GRIPP KASALLIGIDAN SAQLANING!

Gripp – bu oʻtkir yuqumli virusli infektsiya boʻlib, nafas olish aʼzolari shilliq qavat xujayralarining zararlanishi va organizmning zaharlanishi bilan kechuvchi, havo-tomchi hamda muloqot yoʻllari bilan yuquvchi, epidemik va pandemik tarqalishlar bilan namoyon boʻladigan kasallik hisoblanadi.

Gripp virusining hozircha maʼlum boʻlgan uchta – A, V, S serotiplari mavjud. Hozirgi vaqtda "A”, "V” tipiga mansub gripp viruslarining bir qator serologik variantlari aniqlangan. Gripp virusi miksoviruslar guruhiga, ortomiksoviruslar oilasiga mansub boʻlib, RNK saqlaydigan qoʻzgʻatuvchilar guruhiga kiradi. Gripp virusi tashqi muhit omillari taʼsiriga nihoyatda sezuvchan. Yuqori haroratda virus tezda nobud boʻladi. Dezinfektsiyalovchi moddalar: xloramin, xlorli ohak va boshqalar taʼsirida 5-10 daqiqadan keyin virus kasallik chaqiruvchi xususiyatini yoʻqotadi. Ammo gripp virusi past haroratga chidamli boʻlib, 0 - minus 4 darajadan minus 25-70 darajagacha sovuqda oʻz hayot faoliyatini bir necha yil davomida saqlab qoladi.

Tarixiy maʼlumotlardan maʼlumki, gripp kasalligining yangi virusi paydo boʻlgan vaqtlarda kasallik pandemik holatda butun dunyoga tarqalgan. Masalan, 1918-1920-yillardagi "Ispanka” deb nomlangan pandemiya 1 mln. odamni hayotdan olib ketgan. Pandemiya oraligʻida har 2-3-yilda gripp kasalligining epidemiyaviy tarqalishi kuzatiladi. Odamdan-odamga havo-tomchi va muloqot yoʻli bilan yuqadi. Yaʼni, gaplashganda, aksirganda, salomlashganda va bemor foydalangan anjomlardan foydalanganda yuqishi mumkin.

Virus organizmga tushgandan keyin yashirin davri bir necha soatdan 2-3 kungacha davom etadi. Yashirin davridan keyin kasallik belgilari yuzaga chiqadi. Kasallikning asosiy belgilari bosh ogʻrigʻi, mushaklardagi ogʻriq, tana haroratining koʻtarilishi, yoʻtal, angina, renit bilan boshlanadi va ayrim hollarda qayt qilish, ich ketish holatlari kuzatiladi. Bemorga oʻz vaqtida tibbiy yordam koʻrsatilmasa, ogʻir oqibatlarga, hatto oʻlimga olib kelishi mumkin.

Gripp kasalligi bilan kasallangandan keyin odam organizmida gripp kasalligiga qarshi kurashuvchi immunitet paydo boʻladi. Lekin bu immunitet turgʻun emas. Shu sababli 1-1,5-yildan keyin odam gripp virusi bilan qayta kasallanishi mumkin.

Xoʻsh, kasallikning oldini olish uchun nimalarga eʼtibor berish kerak?

Odam gripp va boshqa respirator kasalliklar bilan ogʻriganda uyidan chiqmagan holda tibbiyot xodimlarini uylariga chaqirtirishi kerak. Tibbiy xodimlar kelguncha bemorni uyidagi boshqa odamlardan ajratib qoʻyib, koʻproq suyuqliklar, asalli, shirin choy, limon, malina solingan choy, kompotlar va boshqa vitaminlarga boy ichimliklar ichirish tavsiya qilinadi. Tana harorati yuqori boʻlsa, paratsitamol yoki boshqa haroratni tushiruvchi dorilardan foydalanish zarur. Bemor ajratib qoʻyilgan xonani tez-tez shamollatib, hoʻllash usuli bilan tozalash kerak.

Jamoat joylarida, maktablar, bolalar bogʻchalari, transportlarda, umumiy ovqatlanish shoxobchalari, korxona va muassasalarda kundalik tozalash ishlarini xlor saqlovchi, dezinfektsiyalovchi moddalar bilan oʻtkazib, tez-tez shamollatib turish tavsiya etiladi. Kasallik qayd qilingan vaqtda jamoat joylarida ishlovchilar toʻrt qavatli doka niqoblar taqib ishlashlari kerak. Hududlardagi davolash-profilaktika muassasalarida gripp kasalligi qayd qilingan vaqtda zudlik bilan yordam koʻrsatish uchun dori-darmon va dezinfektsiyalovchi vositalar zahirasi tashkil qilinishi zarur.

Gripp kasalligining oldini olish uchun hozirgi kunda grippga qarshi vaktsinalar ishlab chiqarilgan. Yiliga 1-marta grippga qarshi emlash ishlari olib borilsa, gripp kasalligi yuqishining oldi olinadi.

Yuqoridagilarga amal qilsak, kasallikning kirib kelishi va tarqalishining oldini olgan boʻlamiz.

Gulshod TOJIBOYeVA,

tuman DSENM epidemiologiya boʻlimi mudiri,

oliy toifali epidemiolog.

(http://navoimed.uz)