Оилавий муносабатларнинг ҳуқуқий асослари

Давлатимиз раҳбари томонидан ишлаб чиқилган "Ўзбек модели”нинг ҳаётимизга татбиқ этилиши натижасида давлат қурилиши ва конституциявий тузумни тубдан ўзгартириш ва янгилаш, иқтисодиётни мафкурадан холи этиш, унинг сиёсатдан устунлигини таъминлаш, давлатнинг бош ислоҳотчи вазифасини бажариши, яъни ислоҳотлар ташаббускори бўлиши ва уни мувофиқлаштириб бориши, қонун устуворлигини таъминлаш, кучли ижтимоий сиёсат юритиш, ислоҳотларни босқичма-босқич ва изчил олиб бориш тамойилларига асосланадиган сиёсий, иқтисодий ва ижтимоий ислоҳотларни амалга оширишда улкан ютуқлар қўлга киритилди.

Шу ўринда давлат қурилиши ва унинг тараққиёти, жамиятимизнинг демократик янгиланиши, иқтисодиётимизни ривожлантириш ва эркинлаштириш, маънавий-маърифий ишлар билан боғлиқ бўлган, қисқача айтганда, олдимизда турган барча муаммо ва вазифаларни ечишда муҳтарам юртбошимиз И.Каримов айтганларидек "Ислоҳот ислоҳот учун эмас, аввало инсон учун, инсон манфаатларини таъминлаш учун” деган теран маъноли фикрларини асло унутмаслигимиз керак.

Мустақиллик йилларида ФҲДЁ органлари фаолиятини ҳар томонлама қўллаб-қувватлашга алоҳида эътибор қаратилди. Ушбу йўналишдаги чора-тадбирлар фуқароларга малакали ҳуқуқий ёрдам кўрсатиш имконини бермоқда.

Мустақил тараққиёт йилларида демократик янгиланиш ва сиёсий ислоҳотларнинг ҳуқуқий асосларини яратишда эришган муҳим ютуқларимиздан бири бу асосий Қонунимиз - Конституциянинг қабул қилиниши бўлди.

Миллат ва давлатнинг ривожланиши кўп жиҳатдан оилага боғлиқ бўлгани учун 1992 йилда қабул қилинган Конституциямизнинг XIV боби оилага бағишланди. Унинг 63-моддасига биноан "Оила жамиятнинг асосий бўғинидир ҳамда жамият ва давлат муҳофазасида бўлиш ҳуқуқига эга. Никоҳ томонларнинг розилиги ва тенг ҳуқуқлилигига асосланади”. Шунингдек, Конституциямизда оналик ва болаликнинг давлат томонидан мустаҳкамланиши, давлат ва жамият етим болаларни ва ота-оналарининг васийлигидан маҳрум бўлган болаларни боқиш, тарбиялаш ва ўқитишни таъминлаши, ота-оналар ўз фарзандларини вояга етгунларига қадар боқиш ва тарбиялашга ҳамда вояга етган, меҳнатга лаёқатли фарзандлар ўз ота-оналари ҳақида ғамхўрлик қилишга мажбур эканликларининг белгиланганлиги миллий қадриятларимизга асосланган бўлиб, ушбу нормалар бирон-бир давлат конституциясида мавжуд эмас.

Истиқлол йилларида ёшларга оила қуриш нақадар муҳим ва масъулиятли иш эканини англатиш, соғлом оилани шакллантириш, оилада юксак маънавий-ахлоқий муҳитни қарор топтириш учун зарур шарт-шароит яратиш, ёш келин-куёвларни оилага тайёрлаш, оила манфаатларини ҳимоялаш, соғлом фарзанд ўстириш, тарбиялаш ва вояга етказиш масаласи энг устувор сиёсат даражасига кўтарилди.

