TADBIRKORLAR MANFAATLARI QONUN HIMOYaSIDA

Mustaqillik yillarida mamlakatimizda iqtisodiyotni erkinlaştiriş, boşqaruvning bozor tamoyillari va mexanizmlarini joriy etiş, qulay işbilarmonlik muhitini şakllantiriş, xususiy mulk, kiçik biznes va xususiy tadbirkorlikni har tomonlama qöllab-quvvatlaş hamda uning rivojlanişi yölidagi ortiqça ğov va tösiqlarni bartaraf etiş borasida tizimli işlar amalga oşirilmoqda. Bu borada qator qonun va qonunosti hujjatlarining qabul qilinişi katta samara bermoqda. Özbekiston Respublikasining "Xususiy mulkni himoya qiliş va mulkdorlar huquqlarining kafolatlari töğrisida”gi, yangi tahrirdagi "Tadbirkorlik faoliyati erkinligining kafolatlari töğrisida”gi, "Tadbirkorlik faoliyati sohasida ruxsat beriş tartib-taomillari töğrisida”gi qonunlari şular jumlasidandir.

Prezidentimizning 2015-yil 15-maydagi "Xususiy mulk, kiçik biznes va xususiy tadbirkorlikni işonçli himoya qilişni taʼminlaş, ularni jadal rivojlantiriş yölidagi tösiqlarni bartaraf etiş çora-tadbirlari töğrisida”gi Farmoni bu borada yangi bosqiçni boşlab berdi.

Mazkur Farmon bilan Boş prokuraturaga tadbirkorlik faoliyati erkinliklari kafolatlari töğrisidagi qonunçilikning qatʼiy ijro etilişida qabul qilingan normalarni amaliyotga joriy etiş ustidan nazoratni kuçaytiriş, tadbirkorlik subʼektlarining huquq va qonuniy manfaatlarini buzganlik uçun vakolatli nazorat, huquqni muhofaza qiliş va davlat organlari mansabdor şaxslarining muqarrar javobgarligini jinoiy javobgarlikka tortişga qadar oşirişni taʼminlaş vazifalari yuklatildi.

Amudaryo tumani prokuraturasi tomonidan ham tadbirkorlik subʼektlarining xuquqiy himoyasini taʼminlaş borasida tegişli çora-tadbirlar belgilab olingan bölib, izçillik bilan amalga oşirilmoqda.

Tumanda 1910 ta harakatdagi xöjalik yurituvçi subʼektlar mavjud bölib, sanoatda 113 ta, qişloq xöjaligida 1222 ta, örmonçilikda 1 ta, aloqa va transportda 20 ta, qurilişda 37 ta, savdo va umumiy ovqatlanişda 176 ta, tayyorlov sohasida 7 ta, kommunal xizmatda 5 ta, maişiy xizmatda 12 ta xöjalik yurituvçi subʼektlar faoliyat körsatmoqda.

Tuman böyiça jami 2056 ta tadbirkorlik subʼektlari, şu jumladan, 876 ta kiçik biznes subʼektlari hisobga olingan. Röyxatdan ötgan tadbirkorlik subʼektlarining 1756 tasi, kiçik biznes subʼektlarining 850 tasi hozirgi kunda faoliyat yuritib kelmoqda. 5 ta qöşma korxona röyxatga olingan. 2015-yilda 87 ta kiçik biznes subʼektlari taşkil etilib, şundan 9 ta tadbirkorlik subʼektlari tuman prokuraturasining joylarda ötkazgan yiğilişlarida ularga körsatilgan amaliy yordam natijasida yangidan taşkil qilingan. Faoliyatini töxtatgan tadbirkorlik subʼektlari bilan ötkazilgan uçraşuvlar özining ijobiy samarasini berib, ularga körsatilgan amaliy yordam natijasida 6 ta tadbirkor özining faoliyatini qayta tiklab, 16 nafar şaxslar iş bilan taʼminlangan.

Tuman prokuraturasi tomonidan tuman hokimligi, uning bölimlari, tumandagi boşqaruv va nazorat-tekşiruv organlarining tadbirkorlik subʼektlari faoliyatiga daxldor qarorlari, farmoyişlari va boşqa hujjatlarning qonuniyligi muntazam ravişda örganib borilmoqda.

Tahlillar şuni körsatmoqdaki, tadbirkorlardan ortiqça yiğim, hisobot va maʼlumotlar talab qiliş, ularning murojaatlarini qonunda belgilangan muddatda körib çiqmaslik, tadbirkorlar manfaatlarini poymol qiluvçi qarorlar qabul qiliş, kiçik biznes vakillari faoliyatiga noqonuniy aralaşiş, ularga noqonuniy topşiriq beriş, tekşiriş ötkaziş muddatini buziş kabi holatlar hamon uçrab turibdi.

Bundan taşqari, tumandagi ayrim nazorat organlari tomonidan tadbirkorlik faoliyatiga noqonuniy aralaşiş va tekşiriş holatlari aniqlandi.

