgan va amaliyotga tatbiq etilayotgan Nizom fuqarolar yiğinlari işini yanada jonlantirişda, aholi manfaatlarini himoyalaşda muhim meʼyoriy hujjat bölib xizmat qiladi. 

R.Rözmetov,

Xalq deputatlari tuman Kengaşi deputati, "Mahalla” xayriya jamoat fondi tuman bölinmasi raisi