1998 йил "Оила йили”, деб номланди, махсус давлат дастури ҳаётга татбиқ этилди. Худди шу йили Оила Кодекси кучга кирди. 2002 йилда Кодекснинг 17-моддасига никоҳланувчи шахсларни давлат соғлиқни сақлаш муассасаларида бепул тиббий кўрикдан ўтказишни кўзда тутувчи қўшимча киритилди. Унга асосан ҳукуматимизнинг 2003 йил 25 августдаги 365-сонли қарори билан никоҳланувчи шахсларни тиббий кўрикдан ўтказиш тўғрисидаги низом тасдиқланиб, никоҳланувчи шахсларнинг психик, наркологик, таносил, сил, ОИВ/ОИТС касалликлари бўйича тиббий кўрикдан ўтказилиши белгилаб қўйилди. Бу эса, тиббиёт муассасалари қатори ФҲДЁ органлари зиммасига ҳам алоҳида масъулият юклади. Аҳамиятлиси, бу каби саъй-ҳаракатлар соғлом зурриёднинг дунёга келишига хизмат қилмоқда.

Ёшларнинг, халқимизнинг ҳуқуқий билимларини, маънавий маданиятини юксалтириш, оналар соғлигини мустаҳкамлаш, соғлом авлодни шакллантириш, ёшларнинг тарбиясига аҳамият бериш, оиладаги муҳитни соғломлаштириш мақсадида ФҲДЁ бўлимларида "Оила дорилфунуни” ташкил этилди.

Кейинги йилларда ФҲДЁ органлари фаолиятини такомиллаштиришга жиддий эътибор қаратилмоқда. Фуқаролик ҳолати далолатномаларини қайд этиш қоидалари, Фуқаролик ҳолати далолатномаларини ёзиш (ФҲДЁ) органларида иш юритиш тартиби ҳақидаги Йўриқнома, Фуқаролик ҳолати далолатнома ёзувларининг шакллари ва уларни тўлдириш бўйича қоидаларнинг қабул қилиниши, Фуқаролик ҳолати далолатномаларини ёзиш органлари тўғрисидаги низомнинг янги таҳрирда ишлаб чиқилиши, ФҲДЁ органлари масъул ходимларига махсус унвонлар, яъни мартаба даражаларининг берилиши соҳага бўлган эътиборнинг ёрқин намунаси, дея эътироф этиш мумкин.

2011 йилнинг 30 декабрида Вазирлар Маҳкамасининг "Фуқаролик ҳолати далолатномаларини ёзиш органлари фаолиятини такомиллаштиришга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги Қарори қабул қилиниб, унга кўра олис аҳоли пунктларида янги штат бирликлари ва ФҲДЁ бўлимлари ташкил қилинди.

Амударё тумани ФҲДЁ бўлимигабир иш юритувчива учта қоровулштатлари янгидан берилди.Инспектор лавозимидаги ходимларолий юридик маълумотгаэга кадрлар билантаъминланди.

Туманимиз ФҲДЁбўлимининг 1935 йилдан бошлабҳозирги кунга қадарархив фондида сақланибкелаётган туғилганлик, никоҳ,никоҳдан ажрашганлик ваўлим ҳақидаги архивкитоблари далолатнома ёзувинингҳар бир турибўйича ажратилиб, жами 1381 архив китоблари янгидан тикилдива инвентаризация ишлариамалга оширилди, электроналфавит тизими яратилди.Жорий йилнинг июл ойидан бошлаб,ягона электрон архивтизимига ўтилди.

Бу эса халқимиз учун улкан аҳамиятга эга муҳим воқеа бўлиб, халққа ҳуқуқий хизмат кўрсатишни янада яхшилашда, хусусан, никоҳ маросимларининг замон талабларига хос, тантанали равишда ўтказилишига ҳамда келажак авлоднинг конституциявий ҳуқуқ ва эркинликлари ҳимоя қилинишига имкон яратади.

Хулоса ўрнида айтганда, ФҲДЁ соҳасида амалга оширилаётган ислоҳотлар аввало фуқароларнинг ҳуқуқ ва қонуний манфаатларини рўёбга чиқаришга қаратилган. Зеро, ҳар бир шахс малакали ҳуқуқий ёрдам олиш ҳуқуқига эга бўлиб, асосий қонунимизда мустаҳкамлаб қўйилган ушбу тамойилни тўла-тўкис амалга ошириш фаолиятимизнинг бош мезонига айланган. Бу эса ҳуқуқий демократик давлат ва фуқаролик жамияти барпо этишнинг асосий шартидир.

С.Халбаева,