Jumladan, tuman Veterinariya laboratoriyasiga qaraşli "Amudaryo dehqon bozori” Veterinariya-sanitariya epidemiologiya laboratoriyasi bölimi mudiri N.Abduraimova Özbekiston Respublikasining "Xöjalik yurituvçi subʼektlari faoliyatini davlat tomonidan nazorat qiliş töğrisida”gi Qonunining nazorat qiluvçi organlar tomonidan rejadan taşqari tekşirişlar ötkaziş tartibi va asoslari belgilab berilgan 12-moddasi talablarini buzgan holda yakka tartibdagi tadbirkor N.Allaniyazovga qaraşli savdo örinlarida noqonuniy tarzda rejadan taşqari qisqa muddatli tekşiriş ötkazgan. Uşbu holat böyiça tuman veterinariya laboratoriyasi xodimasi N.Abduraimovaga intizomiy javobgarlik töğrisida iş qözğatildi.

Qayd etiş kerakki, tumandagi barça mutasaddi organlar xodimlari bilan ötkazilayotgan uçraşuvlarda tadbirkorlik faoliyatiga noqonuniy aralaşiş va tösqinlik qiliş, xususiy mulkdorlar va tadbirkorlar huquqlari va qonuniy manfaatlarini buzadigan boşqa huquqbuzarliklar, şu jumladan, huquqni muhofaza qiluvçi va nazorat qiluvçi organlar tomonidan xöjalik yurituvçi subʼektlar moliya-xöjalik faoliyatini tekşiriş va taftiş qilişning tartibini buzganlik, davlat xizmatlarini körsatiş tartibini buzganlik, tadbirkorlik faoliyati subʼektidan qonun hujjatlarida nazarda tutilmagan hujjatlarni talab qilganlik, xöjalik yurituvçi subʼektlar faoliyatini va bank hisob varaq operatsiyalarini noqonuniy töxtatganlik, xöjalik yurituvçi subʼektlar hisob raqamlarida pul mablağlari mavjudligi töğrisida maʼlumotlarni asossiz talab qilganlik, xöjalik yurituvçi subʼektlarni pul mablağlarini ajratiş bilan boğliq xayriya va boşqa tadbirlarga majburiy jalb etganlik, ruxsat beriş tartib-taomillari töğrisidagi qonunçilik talablarini buzganlik maʼmuriy javobgarlikka sabab bölişi muntazam ravişda tuşuntirib kelinmoqda.

Tadbirkorlik subʼektlarining erkin faoliyat yuritişiga qarşi har qanday tösiqlarni tezkorlik bilan bartaraf etişda «işonç telefoni»ning ham ahamiyati katta bölmoqda.

Tuman prokuraturasida 515-34-08 raqamli "Işonç telefoni” taşkil qilingan bölib, tadbirkorlar tegişli taşkilotlarga yöllagan murojaatlarining öz vaqtida körib çiqilmaganligi, işlab çiqariş, savdo va xizmat körsatiş obʼektlarining muhandislik-kommunikatsiya tarmoqlaridan asossiz ravişda uzib qöyilişi, faoliyatiga noqonuniy aralaşiş, noqonuniy tekşiruv ötkaziş, tadbirkorlar manfaatini poymol qiluvçi qarorlar çiqariş, noqonuniy topşiriq va majburiyatlar yuklaş yoki ortiqça maʼlumotlar talab qiliş kabi holatlar böyiça "Işonç telefoni”ga kunu-tun murojaat qilişlari mumkin.

Tadbirkorlar huquqlarini himoya qiliş borasida tuman prokuraturasi tomonidan amalga oşirilgan işlar natijasida 2015-yilda 11 ta huquqiy hujjatlar tadbirkorlar manfaatlariga va amaldagi qonunçilikka zidligi sababli protestlar kiritildi. Ötgan yili 19 nafar tadbirkorlarning buzilgan huquqlari tiklanib, ularning 211 mln. sömlik mablağlari undirib berildi. Tadbirkorlik faoliyatiga noqonuniy aralaşgan 1 nafar şaxs intizomiy javobgarlikka tortilib, aniqlangan qonunbuziliş holatlari yuzasidan 1 ta taqdimnoma kiritilgan.

2016-yil davomida 1 ta holatda 2 nafar mansabdor şaxslar, jumladan, 1 nafari intizomiy va 1 nafari maʼmuriy javobgarlikka tortilib, tadbirkorga 3,5 mln. sömlik kredit mablaği ajratilişiga amaliy yordam berildi.

Bundan taşqari, tuman prokuraturasi tomonidan Boş prokurorimizning sohaviy buyruq talablaridan kelib çiqqan holda muntazam ravişda tadbirkorlar bilan uçraşuvlar ötkazilib, ularning faoliyatidagi muammoli masalalarni yeçişga kömaklaşib kelinmoqda.

Tadbirkorlar huquq va manfaatlarini himoya qiliş böyiça faoliyatning izçil olib borilayotgani tadbirkorlik subʼektlarining bexavotir biznes yuritişiga, pirovardida mamlakatimiz iqtisodiyoti yanada rivojlanib, xalqimiz turmuş farovonligining yanada yaxşilanişiga asos bölib xizmat qiladi.

Farhod ALLAMBERGENOV,

tuman prokurori, adliya maslahatçisi.